เหตุใดนักวิทย์ไม่ปลื้มคำว่า "วิวัฒนาการ" ในโลกโปเกมอน? - National Geographic Thailand

เหตุใดนักวิทย์ไม่ปลื้มคำว่า “วิวัฒนาการ” ในโลกโปเกมอน?

ปิกาจู โปเกมอน ที่โด่งดังที่สุดในโลกโปเกมอน ภาพจากภาพยนตร์ “Pokemon Detective Pikachu” เล่าเรื่องราวการผจญภัยเพื่อช่วยกันคลี่คลายปริศนาของปิกาจูยอดนักสืบกับคู่หูที่เป็นมนุษย์
ขอบคุณภาพจาก The Pokémon Company/Warner Bros. Pictures

 

เหตุใดนักวิทย์ไม่ปลื้มคำว่า “วิวัฒนาการ” ในโลก โปเกมอน ?

มันคงดีไม่น้อยถ้าได้อยู่ในโลกของ โปเกมอน แบบนั้นบ้าง นี่คือความรู้สึกของใครหลายคนหลังชมตัวอย่างภาพยนตร์ “Pokemon Detective Pikachu” ที่มีกำหนดเข้าฉายในเดือนพฤษภาคม ปี 2019 โดยเฉพาะบรรดาแฟนๆ โปเกมอนที่แทบจะอดใจรอไม่ไหว เมื่อได้เห็นมอนสเตอร์ที่พวกเขารู้จักมานานหลายปีเคลื่อนไหวไปมาราวกับมีชีวิตจริงๆ

ก่อนจะโด่งดังและได้รับความนิยมไปทั่วโลกเช่นวันนี้ จุดเริ่มต้นของโลกโปเกมอนมาจากความหลงใหลการจับแมลงในวัยเด็กของซาโตชิ ทาจิริ (Satoshi Tajiri) ด้วยไอเดียที่ว่า เป็นไปได้หรือไม่ที่จะทำให้แมลงที่เขาสะสมออกมาต่อสู้กันได้เหมือนในภาพยนตร์ไซไฟ เมื่อเติบโตขึ้นซาโตชิหลงใหลในความสนุกของการเล่นวิดีโอเกมส์ ต่อมาบริษัทนินเทนโดประกาศหาไอเดียสร้างเกมส์ใหม่ที่ต้องโด่งดังและได้รับความนิยมไปทั่วบ้านทั่วเมือง ซาโตชิเสนอไอเดียนี้ร่วมกับเค็น ซุงิโมะริ  (Ken Sugimori) ศิลปินนักออกแบบตัวการ์ตูน ในตอนแรกเกมส์มีชื่อว่า Capsule Monster และต่อมาถูกเปลี่ยนมาใช้ชื่อ Pocket Monster เพื่อความเข้าใจง่ายขึ้น หรือชื่อย่อว่า โปเกมอน หลังเปิดตัวครั้งแรกในปี 1996 พร้อมกับเกมส์บอยรุ่นใหม่ที่พกพาออกไปเล่นนอกบ้านได้ โปเกมอนได้รับความนิยมอย่างมาก และยังคงประสบความสำเร็จมาจนปัจจุบัน

โปเกมอน
ภาพร่างแรกของเกมโปเกมอน
ขอบคุณภาพจาก Ken Sugimori

อะไรทำให้โปเกมอนเป็นที่นิยมไปทั่วโลกได้ขนาดนี้? ส่วนหนึ่งจากหนังสือ “Psy-Q เชิงอรรถจิตวิทยา” เขียนโดย กิติกร มีทรัพย์ นักจิตวิทยาระบุว่า เพราะรูปแบบของเกมโปเกมอนสอดคล้องกับพัฒนาการเด็ก ในแง่ของความต้องการเป็นเจ้าของหรือจัดการกับทรัพย์สมบัติของตนเอง นอกจากนั้นในการเล่นเกมโปเกมอนยังให้ความรู้สึกคล้ายคลึงกับการเลี้ยงดูสัตว์เลี้ยงที่เจ้าของเห็นพัฒนาการและการเจริญเติบโต เมื่อโปเกมอนตัวนั้นๆ เติบโตจนมีเลเวลตามที่กำหนดจะเกิดการ “วิวัฒนาการ” ขึ้น (Evolution) รูปลักษณ์ของโปเกมอนชนิดนั้นๆ จะเปลี่ยนแปลงไป ทั้งยังมีความสามารถที่เพิ่มขึ้นมา

ทว่าในความเป็นจริง ทฤษฎีวิวัฒนาการในสิ่งมีชีวิตมีหลักการและองค์ประกอบที่ลึกซึ้งกว่าแค่การเปลี่ยนรูปลักษณ์ในเกมมาก หากเทรนเนอร์ในโลกของโปเกมอนต้องการที่จะพัฒนามอนสเตอร์ของพวกเขาให้เก่งกาจขึ้นนั้น การวิวัฒนาการจำเป็นต้องใช้ระยะเวลาหลายชั่วรุ่นเลยทีเดียวกว่าปิกาจูจะกลายมาเป็นไรจูได้ เมื่อไม่มีหินสายฟ้าคอยช่วย

โปเกมอน
ในโลกโปเกมอนเต็มไปด้วยโปเกมอนมากมายหลายชนิด
ขอบคุณภาพจาก https://www.playatgamegrid.com/event/burning-phoenix-pokemon-league/

 

เข้าใจวิวัฒนาการ

“ทุกสิ่งทุกอย่างเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา” ประโยคนี้ใช้อธิบายได้ดีว่าทำไมทั้งพืชและสัตว์ในอดีตจึงมีความแตกต่างจากปัจจุบัน ส่วนหนึ่งเป็นเพราะพวกมันสูญพันธุ์ ในขณะที่อีกส่วนก็วิวัฒนาการมาเป็นสายพันธุ์ใหม่ๆ ด้านชีววิทยาให้ความหมายไว้ว่าวิวัฒนาการคือ “การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมในประชากรของสิ่งมีชีวิตจากรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง” ฉายภาพให้เห็นมากขึ้นว่ากว่ากระบวนการเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นได้ต้องมีการสั่งสมลักษณะทางพันธุกรรม

ทฤษฎีของชอง ลามาร์ก (Jean Lamark) นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศสมองว่า ลักษณะของสิ่งมีชีวิตจะผันแปรไปตามสิ่งแวดล้อมที่อาศัยอยู่เรียก “กฎของการใช้และไม่ใช้” ดังนั้นอวัยวะที่ใช้งานบ่อยๆ จึงขยายใหญ่ขึ้น และในทางกลับกันอวัยวะที่ไม่ค่อยได้ใช้จะถูกลดขนาดลง โดยลักษณะดังกล่าวนี้สามารถถ่ายทอดไปสู่รุ่นลูกรุ่นหลานได้ ต่อมากระบวนการวิวัฒนาการถูกอธิบายให้เห็นเป็นภาพชัดเจนมากขึ้นด้วยทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของชาร์ลส์ ดาร์วิน นักธรรมชาติวิทยาผู้เดินทางไปกับเรือสํารวจบีเกิลของรัฐบาลอังกฤษ เพื่อทำแผนที่ชายฝั่งอเมริกาใต้

ดาร์วินพบว่าต่อให้เป็นสัตว์ชนิดเดียวกันก็ตาม แต่ไม่มีสัตว์คู่ไหนที่มีลักษณะเหมือนกันทุกประการ ตัวหนึ่งอาจมีช่วงขาที่ยาวกว่า ในขณะที่อีกตัวก็อาจมีช่วงคอที่ยาวกว่า เมื่อถือกำเนิดขึ้นแล้วสิ่งมีชีวิตทุกชนิดต้องต่อสู้ดิ้นรนเพื่อความอยู่รอด และสืบพันธุ์มีลูกหลาน ทว่ามีเพียงแค่สิ่งมีชีวิตที่เหมาะสมกับธรรมชาตินั้นๆ ที่มีชีวิตรอดพอที่จะสืบเผ่าพันธุ์ กลไกดังกล่าวเรียก “การคัดเลือกโดยธรรมชาติ”

วิดีโอกราฟิกแสดงตัวอย่างวิวัฒนาการของวาฬจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบนบกมาเป็นยักษ์ใหญ่แห่งท้องทะเล

ส่วนหนึ่งจากหนังสือ “The Origin of Species” เขายกตัวอย่างสุนัขป่าในพื้นที่หนึ่งที่ล่ากวางเป็นอาหาร ต่อมาเกิดความเปลี่ยนแปลงส่งผลให้ประชากรกวางลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว สุนัขป่าเหล่านั้นต้องเผชิญกับแรงกดดันเรื่องอาหาร นั่นหมายความว่าสุนัขป่าตัวที่มีพละกำลังมากที่สุด กล้ามเนื้อแข็งแรงและรวดเร็วที่สุดจะถูกเก็บรักษาหรือคัดเลือกไว้โดยธรรมชาติ ส่วนตัวที่เชื่องช้าก็จะอดอาหารจนอ่อนแอ ล้มป่วย หรือตาย หมดโอกาสสืบพันธุ์ หรือในทางกลับกันมันอาจล่าเหยื่ออื่นแทน

ในมุมของเหยื่อ กวางตัวที่มีขายาวกว่าก็สามารถหนีเอาตัวรอดจากสุนัขป่าได้มากกว่ากวางที่มีช่วงขาสั้น กวางเหล่านี้จึงเติบโตออกลูกหลาน และลักษณะของช่วงขาที่ยาวนี้จึงถูกส่งต่อไปยังลูกๆ ด้วยเช่นกัน เมื่อเวลาผ่านไปกวางที่สืบสายเลือดจากบรรพบุรุษกวางขายาวจึงสะสมลักษณะทางพันธุกรรมที่แตกต่างจากกวางเดิมมากขึ้นเรื่อยๆ จนในที่สุดเมื่อความต่างมีมากพอก็จะเกิดเป็นกวางสายพันธุ์ใหม่ที่ไม่สามารถกลับไปผสมพันธุ์กับกวางสายพันธุ์เดิมได้อีก

โปเกมอน
ปิกาจู (ซ้าย) และไรจู (ขวา) ร่างที่วิวัฒนาการแล้วจะมีขนาดใหญ่ขึ้น สีสันที่เปลี่ยนแปลงไป และความสามารถในการต่อสู้ที่มากขึ้นตาม
ขอบคุณภาพจาก https://wallpapercave.com/pikachu-and-raichu-wallpapers

แล้วอะไรคือปัจจัยที่กระตุ้นให้กวางขายาวตัวแรกถือกำเนิดขึ้น? นักวิทยาศาสตร์แบ่งประเภทของปัจจัยที่ส่งผลให้สัตว์ชนิดนั้นๆ เกิดกลไกทางวิวัฒนาการขึ้นเป็น 2 ประเภท

1 การกลายพันธุ์ของยีน – เช่น ยีน A ที่เปลี่ยนไปเป็นยีน a ส่งผลให้ในรุ่นถัดๆ มามีความถี่ของยีน A  ลดลง ในขณะที่ยีน a ค่อยๆ เพิ่มขึ้น ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ การกลายพันธุ์ของม่านตาสีฟ้าที่เกิดขึ้นในบรรพบุรุษมนุษย์เมื่อ 6,000 – 10,000 ปีก่อน และได้แพร่กระจายยีนกลายพันธุ์ไปทั่วโลกในเวลาต่อมา

2 การคัดเลือกทางธรรมชาติ – สภาพแวดล้อมทำหน้าที่คัดเลือกสิ่งมีชีวิตที่เหมาะสม เช่น กระต่ายขนสีดำสามารถอยู่รอดในธรรมชาติได้มากกว่ากระต่ายสีขาว เนื่องจากกลมกลืนไปกับทัศนียภาพ ผู้ล่าจึงมองเห็นได้ยาก เมื่อเวลาผ่านไปกระต่ายสีขาวที่ถูกล่ามากกว่าจึงมีประชากรลดลง หรือถูกคัดออกไปในที่สุด หากกระต่ายสีขาวไม่ปรับตัววิวัฒนาการขึ้นเพื่อเอาตัวรอด

นอกจากปัจจัยข้างต้นแล้ว การอพยพย้ายถิ่นฐานเองก็กระตุ้นให้เกิดกลไกทางวิวัฒนาการเช่นกัน ยกตัวอย่าง ประชากร Aเคลื่อนย้ายไปอาศัยรวมกับประชากร B เมื่อเวลาผ่านไปความถี่ของยีนที่ทั้งสองกลุ่มมีจึงเปลี่ยนแปลงไป ในประชากรรุ่นถัดไปจะมีการสูญเสียยีนบางส่วน และรับยีนใหม่เข้ามา ในรุ่นถัดๆ ไปของประชากร A และ B ความแตกต่างทางพันธุกรรมระหว่างทั้งคู่จะมีน้อยลงเรื่อยๆ จนเปรียบเสมือนเป็นประชากรกลุ่มเดียวกัน

 

รูปแบบของกระบวนการเกิดวิวัฒนาการยังแบ่งออกเป็น 4 รูปแบบได้แก่ Cladogenesis เป็นการวิวัฒนาการที่ส่งผลให้สิ่งมีชีวิตใหม่แยกออกจากสิ่งมีชีวิตเดิมเป็นสองสาย หรือมากกว่า ก่อให้เกิดสายพันธุ์ใหม่ขึ้น

Anagenesis เป็นการวิวัฒนาการที่เปลี่ยนแปลงสิ่งมีชีวิตนั้นๆ ในสายเอง โดยเกิดสายพันธุ์ใหม่แทนที่สายพันธุ์เดิม

Statis เป็นการวิวัฒนาการที่เกิดการเปลี่ยนแปลงน้อยมาก ทั้งยังไม่ได้แยกสายออกมาเป็นสิ่งมีชีวิตใหม่

Extinction เป็นการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตนั้นๆ และถือว่าเป็นจุดสิ้นสุดของวิวัฒนาการ

ตัวอย่างวิวัฒนาการแบบ Cladogenesis ทั้งยีราฟและโอคาพีล้วนเคยมีบรรพบุรุษร่วมกัน ก่อนจะแยกสายวิวัฒนาการจนกลายเป็นสายพันธุ์ที่มีเอกลักษณ์ของตนเช่นในปัจจุบัน
ขอบคุณภาพจาก https://hastyreader.com/anagenesis-cladogenesis/
ตัวอย่างวิวัฒนาการแบบ Anagenesis ยีราฟที่มีคอยาวกว่าได้เปรียบในการเข้าถึงแหล่งอาหารมากกว่า ในที่สุดยีราฟที่มีคอสั้นจึงค่อยๆ สูญพันธุ์ไป และถูกแทนที่ด้วยยีราฟคอยาว
ขอบคุณภาพจาก https://hastyreader.com/anagenesis-cladogenesis/

 

 

วิวัฒนาการในโปเกมอนคือ…

จากองค์ความรู้ด้านวิวัฒนาการเบื้องต้นคงพอให้คุณผู้อ่านมองเห็นภาพว่า สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างการเปลี่ยนแปลงของปิกาจูไปเป็นไรจูนั้นไม่ใช่วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ถ้าเช่นนั้นมันคืออะไร?

การเปลี่ยนสัณฐาน หรือ Metamorphosis คือกระบวนการที่มีความใกล้เคียงที่สุด กระบวนการนี้พบได้ในแมลงและสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำบางชนิด มันคือการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างร่างกายหลังคลอดหรือฟักออกจากไข่แล้ว และเป็นการเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดด กระบวนการดังกล่าวจะเกิดขึ้นเมื่อสัตว์นั้นๆ ได้รับอาหารเพียงพอและถึงช่วงวัยที่เหมาะสม ยกตัวอย่างเช่น การเปลี่ยนแปลงของหนอนไปสู่ดักแด้ และกลายเป็นผีเสื้อในที่สุด การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้เกิดในระดับเซลล์ และต้องใช้เวลาระยะหนึ่งกว่ากระบวนการจะเสร็จสมบูรณ์ ส่วนในสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำก็เช่น การเปลี่ยนแปลงจากลูกอ๊อดไปเป็นกบ เซลล์ในร่างกายจะค่อยๆ แบ่งตัวสร้างขาของมันขึ้น ในขณะที่หางหดสั้นลง

วิดีโอไทม์แลปส์แสดงกระบวนการ Metamorphosis แบบสมบูรณ์จากหนอนไปเป็นผีเสื้อ

ทว่าความแตกต่างสำคัญระหว่างกระบวนการ Metamorphosis ในสิ่งมีชีวิต กับการเปลี่ยนร่างของโปเกมอนก็คือ “ระยะเวลา” กว่าดักแด้จะกลายเป็นผีเสื้อต้องใช้เวลาเป็นสัปดาห์ แต่การเปลี่ยนร่างของโปเกมอนใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาที (แถมขนาดตัวยังใหญ่มหึมาขึ้น) พวกมันทำได้อย่างไรกัน?

มีทฤษฎีหนึ่งถูกหยิบยกมาอธิบาย มันคือ “กฎทรงมวลของสสาร” (law of conservation of mass) หมายความว่า สสารต่างๆ นั้นคงเดิมตลอดมา ไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่หรือทำลายได้ และประกอบกันอยู่ในรูปแบบต่างๆ ด้วยองค์ประกอบของอะตอมที่แตกต่างกัน เช่น ไฮโดรเจน 2 อะตอม และออกซิเจน 1 อะตอมเชื่อมต่อกันด้วยพันธะเคมีกลายเป็นน้ำ แต่หากเป็นคาร์บอน 1 อะตอม และไฮโดรเจนอีก 4 อะตอมก็จะได้มีเทนแทน ดูเหมือนว่าในตอนที่โปเกมอนเปลี่ยนร่าง พวกมันมีความสามารถบางอย่างในการซึมซับอะตอมและธาตุต่างๆ จากสิ่งแวดล้อมรอบตัวเพื่อนำมาเปลี่ยนองค์ประกอบสร้างเป็นส่วนประกอบของร่างกายพวกมันใหม่ได้

หลักการเดียวกันนี้ยังเคยถูกนำมาใช้อธิบายว่าโปเกมอนเข้าไปอยู่ในมอนสเตอร์บอลได้อย่างไร ทั้งๆ ที่พวกมันตัวใหญ่กว่าลูกบอลมาก ด้วยวิธีเดียวกันคือการเปลี่ยนแปลงอะตอม หมายความว่าในลูกบอลลูกนั้นโปเกมอนยังคงมีมวลทุกอย่างเหมือนเดิม เพียงจัดเรียงต่างออกไป

แต่อันที่จริง ด้วยระยะเวลาหลายปีที่ทางผู้ผลิตเกมใช้คำว่าวิวัฒนาการมาตลอด ประกอบกับความรักมากมายที่ผู้คนมีต่อโปเกมอน คงไม่ผิดอะไรนักที่จะใช้คำว่า “Evolution” กันต่อไป อย่างน้อยก็เข้าใจง่ายกว่าคำว่า “Metamorphosis” สิ่งสำคัญคืออย่าลืมว่าความหมายที่แท้จริงของวิวัฒนาการคืออะไร ตลอดจนความสำคัญของมันที่เปลี่ยนเราจากไพรเมตห้อยโหนต้นไม้ให้มานั่งอ่านบทความนี้ได้

เรียนรู้เกี่ยวกับ law of Conservation of Mass เพิ่มเติมได้ที่วิดีโอด้านล่าง

 

อ่านเพิ่มเติม

ตามล่าหาดีเอ็นเอสัตว์ประหลาด เนสซี

 

แหล่งข้อมูล

วิวัฒนาการของสัตว์ โดย ดร.นิตยา เลาหะจินดา

วิวัฒนาการความเป็นมาและการกำเนิดสิ่งมีชีวิต โดย พัฒนี จันทรโรทัย

แนวคิดเกี่ยวกับวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต

ทฤษฎีวิวัฒนาการ

การเจริญเติบโตหลังระยะเอ็มบริโอของสัตว์

ซาโตชิ นักสะสมแมลงป่า [จุดเริ่มต้น Pokémon G0]

The Physics of Pokemon

Pokemon Evolution (Some Actual Science)

 

เรื่องแนะนำ

เคยเห็นกันหรือไม่? ผีเสื้อกินน้ำตาเต่า

เคยเห็นกันหรือไม่? ผีเสื้อกินน้ำตาเต่า ไม่เอา ไม่ร้องนะ เดี๋ยวเค้าซับน้ำตาให้เอง ผีเสื้อในคลิปนี้กำลังดูดดื่มกับน้ำตาเต่า จริงๆนะ สัตว์กินเนื้อ เช่น เสือ และสิงโต ได้โซเดียมหรือเกลือแร่จากเนื้อสัตว์ที่มันกิน แต่สัตว์กินพืช เช่น แมลงอย่างผีเสื้อ ต้องหาโซเดียมจากแหล่งอื่นๆ ถ้าเป็นกลางป่าดิบแอมะซอนล่ะ จะหาแหล่งโซเดียมจากที่ไหนได้นะ คำตอบคือก็น้ำตาเต่าไงล่ะ ผีเสื้อตัวเบาแสนเบาใช้ตัวจับหรือเซนเซอร์ที่เท้าและขาในการลิ้มรสอาหารกระบวนการนี้จึงไม่ทำอันตรายเต่าแม้แต่น้อย ช่างอ่อนหวาน (และเค็ม) เสียนี่กระไร   อ่านเพิ่มเติม : เหตุใดวาฬสเปิร์มจึงยืนในน้ำ, แม้จะเรียกกันติดปากว่า “หมีโคอาล่า” แต่แท้จริงแล้ว โคอาล่า ไม่ใช่ “หมี”

ช้างเศร้าสลดเมื่อเห็นเพื่อนร่วมสายพันธุ์จากไป

ช้างเศร้าสลดเมื่อเห็นเพื่อนร่วมสายพันธุ์จากไป สองอาทิตย์หลังการตายของ วิคตอเรีย ช้างป่าในอุทยานแห่งชาติ Samburu ที่ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของเคนยา เจ้าหน้าที่สังเกตเห็นว่าบรรดาช้างตัวอื่นๆ ยังคงแวะเวียนมาเยี่ยมซากที่หลงเหลืออยู่ของวิคตอเรีย พฤติกรรมดังกล่าวนี้อาจเป็นการไว้อาลัยเฉพาะของช้าง คลิปวิดีโอที่หาชมได้ไม่บ่อยนี้เผยให้เห็นช้างป่ากลุ่มหนึ่งใช้งวงของพวกมันแตะไปที่ร่างของวิคตอเรีย พร้อมด้วยการยืนสงบนิ่ง เหตุการณ์ที่พบได้ยากในโลกของสรรพสัตว์นี้ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องการที่จะทำความเข้าใจเกี่ยวกับสังคมของช้างให้มากยิ่งขึ้น แม้ในสายตาของพวกเราพฤติกรรมดังกล่าวนี้อาจดูเหมือนการไว้ทุกข์ แต่นักวิทยาศาสตร์เองยังไม่ยืนยันเช่นนั้น ขณะนี้พวกเขาทราบเพียงแค่ว่าช้างมีวิธีการตอบสนองต่อความตายของสมาชิกในฝูงในแบบของมันเอง   อ่านเพิ่มเติม ฤาความตายหาใช่การลาจาก

ข่าวร้ายสำหรับวาฬ: ญี่ปุ่นจะกลับมาเริ่ม การล่าวาฬ เพื่อการพาณิชย์อีกครั้ง

ข่าวร้ายสำหรับวาฬ: ญี่ปุ่นจะกลับมาเริ่ม การล่าวาฬ เพื่อการพาณิชย์อีกครั้ง หลังประกาศถอนตัวจากคณะกรรมาธิการล่าวาฬระหว่างประเทศหรือไอดับเบิลยูซี (International Whaling Commission: IWC)