My Octopus Teacher : บทเรียนจากหมึกยักษ์

My Octopus Teacher: บทเรียนจากหมึกยักษ์ สารคดีที่จะทำให้คุณอบอุ่นหัวใจ และหลงรักในธรรมชาติอีกครั้ง

ที่งานประกาศรางวัลออสการ์ครั้งที่ 93 ปี 2021 ภาพยนตร์สารคดีที่คว้ารางวัลในสาขานี้ไป ได้แก่ My octopus teacher : บทเรียนจากหมึกยักษ์ ในกลุ่มนักวิจารณ์ภาพยนตร์ต่างกล่าวเป็นเสียงเดียวกันว่า เป็นหนึ่งในสารคดีธรรมชาติที่ควรรับชม

สารคดีเรื่องนี้ได้นำเสนอเรื่องราวของ เครก ฟอสเตอร์ ผู้ที่ใช้เวลาร่วมปีกับการดำน้ำในบริเวณเดิมเพื่อตามหา ‘เธอ’ หมึกยักษ์ตัวหนึ่งที่อาศัยอยู่ในดงสาหร่ายเคลป์ ซึ่งเป็นเขตน้ำเย็นของแนวชายฝั่งประเทศแอฟริกาใต้ นอกจากความตระการตาของโลกใต้น้ำ สารคดีเรื่องนี้ยังถ่ายทอดอารมณ์ ความรู้สึก และแง่มุมต่างๆ ของการศึกษาธรรมชาติออกมาได้อย่างดีเยี่ยม

อบอุ่นหัวใจไปกับความผูกพันระหว่างคนและหมึกยักษ์

เครก ฟอสเตอร์ ผู้กำลังดิ้นรนเพื่อหาจุดมุ่งหมายในชีวิต ตัดสินใจเดินตามแรงบันดาลใจในวัยเด็ก ด้วยการดำน้ำโดยปราศจากถังออกซิเจน หรือ free diving ลงไปในน้ำทะเลเย็นเฉียบ ใกล้เมืองเคปทาวน์ในประเทศแอฟริกาใต้ ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของเขา ในช่วงแรก มันไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่มนุษย์คนหนึ่งจะดำดิ่งลงไปสำรวจโลกใต้ทะเลโดยปราศจากถังออกซิเจน เขาต้องเผชิญกับคลื่นลมที่รุนแรง และอุณหภูมิของน้ำที่เย็นจัด แต่โลกใต้น้ำที่เขาได้พบเจอช่างเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และน่าหลงใหล ราวกับเข้าไปอยู่อีกโลกหนึ่ง เครกกล่าวว่า “การมีถังออกซิเจน ไม่ใช่สิ่งที่ดีที่สุด เพราะ เขาต้องการเป็นเหมือนสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก และต้องการใกล้ชิดธรรมชาติมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้” และในระหว่างการสำรวจไปตามป่าสาหร่ายใต้น้ำ เขาได้พบกับ ‘เธอ’

วันหนึ่ง ระหว่างแหวกว่ายไปตามพื้นทะเล เครกพบกับหมึกยักษ์ตัวหนึ่งที่มีความอยากรู้อยากเห็น ที่อยู่ท่ามกลางดงสาหร่ายเคลป์ที่พัดปลิวตามแรงคลื่น หลังจากพบกันวันนั้น เขากลับมาดำน้ำที่เดิมซ้ำ เพื่อสังเกต ‘เธอ’ ทุกวันเป็นระยะเวลาร่วมปี ในสารคดีได้ถ่ายทอดให้เห็นถึงพัฒนาการของความสัมพันธ์ การสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างคนกับหมึกยักษ์ และความเป็นเพื่อนที่เกิดขึ้นระหว่างทาง

มันเป็นเรื่องน่าประทับใจที่สารคดีถ่ายทอดเรื่องราวของคนหนึ่งคนที่ใช้เวลาร่วมปีไปกับการดำน้ำที่เดิม เพื่อตามหาหมึกตัวเดิม เครกดำน้ำลงไปเพื่อตามหาหมึกตัวนี้ทุกวัน จนถึงวาระสุดท้ายของ ‘เธอ’

My Octopus Teacher, สาหร่ายเคลป์
สาหร่ายเคลป์ / ภาพถ่าย Shane Stagner

นับเป็นการศึกษาธรรมชาติวิทยาผ่านการทำสารคดี โดยไม่ต้องสร้างการทดลองทางวิทยาศาสตร์

บางคนอาจคิดว่า ถ้าเราต้องการศึกษาและค้นหาความจริงของธรรมชาติ เราต้องออกแบบการทดลอง ตั้งตัวแปรต้น ตัวแปรตาม ตัวแปรควบคุม ลงมือทำการทดลอง และสรุปผลการสำรวจในขั้นตอนสุดท้าย แต่สารคดีเรื่องนี้ทำให้เราเห็นว่าการศึกษาธรรมชาติไม่จำเป็นต้องสร้างการทดลองเสมอไป เราสามารถทำได้โดยเพียงนำตัวเราไปอยู่ท่ามกลางธรรมชาติ สังเกตการณ์ และสัมผัสความอัศจรรย์อันน่าหลงใหลของธรรมชาติ สารคดีชุดนี้ ได้นำเสนอปรากฏการณ์ และพฤติกรรมที่เหลือเชื่อมากมายของ ‘เธอ’ หมึกยักษ์ที่เติบโตอย่างโดดเดี่ยวท่ามกลางธรรมชาติ

ความฉลาดของ ‘เธอ’

หมึกยักษ์ที่เครกและทีมงานเฝ้าติดตามถ่ายทำสารคดี แสดงให้เห็นถึงความฉลาดที่น่าประทับใจ โดย ‘เธอ’ จัดอยู่กลุ่มมอลลัสกา ซึ่งเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เป็นไฟลัมเดี่ยวกับสัตว์พวกหอย แต่กลับมีความสามารถในการเรียนรู้ และความสามารถในการเอาตัวรอดอย่างไม่น่าเชื่อ เช่น ความสามารถในการพรางตัว ความสามารถในการหลบหลีกผู้ล่าในดงสาหร่ายเคลป์ ความสามารถในการเรียนรู้เคล็ดลับการหาอาหารด้วยกลยุทธ์ต่างๆ และความสามารถในการป้องกันตัวจากผู้ล่าโดยใช้เปลือหอย เรื่องราวที่สารคดีนี้ได้เก็บเกี่ยวและถ่ายทอดออกมาจะทำให้คุณตะลึง และหลงใหลไปในความฉลาดของเธอ

จรรยาบรรณของการศึกษาธรรมชาติ

อีกจุดหนึ่งที่เป็นเสน่ห์ของสารคดีนี้ เครกตัดสินใจให้ตัวเองเป็นเพียง “ผู้สังเกตการณ์” ในชีวิตของ ‘เธอ’ ในระบบนิเวศของดงสาหร่ายตามชายฝั่ง เป็นความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างผู้ล่าและเหยื่อ ไม่ว่าจะเป็นในเหตุการณ์ ที่ ‘เธอ’ รับบทผู้ล่า หรือบางครั้งรับบทเป็นเหยื่อ มันสะท้อนถึงจิตวิญญาณในการศึกษาธรรมชาติของเครก ที่ไม่เข้าไปล่วงเกินความเป็นไปของธรรมชาติ แม้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าจะเป็นความผูกพันมาอย่างยาวนาน

สารคดีเรื่องนี้ได้ถ่ายทอดเรื่องราวในหลากหลายมิติ นอกจากการติดตามเรื่องราวชีวิตของหมึกตัวหนึ่ง มันยังทำให้คุณได้เห็นถึงความเป็นไปของธรรมชาติ พลวัตของชีวิต ทั้งยังสามารถเข้าถึงอารมณ์และความรู้สึกของผู้ชม ทำให้คุณหลงใหลในธรรมชาติมากขึ้น

เรื่อง จอมพล ละมูนกิจ
โครงการสหกิจศึกษากองบรรณาธิการนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษไทย


เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ : มิติความจริงที่หายไปจาก Seaspiracy สารคดีโด่งดังที่บอกให้มนุษย์เลิกกินปลา

เรื่องแนะนำ

บันทึกภาคสนามนักอนุรักษ์: “ฉลาม” นักล่าผู้ตกเป็นเหยื่อ

ในแต่ละปีมีเหตุฉลามทำร้ายมนุษย์ทั่วโลกไม่ถึง 100 ครั้ง ซึ่งรวมถึงเหตุการณ์ล่าสุดบริเวณหน้าวัดเขาเต่า อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และส่วนใหญ่เกิดจากการเข้าใจผิด ขณะที่นักอนุรักษ์ชี้ว่า ทุกปีมีฉลามถูกฆ่าถึง 100 ล้านตัวทั่วโลกจนประชากรฉลามลดลงถึงขั้นวิกฤติ และหลายชนิดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

แมงมุมบางตัวก็เลี้ยงลูกด้วยนมได้เหมือนกันนะ

จะเป็นไปได้หรือ? ที่สัตว์ขาปล้องอย่างแมงมุมจะเลี้ยงลูกด้วยนมได้ งานวิจัยนำโดยสถาบันวิทยาศาสตร์จีนกำลังพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงนี้

ความจริงของตลาดค้าสัตว์ป่าจีนในยุคไวรัสโคโรนา

ที่ ตลาดค้าสัตว์ป่า ในเซินเจิ้น ผู้ค้านำสัตว์เลี้อยคลานและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมออกมาโชว์เพื่อค้าขาย ในประเทศจีน มีสัตว์ 54 สายพันธุ์ที่สามารถซื้อขายได้อย่างถูกกฎหมายเพื่อการบริโภค การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาทำให้การค้าสัตว์ป่าเหล่านี้เป็นที่จับตามองจากคนทั้งโลก ภาพถ่ายโดย AFP, GETTY ภาพข่าวจากสื่อหลายสำนักมักทำให้เชื่อว่า ตลาดค้าสัตว์ป่า เป็นที่นิยมในจีน แต่ความจริงแล้ว ชาวจีนส่วนมากไม่คุ้นเคยกับมัน การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาที่เชื่อว่ามีแหล่งกำเนิดมาจากตลาดค้าสัตว์ป่าในอู่ฮั่นทำให้มีการจับจ้องการค้าสัตว์ป่าของจีน โดยเมื่อวันที่ 26 มกราคม ที่ผ่านมา จีนได้ประกาศห้ามการค้าสัตว์ป่าจนกว่าวิกฤติในครั้งนี้จะจบสิ้น ภาพของสัตว์ที่ป่วยและดูทนทุกข์ทรมานในตลาด หรือวิดีโอที่แสดงการต้มค้างคาวเป็นๆในถ้วยซุป ได้เผยแพร่ไปในสังคมออนไลน์ ก่อให้เกิดความขุ่นเคืองไปทั่วโลก และทำให้เกิดภาพลักษณ์ว่าการซื้อสัตว์ป่าเป็นๆเพื่อนำไปบริโภคเป็นปรากฏการณ์ที่แพร่หลายในสังคมจีน แต่ในความเป็นจริง สำหรับชาวจีนส่วนใหญ่ การกินสัตว์ป่านั้นเป็นเรื่องแปลกประหลาด China Daily ซึ่งเป็นสื่อที่ควบคุมโดยรัฐบาลจีน ได้เผยแพร่บทบรรณาธิการอันน่าเสียดแทงเพื่อประณามวัฒนธรรมนี้ และเรียกร้องมาตรการห้ามค้าสัตว์ป่าอย่างถาวร ซึ่งกระแสสังคมออนไลน์ในจีน เช่น Weibo ก็มีความเห็นไปในทิศทางเดียวกัน ด้านผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า ขนาดหรือระดับของการค้าสัตว์ป่าในจีนนั้นยังไม่มีความชัดเจน เนื่องจากสัตว์หลายชนิดถูกล่า นำเข้า และส่งออกอย่างผิดกฎหมายเพื่อเป็นอาหาร ยา เกมกีฬา หรือเป็นสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะอุตสาหกรรมการแพทย์แผนจีนโบราณที่ยังคงมีความเชื่อเรื่องการใช้พลังจากอวัยวะส่วนต่างๆของสัตว์ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนอุตสาหกรรมนี้ รัฐบาลจีนอนุญาตให้เพาะเลี้ยงสัตว์ป่า 54 ชนิดในฟาร์มเพื่อจำหน่ายและบริโภค เช่น มิ้งค์ […]