มนุษย์ค้นพบความหวังในภารกิจช่วย ชิมแปนซี - National Geographic Thailand

มนุษย์ค้นพบความหวังในภารกิจช่วย ชิมแปนซี

ณ ศูนย์ฟื้นฟูสัตว์ป่าแห่งหนึ่งในแอฟริกากลาง ชิมแปนซี ที่จิตใจบอบช้ำเป็นแบบอย่างของการฟื้นตัวให้ผู้ช่วยชีวิตพวกมัน

อิตซาโซ เวเลซ เดล เบอร์โก อุ้มลูก ชิมแปนซี ไว้ในอ้อมแขน เอปเพศเมียตัวอ่อนปวกเปียกและไม่ได้สติตัวนี้มีขนาดไม่ใหญ่ไปกว่ามือมนุษย์

ร่างกายเล็กจิ๋วและฟันที่ยังไม่ขึ้นชี้ว่า มันน่าจะอายุแค่เพียงราวหนึ่งเดือนเท่านั้น และกำลังต่อสู้กับภาวะ ตัวเย็นเกินและการขาดน้ำ ถ้าไม่ทำอะไรสักอย่างโดยเร่งด่วน หัวใจของมันจะหยุดเต้น

“มันเป็นชิมแปนซีอายุน้อยที่สุดที่เราเคยรับมาดูแลค่ะ” เวเลซ เดล เบอร์โก ผู้อำนวยการฝ่ายเทคนิคของศูนย์ฟื้นฟูไพรเมตลวีโร ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก กล่าว วันนั้นเป็นวันที่ 16 มิถุนายน ปี 2017 เวเลซ เดล เบอร์โกช่วยสนับสนุนและอำนวยความสะดวกให้การเดินทางอันทรหด ที่ใช้เวลาห้าวันโดยมอเตอร์ไซค์ เรือเร็ว และรถยนต์ เพื่อนำลูกชิมแปนซีมายังหมู่บ้านลวีโรอย่างปลอดภัย สายข่าวจากกลุ่มต่อต้านการลักลอบล่าสัตว์พบลูกชิมแปนซีตัวนี้อยู่กับพรานสองสามคนในป่าทึบใกล้เมืองพินกา ที่อยู่ห่างไกลออกไป 300 กิโลเมตร หลังจากส่งมอบลูกลิง พรานเหล่านั้นเผยว่า น้องสาวฝาแฝดของมันตายลง ไม่นานหลังจากพวกเขายิงแม่ลิง

ชิมแปนซี, นักบิน
แอนโทนี เซเร นักบินประจำอุทยานแห่งชาติวีรุงกาในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก อุ้มฟีลิกซ์และมารา ขณะบินพาพวกมันไปยังศูนย์ฟื้นฟูไพรเมตลวีโร ครอบครัวของลูกลิงทั้งสองถูกพรานฆ่า เซเรซึ่งรอดชีวิตจากเครื่องบินตกเมื่อปี 2017 บอกว่า การช่วยเหลือชิมแปนซีทำให้ชีวิตเขามีจุดมุ่งหมาย

ที่ศูนย์ฟื้นฟูไพรเมต การต่อสู้เพื่อกู้ชีวิตชิมแปนซีตัวนี้เพิ่งเริ่มต้น เวเลซ เดล เบอร์โกรีบคลุมร่างอันโรยแรงของมันด้วยผ้าห่มอุ่นๆ และให้น้ำเกลือ ในที่สุด ลูกลิงก็ขยับตัวและลืมตา

“ฉันให้มันนอนแนบอกจะได้อบอุ่นค่ะ” ซาวาดี บาลันดา สาวชาวคองโกผู้เงียบขรึมที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลบูซาคารา ชื่อที่พวกเขาตั้งให้มันในคืนนั้น เล่า เวเลซ เดล เบอร์โกกังวลว่า การไม่มีแม่ตามธรรมชาติ เพื่อป้อนอาหารและเป็นที่พึ่งทางใจจะทำให้ลูกชิมแปนซีนี้มีอาการทรุดลง

ศูนย์ฟื้นฟูไพรเมตลวีโรก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2002 เมื่อสงครามในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกส่งเสริม ให้เกิดการลักลอบล่าสัตว์เพื่อเอาเนื้อในอุทยานแห่งชาติกาฮูซี-บีกาที่อยู่ใกล้เคียง เจ้าหน้าที่สัตว์ป่ายึดลูกชิมแปนซีกำพร้าจากพรานและชาวบ้าน แล้วนำมาดูแลที่ห้องปฏิบัติการเก่าในศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์ของเบลเยียมที่ปล่อยทิ้งร้างในลวีโร เมื่อจำนวนลิงกำพร้าเพิ่มมากขึ้น สถาบันสองแห่ง ได้แก่ สถาบันคองโกเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ และศูนย์แห่งชาติเพื่อการวิจัยวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ซึ่งตั้งอยู่ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกเช่นกัน จึงร่วมกันสร้างศูนย์พักฟื้นไพรเมตแห่งนี้ขึ้น

ชิมแปนซีกำพร้าเรียนรู้การใช้ชีวิตในป่าล้อมรั้วของลวีโร พวกมันแบ่งลำดับชั้นทางสังคม หากิน เล่น และจ้องมองสิ่งที่อยู่นอกรั้ว ลวีโรมีเป้าหมายจะปล่อยชิมแปนซีกลับสู่ธรรมชาติให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้

“ฉันฝันมาตลอดว่าอยากทำงานด้านการอนุรักษ์ไพรเมตค่ะ” เวเลซ เดล เบอร์โก ผู้มีน้ำเสียงนุ่มนวล เล่า เธอมาถึงลวีโรช่วงต้นปี 2014 ตอนนั้นศูนย์ฯ มีชิมแปนซีประมาณ 55 ตัว เธอเกิดในวิตอเรีย เมืองเล็กๆ ทางตอนเหนือของสเปน เธอรู้สึกลึกๆ ตั้งแต่ตอนนั้นว่าต้องการปกป้องสัตว์

แม่ของเธอซึ่งเป็นผู้อพยพจากโคลอมเบียมีรายได้น้อย ช่วยส่งเสียเธอเรียนมหาวิทยาลัยในบาร์เซโลนา จนสำเร็จปริญญาโทสาขาไพรเมตวิทยา ความสนใจในพฤติกรรมของไพรเมตนำพาเวเลซ เดล เบอร์โกมายังกินีในแอฟริกาตะวันตกเพื่อวิจัยชิมแปนซีในธรรมชาติ

เมื่อตำแหน่งอาสาสมัครที่ลวีโรว่างลง เวเลซ เดล เบอร์โกคว้าโอกาสนี้เพื่อจะได้ใกล้ชิดชิมแปนซีป่า มากขึ้น แต่เธอไม่ได้เตรียมใจรับความท้าทายจากการอาศัยอยู่ในภูมิภาคที่บอบช้ำจากสงครามก่อนหน้านั้น และยังคงอยู่ภายใต้ความขัดแย้ง ในเดือนที่สามของเธอ “กลุ่มกบฏไม-ไมออกจากป่ามาโจมตีทหาร” เธอเล่า บางคืน เวเลซ เดล เบอร์โกจะนอนตัวสั่นอยู่บนเตียง ขณะเสียงดังของระเบิด ระเบิดมือ และปืนกล ทำให้ยาก จะข่มตาหลับ

ชิมแปนซี
มิเรย มิเดร์โฮ โอซิบา ผู้ดูแล นั่งอยู่กับมาราและฟีลิกซ์ ขณะพวกมันนอนหลับ เช่นเดียวกับเด็กแรกเกิด ทารกชิมแปนซีก็ต้องการการดูแลตลอดเวลา ถ้าลูกชิมแปนซีตกใจตื่นกลางดึก ผู้ดูแลหรือแม่เลี้ยงต้องพร้อมจะกล่อมเจ้าตัวน้อยให้หลับต่อ

จากนั้น ผู้อำนวยการของลวีโรก็ล้มป่วยด้วยโรคลึกลับจนเกือบเอาชีวิตไม่รอด และต้องได้รับการอพยพ ออกจากพื้นที่ทางอากาศ “เป็นช่วงเวลาที่ตึงเครียดค่ะ” เวเลซ เดล เบอร์โก เล่า เธอกลายเป็นผู้จัดการศูนย์ฯ ซึ่งไม่เพียงรับผิดชอบการดูแลไพรเมตกำพร้ามากมาย แต่ยังต้องหาทางระดมทุน บำรุงรักษาสถานที่และอุปกรณ์ต่างๆ ตลอดจนบริหารจัดการเจ้าหน้าที่ซึ่งในเวลานั้นมี 31 คน

ตอนที่เจ้าบูซาคาราตัวน้อยมาถึงในสภาพที่ถูกห่อไว้ในห่อผ้าช่วงกลางปี 2017 ศูนย์ฟื้นฟูลวีโรดูแลชิมแปนซีประมาณ 75 ตัว และมีจำนวนเพิ่มขึ้นทุกเดือน เวเลซ เดล เบอร์โกมองเห็นความพิเศษใน ตัวบูซาคาราที่ให้ความเข้มแข็งแก่เธอในช่วงเวลาที่การตัดขาดครอบครัวอย่างสุดขั้ว และภัยคุกคามความปลอดภัยอย่างต่อเนื่องเป็นภาระอันหนักอึ้ง เวเลซ เดล เบอร์โก บอกว่า บูซาคาราช่วยเหลือตัวเองไม่ได้เลย แต่ “ฉันรู้สึกประหลาดใจกับการฟื้นตัวของมัน บูซาคาราอยากมีชีวิตอยู่จริงๆ ค่ะ”

ชิมแปนซี
ทุกวันในช่วงบ่าย ผู้ดูแลให้ชิมแปนซีกินอาหารซึ่งเป็นส่วนผสมอุดมด้วยสารอาหาร ได้แก่ ข้าวโพด ถั่วเหลือง ข้าวฟ่าง แป้ง และโปรตีน ชิมแปนซียังได้รับผัก ผลไม้ และถั่วจากตลาดในท้องถิ่นทุกวัน ความต้องการอาหารนี้สร้างรายได้ราวเดือนละ 4,000 ดอลลาร์สหรัฐสำหรับชาวไร่ในพื้นที่

หลังจากบูซาคาราเอาชีวิตรอดผ่านคืนแรกที่อันตรายมาได้ ทีมผู้ดูแลหรือเหล่าแม่เลี้ยงก็ได้รับ มอบหมายให้ดูแลมันตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมงอย่างที่ลูกลิงจะได้รับจากแม่ของมันเอง บาลันดาเป็นแม่เลี้ยงคนหนึ่ง เธอเติบโตขึ้นในฟาร์มแบบยังชีพและบอกว่า เธอไม่เคยคิดฝันว่า วันหนึ่งจะได้ดูแลชิมแปนซีกำพร้า ตลอดชีวิตวัยรุ่นและเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ บาลันดาต้องเผชิญกับการทำร้ายอย่างโหดเหี้ยมไม่หยุดหย่อนจากทหาร ฝ่ายกบฏ ซึ่งในที่สุดทำให้เธอต้องเข้าโรงพยาบาลเพื่อทำศัลยกรรมตกแต่ง ตอนนั้นเองเธอพบคนจากลวีโร และได้รับการเสนอโอกาสให้ร่วมงานกับศูนย์ฯ ในตำแหน่งผู้ดูแลชิมแปนซี

ตอนแรก บาลันดากลัวชิมแปนซี แต่เธอค่อยๆ เรียนรู้การสื่อสารที่ยากจะเข้าใจของพวกมัน วิธีทำความสะอาดขนพวกมัน และทำให้พวกมันหัวเราะท้องแข็งเมื่อถูกจักจี้ และการส่งเสียงที่หมายถึงใช่และไม่ใช่

ชิมแปนซี
เวเลซ เดล เบอร์โกเล่นกับมารา ฟีลิกซ์ และมูบากิ (จากซ้ายไปขวา) มูบากิซึ่งในภาษาสวาฮิลีแปลว่า “ผู้รอดชีวิต” เกือบตายตอนที่มันมาถึงศูนย์ พรานซึ่งฆ่าแม่ของมันกระทำทารุณและวางแผนจะขายมัน ในตลาดค้าสัตว์เลี้ยง เพื่อช่วยให้ฟื้นตัว ชิมแปนซีวัยเยาว์จำเป็นต้องเล่นด้วยกัน ขณะที่บุคลิกภาพเฉพาะของ แต่ละตัวพัฒนาขึ้น

บาลันดาเล่าว่า ชิมแปนซีชื่อบาซาคาราท้องเสียในวันแรกๆ หลังมาถึงศูนย์ฯ “ฉันทำความสะอาดตัวมันและนอนเป็นเพื่อนเพื่อให้มันอบอุ่น” บาลันดาบอกด้วยใบหน้าเปื้อนรอยยิ้ม ความรักจากมนุษย์และการเอาใจใส่ มีความสำคัญยิ่งในช่วงเดือนแรกๆ ของการรักษาบูซาคารา แต่การฟื้นฟูที่สำคัญกว่าเริ่มขึ้น เมื่อมันแข็งแรงพอจะเข้ากลุ่มกับชิมแปนซีอื่นอีกหกตัวในคอกอนุบาลสัตว์ แล้วพัฒนาบุคลิกภาพของมันเองขึ้นมา

บาลันดาเองก็มั่นใจมากขึ้น เธอเริ่มดูแลลิงกำพร้าอายุมากกว่าด้วย ความสัมพันธ์ใหม่ของเธอกับชิมแปนซีช่วยฉุดเธอออกมาจากภาวะซึมเศร้ารุนแรง

อิตซาโซ เวเลซ เดล เบอร์โก (ซ้าย) ผู้อำนวยการฝ่ายเทคนิคของศูนย์ฟื้นฟูไพรเมตลวีโร เล่นกับลูกชิมแปนซีชื่อ มาราขณะที่มิเรย มิเดร์โฮ โอซิบาผู้ดูแลสัตว์คนหนึ่งของศูนย์ฯ อุ้มฟีลิกซ์ไว้บนตัก ลูกชิมแปนซีกำพร้ารู้สึกเหงาและมักบอบชํ้าทางจิตใจ เมื่อมาถึงลวีโร พวกมันจะมีผู้ดูแลซึ่งให้ความรักและความเอาใจใส่เพื่อช่วยฟื้นฟูสภาพจิตใจ

ตอนนี้เวเลซ เดล เบอร์โกเข้าใจแล้วว่า ลวีโรมีความสำคัญเพียงใดต่อทีมงานและเจ้าหน้าที่อย่างบาลันดา ซึ่งระหว่างที่ช่วยดูแลชิมแปนซีให้ฟื้นตัว กลับพบว่าชิมแปนซีก็ช่วยพวกเขาเป็นการตอบแทน เวเลซ เดล เบอร์โกเองก็เช่นกัน เธอบอกว่า บทเรียนสำคัญที่สุดที่ชิมแปนซีสอนเธอคือ จะยืนหยัดอย่างเข้มแข็งยามเผชิญ ความยากลำบากได้อย่างไร “พวกมันไม่เคยยอมแพ้ค่ะ” การใช้ชีวิตอยู่ที่นี่ไม่ง่าย “แต่ฉันจะไม่ทิ้งพวกมัน ไม่ว่าเป็นชิมแปนซีหรือทีมงาน” เวเลซ เดล เบอร์โกทิ้งท้าย

เรื่อง พอล สไตน์

ภาพถ่ายโดย เบรนต์ สเตอร์ตัน

สามารถติดตามสารคดี ช่วยชิมแปนซีและพบความหวังในความวุ่นวาย ฉบับสมบูรณ์ได้ที่ นิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนตุลาคม 2564

สามารถสั่งซื้อได้ที่ https://www.naiin.com/product/detail/533276


อ่านเพิ่มเติม วิกฤตชีวิตช้างไทย ในห้วงการขาดนักท่องเที่ยวจากโควิด-19

เรื่องแนะนำ

โลมาปากขวดสร้างกับดักจับปลา

โลมาปากขวดสร้างกับดักจับปลา ในน่านน้ำตื้นพื้นโคลนของอ่าว ในเมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก รัฐฟลอริดาของสหรัฐอเมริกา โลมาปากขวดใช้เทคนิคที่คุ้นเคยในการล้อมจับปลา นั่นคือการตีโคลนให้ขึ้นมาเป็นกรอบล้อมรอบฝูงปลา ทว่าดูเหมือนจะไม่ได้ผล เพราะปลาที่ตกเป็นเหยื่อก็พากันกระโดดหนีออกจากวงล้อมได้ทุกครั้ง อันที่จริงเทคนิคนี้จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือ ปกติแล้วเมื่อโลมาตัวหนึ่งว่ายตีกรอบล้อม โลมาอีกตัวจะดักรอปลาที่กระโดดหนีออกมา นักวิทยาศาสตร์ไม่แน่ใจว่าโลมาปากขวดในบริเวณนี้ไม่ทราบวิธีการร่วมมือจับเหยื่อ หรือเพราะมันอาศัยอยู่ตัวเดียวโดดเดี่ยวกันแน่   อ่านเพิ่มเติม โลมาปากขวดดับอนาถ หมึกติดคอ

เที่ยวสวนสัตว์อย่างไรให้ปลอดภัย และไม่รบกวนบรรดาสัตว์

นักท่องเที่ยวกำลังถ่ายภาพหมีขั้วโลกที่ สวนสัตว์ แห่งหนึ่งในประเทศเดนมาร์ก ภาพถ่ายโดย JO-ANNE MCARTHUR อุบัติเหตุและเรื่องน่าเศร้าจากการชม สวนสัตว์ สามารถหลีกเลี่ยงได้โดยการเคารพสัตว์ที่อยู่ในพื้นที่กักขัง และเคารพอาณาเขตของพวกมัน การไปเที่ยวชมสวนสัตว์เป็นกิจกรรมยอดนิยมของคนทุกเพศทุกวัย ส่วนใหญ่ผู้ที่เข้าไปชมสวนสัตว์มักคาดหวังถึงสวยงามและความหลากของระบบนิเวศทางธรรมชาติที่โลกนี้ได้สรรค์สร้างให้พวกเราเป็นประจักษ์พยาน อย่างไรก็ตาม แม้สวนสัตว์จะมีระบบการจัดการเป็นอย่างดี แต่ก็มีโอกาสที่จะเกิดอันตราย เมื่อมนุษย์ต้องอยู่ในพื้นเดียวกันกับสัตว์ที่ไม่ใช่สัตว์เลี้ยงท “คุณไปเที่ยวสวนสัตว์ เพื่อให้ลูกของคุณเกิดความประทับใจ และเพื่อสอนให้พวกเขาเข้าถึงจิตใจของบรรดาสัตว์ที่วิเศษเหล่านี้” แจ็ก ฮานนา ผู้อำนวยการกิตติคุณ สวนสัตว์และพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำโคลัมบัสในมลรัฐโอไฮโอ สหรัฐอเมริกา กล่าวและเสริมว่า “แต่บรรดาสัตว์เหล่านี้สามารถทำตามสัญชาตญาณธรรมชาติของพวกมันได้เช่นกัน” แต่ก็นับว่าโชคดี ที่บรรดาผู้เชี่ยวชาญได้เสนอวิธีที่ทำให้มั่นใจได้ว่าทั้งคุณ และครอบครัวของคุณปลอดภัยจากการไปเที่ยวชมสวนสัตว์หรือสถานที่อื่นๆ ในลักษณะเดียวกัน เคารพอาณาเขตของสัตว์ แม้ว่าบรรดาสวนสัตว์จะดูแลและทำให้ผู้เข้าชมมั่นใจว่า พวกเขาจะปลอดภัยและสนุกสนานกับประสบการณ์ในการเที่ยวสวนสัตว์ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าผู้มาเยือนสวนสัตว์จะละเลยความปลอดภัย เป็นเรื่องสำคัญที่บรรดาผู้ปกครองต้องจับตาดูเด็กๆ อยู่ตลอดและปกป้องเด็กๆ ไม่ให้ปีนกำแพงหรือนำพาตัวเองเข้าไปในแนวรั้วหรือพื้นที่อาณาเขตของสัตว์ มีเหตุการณ์น่าเศร้าที่บ่งชี้ว่าทำไมคำแนะนำนี้ถึงสำคัญ ในปี 2012 ที่สวนสัตว์พิตต์สเบิร์ก มลรัฐเพนซิลเวเนีย เด็กชายอายุ 2 ขวบ ถูกหมาป่าแอฟริกันทำร้ายจนเสียชีวิต หลังจากเด็กตกลงไปในพื้นที่จัดแสดงของหมาป่าแอฟริกันตัวดังกล่าว และในปี 2016 ที่สวนสัตว์ซินซินนาติ มลรัฐโอไฮโอ กอริลลาตัวหนึ่งถูกยิงเพื่อปกป้องเด็กคนหนึ่งที่ร่วงลงไปใกล้กับกอริลลาตัวนั้น อลิซซาเบธ เฮเรลโก ผู้จัดการด้านสวัสดิภาพสัตว์ในสวนสัตววิทยาแห่งชาติสมิธโซเนียน กล่าวว่า […]

กบน้อยความหวังใหม่ดำรงเผ่าพันธุ์

กบน้อยความหวังใหม่ดำรงเผ่าพันธุ์ สายพันธุ์ของพวกมันกำลังเผชิญกับวิกฤติเสี่ยงสูญพันธุ์ ประชากรกบเหล่านี้ลดลงถึง 80% ในช่วงสามรุ่นที่ผ่านมา โดยมีสาเหตุมาจากโรคระบาดร้ายแรงที่คร่าชีวิตพวกมันซึ่งเกิดจากเชื้อราที่เรียกว่า “ไคทริด” (chytrid fungus) นักวิทยาศาสตร์เข้าช่วยเหลือพวกมัน พวกเขาเตรียมกบรุ่นใหม่จำนวน 500 ตัว ทุกตัวถูกทำเครื่องหมายพิเศษไว้ ซึ่งจะมองเห็นได้ภายใต้แสง UV เพื่อที่เมื่อปลดปล่อยพวกมันกลับคืนสู่ป่าแล้ว พวกเขาจะสามารถติดตามได้ว่ากบจากห้องปฏิบัติการเหล่านี้เติบโตขึ้นอย่างไร รวมทั้งสร้างแผนที่คร่าวๆ ว่าพวกมันเดินทางไปที่ไหนมาบ้าง เพื่อหาวิธีการป้องกันโรคระบาดจากเชื้อรา และพื้นที่ปลอดภัยเพื่อที่พวกมันจะได้ดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไปได้   อ่านเพิ่มเติม ภาพถ่ายอันน่าทึ่ง! เมื่องูพยายามหนีออกจากปากกบ