ชีวิตสัตว์สุดแปลก แม่ที่กินลูกตัวเอง - National Geographic Thailand

ชีวิตสัตว์สุดแปลก แม่ที่กินลูกตัวเอง

รู้หรือไม่ แม่ปลาหมอสีแอฟริกาเลี้ยงลูกในปาก แล้วก็เผลอเคี้ยวลูกตัวเองเล่นด้วย!

ปลาหมอสีแอฟริกากลางสายพันธุ์ Astatotilapia burtoni หรือเรียกสั้น ๆ ว่า A. burtoni เป็นสัตว์ที่มีพฤติกรรมกกไข่และเลี้ยงตัวอ่อนภายในปาก แต่หลายครั้งแม่ปลาหมอเหล่านี้กลับกินลูกตัวเอง (mouthbrooding)

หลังจากปลาหมอสีเพศผู้และเพศเมียปฏิสนธิ แม่ปลาหมอจะใช้เวลาสองสัปดาห์เก็บไข่ไว้ในปาก เพื่อป้องกันไม่ให้สัตว์นักล่าเข้ามากิน เมื่อลูกปลาฟักออกมาจากไข่เรียบร้อยแล้ว เจ้าตัวอ่อนจะออกมาว่ายน้ำเล่นนอกปากของแม่และมีพฤติกรรมกลับเข้าไปอาศัยในปากใหม่เมื่อเจออันตราย

นับว่าเป็นเรื่องดีสำหรับความปลอดภัยของลูกปลา แต่สำหรับแม่ปลาแล้วคงเป็นเรื่องน่าเหนื่อยใจเป็นอย่างยิ่ง เพราะแม่ปลาไม่สามารถกินอาหารแบบปกติ หรือแม้แต่หายใจสะดวกได้ แม่ปลาจึงต้องแก้ปัญหาด้วยการกิน! โดยการบริโภคลูกตัวเองเป็นอาหาร (filial cannibalism) เป็นพฤติกรรมที่แพร่หลายในหมู่ปลาด้วยกัน โดยเฉพาะกลุ่มปลาหมอสี

ฟังดูขัดกับสัญชาตญาณความเป็นแม่ ถ้าเป็นในเรื่องวิวัฒนาการก็ยิ่งแล้วใหญ่  แต่เจค ซาเวคกี นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยรัฐมิชิแกนกล่าวว่า พฤติกรรมกินลูกเชื่อมโยงกับสุขภาพของแม่ปลาได้ และยืนยันว่า “การกินลูกหลานตัวเองไม่ได้ทำให้พวกมันสูญพันธุ์แต่อย่างใด”

นอกจากนี้ในวิจัยยังระบุว่า สารต้านอนุมูลอิสระที่แม่ปลาได้จากการให้อาหารลูก มีแนวโน้มจะช่วยให้แม่ปลากลับมาวางไข่ได้ในอีกไม่กี่เดือนต่อมา  

แม่ปลาหมอสีขณะคายลูกออกจากปากที่เธอดึงมาจากพื้นที่ริมอาณาเขตของเธอ PHOTOGRAPH BY JANE BURTON, NATUREPL.COM

เหตุเกิดจากความเครียด

งานวิจัยของซาเวคกีและไดก์สตราได้ทดลองเลี้ยงปลาหมอสีเพศผู้และเพศเมียรวมกันเป็นกลุ่มหลายกลุ่มในห้องแล็ปหนึ่งของมหาวิทยาลัยเซ็นทรัลมิชิแกน ใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าปลาหมอสีเพศเมียประมาณ 80 ตัวจะออกไข่

เมื่อปลาหมอสีเพศเมียออกไข่แล้ว นักวิทยาศาสตร์ค่อย ๆ นำไข่ทั้งหมดออกจากปากแม่ปลา แล้วใช้หลอดปิเปตพลาสติกช่วยนำไข่จำนวน 25 ฟอง กลับเข้าไปในปากปลาเพศเมียแต่ละตัวอีกครั้ง  ส่วนปลาที่นักวิทยาศาตร์ไม่ได้นำไข่กลับไปวางถูกจัดอยู่ในกลุ่มควบคุมและมีแนวโน้มว่าจะทำการทดลองแบบเดียวกัน

นักวิทยาศาสตร์ใช้เวลาสองสัปดาห์จดบันทึกพฤติกรรมการกินลูก พบว่าโดยปกติแล้วแม่ปลาบริโภคลูกตัวเองประมาณร้อยละ 40 และมากกว่าร้อยละ 93 ของแม่ปลา (ปลาหมอสีเพศเมีย 29 ตัวจาก 31 ตัว) เคยกินลูกตัวเอง

ต่อมา นักวิทยาศาสตร์ทำการประเมินระดับค่าออกซิเดชันของกลุ่มแม่ปลา โดยสามารถตรวจสารนี้จากตัวบ่งชี้ทางชีวเคมีในเนื้อเยื่อของปลา ถ้าพบสารนี้ในตับสูงสามารถระบุได้ว่าปลาตัวนี้มีภาวะเครียด อาจส่งผลเสียต่อโครงสร้างต่าง ๆ ของเซลล์ นำไปสู่โรคภัยไข้เจ็บและการติดเชื้อ

แม่ปลาหมอสีปกป้องลูก ๆ ด้วยการให้ลูกอาศัยอยู่ในปาก

แต่เจ้าปลาดุกก็รู้ทัน ทำเนียนเป็นลูก แฝงตัวเข้าไปในปากแล้วกินตัวอ่อนปลาหมอสี

ขั้นตอนนี้นักวิทยาศาสตร์จึงต้องฆ่าแม่ปลาหมอบางตัวเพื่อนำเนื้อเยื่อตัวอย่างมาตรวจสอบ พบว่าหากสารออกซิเดชันในแม่ปลาสูง ก็จะบริโภคลูกของตัวเองมากขึ้น สันนิษฐานว่าแม่ปลาอาจได้ประโยชน์จากการบริโภคสารต้านอนุมูลอิสระจำนวนมหาศาล

จากการศึกษาปลาหมอสีเพียงสายพันธุ์เดียวก็ทำให้ซาเวคกีคาดการณ์ว่าพฤติกรรมการกินลูกตัวเอง “เป็นกลวิธีที่สัตว์หลายสายพันธุ์ใช้ปรับตัว”

ของเคี้ยวเล่น

คาเรน มารุสกา นักชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยรัฐลุยเซียนา ผู้ศึกษาเกี่ยวกับปลาหมอสี A. burtoni กล่าวว่า “เป็นเรื่องน่าสนใจและคงต้องศึกษาต่อไปว่าแม่ปลาหมอที่กินลูกอยู่รอดได้อย่างไรระหว่างรอไข่ฟักตลอดสองสัปดาห์ เพราะมันกินอาหารไม่ได้”

โปรสันตะ จักรบารตี นักมีนวิทยา และภัณฑารักษ์ปลาแห่งพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ธรรมชาติมหาวิทยาลัยรัฐลุยเซียนา สหรัฐอเมริกา กล่าวถึงแม่ปลาหมอสีว่าเป็นสัตว์ที่เอาใจใส่ลูก “คนส่วนใหญ่คิดว่าพอปลาวางไข่ก็ทิ้งไว้ เดี๋ยวมันก็ฟักเอง ซึ่งเป็นเรื่องจริงในบางสายพันธุ์”

“ซึ่งไม่ใช่กับปลาหมอสี พวกมันไม่ได้ไข่แล้วทอดทิ้งลูก ๆ ของตัวเอง ”

เพียงแต่บางเวลา บรรดาแม่ ๆ แค่อยากหาของกินเล่นเป็นลูกปลาเท่านั้นเอง

เรื่อง ทอม เมทคาล์ฟ

แปล สุดาภัทร ฉัตรกวีกุล

โครงการสหกิจศึกษากองบรรณาธิการเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย

เรื่องแนะนำ

วูลเวอรีน : ชีวิตที่ต้องดิ้นรนเพื่ออยู่รอด

รู้จักกับวูลเวอรีน (wolverine) สัตว์กินเนื้อและนักล่าผู้ดุร้ายแห่งแดนเหนืออันห่างไกล แม้พวกมันจะขึ้นชื่อเรื่องความเก่งกาจและความทรหดเป็นเลิศ ทว่าทุกวันนี้ วูลเวอรีนกำลังต่อสู้กับภัยคุกคามใหม่ๆ เพราะภูมิอากาศที่อบอุ่นขึ้นกำลังทำให้อาณาเขตของพวกมันหดหายไป

World Update: ผู้เชี่ยวชาญเผยเหตุผลที่แมวชอบนั่งบนคอมพิวเตอร์

ผู้เชี่ยวชาญเผยเหตุผลที่แมวชอบนั่งบนคอมพิวเตอร์พร้อมวิธีการจัดการ เจ้าของแมวส่วนใหญ่คงเคยประสบปัญหาที่แมวของเราเองมักชอบมานั่งบนคอมพิวเตอร์พกพาหรือโน้ตบุ๊กอยู่บ่อย ๆ ในเวลาที่เราต้องการใช้งาน น่าเสียดายที่ยังไม่มีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ขนาดใหญ่เพื่อหาคำตอบที่แท้จริง แต่ผู้เชี่ยวชาญหลายคนได้เผยถึงเหตุผลที่แท้จริงของพฤติกรรมนี้ว่าเป็นไปได้ที่แมวจะเรียกร้องความสนใจ หาที่อบอุ่น หรือแม้กระทั่งแสดงความเป็นเจ้าของมนุษย์ผู้เลี้ยงเอง “แมวหลายตัวชอบได้รับความสนใจและอยู่ใกล้ผู้คนมาก ดังนั้นในบางกรณีแล้ว การที่แมวแสดงพฤติกรรมนี้อาจเพราะต้องการความสนใจจากคุณ” มาริลิน ไคย์กอร์ (Marilyn Krieger) ที่ปรึกษาด้านพฤติกรรมแมวกล่าว เธอกล่าวว่าเหตุผลทางชีววิทยาอาจเป็นหนึ่งในคำตอบ “ช่วงอุณหภูมิที่แมวชอบ หรือกล่าวอีกอย่างว่าช่วงอุณหภูมิที่แมวไม่ต้องสร้างความร้อนเองเพื่อให้ร่างกายอบอุ่นนั้นอยู่ที่ราว 30 ถึง 37 องศาเซลเซียส” ไคย์เกอร์กล่าว ในขณะที่ มาร์ซี คอสกี (Marci Koski) ที่ปรึกษาด้านพฤติกรรมแมวอีกท่านกล่าวเสริมว่า “แมวนั้นชอบสิ่งที่อุ่นกว่ามนุษย์ และเพื่อให้ได้รับความอบอุ่นเป็นพิเศษ เหล่าเจ้าเหมียวจึงมักจะนั่งบนสิ่งต่าง ๆ เช่น ช่องระบายความร้อน พรมที่อุ่นด้วยแสงแดด และคอมพิวเตอร์พกพา” อย่างไรก็ตาม ดร.เดวิด แซนด์ส (Dr. David Sands) ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาสัตว์จากมหาวิทยาลัยลิเวอร์พูลไม่เห็นด้วยทั้งหมด เขาเห็นด้วยที่ว่าแมวนั้นชอบที่อุ่นๆ “ใช่ คอมพิวเตอร์พกพาปล่อยความร้อนและพื้นที่ร้อนนั้นเป็นที่สนใจของแมว แต่คุณต้องตามว่าทำไมเจ้าแมวของคุณถึงไม่นั่งที่อื่นๆ ที่อุ่นเหมือนกัน” ดร.แซนด์สกล่าว เขาเชื่อว่าการที่แมวทำพฤติกรรมนี้เป็นการแสดงความเป็นเจ้าของมนุษย์ที่เลี้ยงมันอยู่ “มีความเป็นไปได้มากกว่าที่แมวของคุณต้องการฝากกลิ่นของตัวเองแทนที่ที่ของคุณ เช่นคีย์บอร์ดบนคอมพิวเตอร์ โดยทั้งหมดนี้คือแมวกำลังบอกว่า […]

รังนกเทียมช่วยอัลบาทรอสเพิ่มจำนวนลูกนก

รังนกเทียม ช่วยอัลบาทรอสเพิ่มจำนวนลูกนก อัตราการเกิดของลูกนกอัลบาทรอสกำลังลดต่ำลงจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศที่ส่งผลให้อุณหภูมิเพิ่มสูงขึ้น ผลการศึกษาพบว่ามีลูกนกจำนวนมากที่ตายลงเพราะอากาศร้อน นอกจากนั้นนกอัลบาทรอสจำนวนหนึ่งยังไม่สามารถหาวัสดุตามธรรมชาติได้เพียงพอสำหรับการสร้างรัง ดังนั้นแล้วหากไม่ทำอะไรปัญหาดังกล่าวนี้จะกลายเป็นวิกฤติใหญ่ บรรดานักวิทยาศาสตร์จึงร่วมกันสร้างรังนกเทียมขึ้นมา ด้วยคุณสมบัติแข็งแรงทนทานต่อการผันแปรของสภาพอากาศ เพื่อช่วยให้นกอัลบาทรอสเหล่านี้สามารถปรับตัวได้ ผลการศึกษาทดลองพบว่ารังนกเทียมเหล่านี้มีส่วนช่วยเพิ่มอัตราการรอดของลูกนกเกิดใหม่ถึง 20%   อ่านเพิ่มเติม นกแสนรู้ : ไขปริศนาความฉลาดของนก

ทำความรู้จักกับ “อาร์ดวูลฟ” สัตว์โลกน่ารักน่าชัง

ทำความรู้จักกับ “อาร์ดวูลฟ” สัตว์โลกน่ารักน่าชัง เจ้าตัวนี้คือ “อาร์ดวูลฟ” มันหาใช่ญาติสนิทชิดเชื้อของตัวอาร์ดวากหรือหมาป่าแต่อย่างใด ดูรูปร่างหน้าตาของมันให้ดีๆ อีกที เพราะญาติผู้ใกล้ชิดของมันคือไฮยีน่า นักล่าแห่งทวีปแอฟริกา และเช่นเดียวกับญาติของมัน อาร์ดวูลฟเป็นสัตว์ที่ออกหากินในเวลากลางคืน แต่ไม่ต้องกังวลไปเพราะถึงแม้มันจะมีหน้าตาคล้ายไฮยีน่า แต่อาร์ดวูลฟเป็นสัตว์ที่ขี้อายมาก พวกมันไม่โจมตีสัตว์อื่นใด เว้นก็แต่ปลวก… ปลวกคืออาหารหลักของมัน ด้วยลิ้นขนาดใหญ่ตะปุ่มตะป่ำ นี่คืออาวุธสำคัญที่พวกมันใช้เลียกินปลวก โดยภายในหนึ่งคืนอาร์ดวูลฟสามารถกินปลวกได้มากถึง 200,000 ตัวเลยทีเดียว   อ่านเพิ่มเติม พบกับชายผู้ใช้ชีวิตกับไฮยีน่า