ทำไมพื้นที่ฝั่งตะวันออกของกรุงเทพฯ จึงมักเผชิญกับน้ำท่วมขัง และเมื่อมีน้ำแล้ว เหตุใดจึงระบายออกได้ช้า? คำตอบอาจไม่ได้อยู่เพียงที่ระบบระบายน้ำหรือการขยายตัวของเมืองในปัจจุบัน แต่อาจต้องย้อนกลับไปมอง “ภูมิศาสตร์” ที่มีมาก่อนกรุงเทพฯ จะกลายเป็นมหานคร ไม่กี่วันที่ผ่านมา พื้นที่หลายแห่งทางฝั่งตะวันออกของกรุงเทพมหานครเผชิญกับน้ำท่วมขังเป็นเวลาหลายวัน โดยเฉพาะบริเวณบางกะปิ บึงกุ่ม คันนายาว สะพานสูง มีนบุรี และพื้นที่ต่อเนื่องไปยังชานเมืองด้านตะวันออก คำถามสำคัญคือ เหตุใดพื้นที่เหล่านี้จึงมีแนวโน้มเกิดน้ำท่วมขัง และทำไมเมื่อมีน้ำแล้วจึงระบายออกได้ช้า คำตอบส่วนหนึ่งอาจไม่ได้อยู่ที่สภาพเมืองในปัจจุบันเท่านั้น แต่เป็นเรื่องของภูมิศาสตร์ ที่มีมาก่อนการขยายตัวของกรุงเทพฯ มองภูมิศาสตร์กรุงเทพ ภูมิศาสตร์กรุงเทพมหานครประกอบไปด้วยชั้นธรณีสัณฐานแบบดินเหนียวกรุงเทพ (Bangkok clay) ซึ่งเป็นชั้นตะกอนดินเหนียวอ่อนที่ทับถมกันบริเวณลุ่มแม่น้ำ และด้วยลักษณะการก่อตัวของชั้นธรณีสัณฐานเมื่อราว 8,400 – 1,500 ปีก่อนจากงานการศึกษาของตรงใจ หุตางกูร (2014) ที่กล่าวว่าบริเวณกรุงเทพฯ ยังมีสภาพเป็นทะเลตื้น จนถัดมาในยุค ทวารวดี ราว 1,500 ปีก่อน จึงมีลักษณะเป็นที่ราบน้ำท่วมถึง สำหรับพื้นที่กรุงเทพฯ นี้นับเป็นส่วนใต้สุดของดินดอนสามเหลี่ยมแม่น้ำเจ้าพระยา (Chao Phraya Delta) ที่เป็นลักษณะของตะกอนที่สะสมตัวบริเวณปากแม่น้ำและขยายเป็นแผ่นดินร่วมกับตะกอนชายฝั่งทะเลเดิม พื้นที่บริเวณกรุงเทพฯ แต่เดิมคือเมืองบางกอกมีหลักฐานการเข้ามาตั้งถิ่นฐานของผู้คนในสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่พื้นที่น้ำท่วมเป็นเรื่องปกติของเมืองริมแม่น้ำ จนกระทั่งการสถาปนากรุงเทพมหานครในปี พ.ศ.2325 และตลอดมากรุงเทพมีระบบคูคลองการระบายน้ำและการชลประทานที่โดดเด่น … Continue reading กรุงเทพฯ ในแอ่งน้ำ ภูมิศาสตร์ฝั่งตะวันออก กับบทบาทพื้นที่รับน้ำที่ยังคงอยู่