สุนัขป่าอาร์กติก : โดดเดี่ยวกลางแดนหนาว - National Geographic Thailand

สุนัขป่าอาร์กติก : โดดเดี่ยวกลางแดนหนาว

สุนัขป่าอาร์กติก : โดดเดี่ยวกลางแดนหนาว

ในแสงสีฟ้ายามเช้าตรู่ของเขตอาร์กติก  สุนัขป่าอาร์กติก เจ็ดตัวร้องหงิงๆ ระหว่างไถลตัวไล่ตามก้อนน้ำแข็งขนาดเท่ากำปั้น ข้ามบึงที่จับตัวเป็นน้ำแข็ง พวกมันวิ่งข้ามบึงไปมา ลูกสุนัขป่าสี่ตัวแข่งกันไล่ตามก้อนน้ำแข็ง แล้วสุนัขป่าที่โตกว่าสามตัวก็ชนพวกมันให้ล้มลง ก้อนน้ำแข็งกลิ้งหลุนๆ เข้าไปในพงหญ้า ลูกสุนัขป่าตัวใหญ่ที่สุดไล่ตามไปทันและเคี้ยวมันแหลกละเอียดคาปาก

พวกที่เหลือได้แค่ยืนเอียงคอมอง ราวกับกำลังตกตะลึงกับความป่าเถื่อนของสิ่งที่เห็น จากนั้นพวกสุนัขป่าพากันหันมามองผมทีละตัว

ความรู้สึกนี้ช่างยากจะอธิบาย  ขณะสายตาจับจ้องกัน เมื่อฝูงสัตว์ผู้ล่าจ้องมองคุณ และคุณก็จ้องกลับด้วยหัวใจที่เต้นตูมตาม  โดยปกติแล้วมนุษย์มิใช่เป้าหมายให้ประเมินค่าอย่างนั้น  แต่ดูเหมือนร่างกายผมจะรู้ดีกว่าความคิด  ผมตัวสั่นอีกครั้ง แต่คราวนี้ไม่ได้เกิดจากความหนาว  แม้เมื่อไม่กี่นาทีก่อนหน้านี้พวกมันจะดูขี้เล่นแค่ไหน ถึงอย่างไรพวกมันก็เป็นสุนัขป่า  ขนสีขาวของพวกมันเปรอะคราบเลือดเกรอะกรัง  ซากวัวมัสก์ขนาดใหญ่กว่าผมหลายเท่าที่พวกมันกินนอนอยู่ใกล้ๆ ซี่โครงถูกเปิดออก

พวกสุนัขป่ามองผมเงียบๆ แต่พวกมันกำลังคุยกันด้วยการกระดิกใบหูและท่าทางของหาง  พวกมันกำลังตัดสินใจ  และหลังจากนั้นไม่นาน พวกมันก็ตัดสินใจเข้ามาใกล้ขึ้น

สุนัขป่าอาร์กติก
ลูกวัวมัสก์ต้านทานสุนัขป่าได้นาน 20 นาทีก่อนล้ม ขณะที่ “เจ้าตาเดียว” (ซ้ายสุด) พยายามกัดและยื้อยุดจมูกลูกวัว สุนัขป่าตัวอื่นเข้าโจมตีจากทางด้านหลัง  นี่เป็นวิธีที่สุนัขป่าอายุหนึ่งขวบเรียนรู้วิธีฆ่าเหยื่อ ซึ่งโดยทั่วไปพุ่งเป้าไปยังสัตว์อายุน้อย สัตว์อายุมาก หรือสัตว์ป่วย  บางครั้งสุนัขป่าที่หิวโหยลงมือกินเหยื่อก่อนเหยื่อตายเสียด้วยซ้ำ

บางทีอาจไม่มีสถานที่อื่นใดอีกแล้วบนโลกที่จะเกิดเหตุการณ์เช่นนี้  นี่คือเหตุผลว่าทำไมผมจึงเดินทางมาเกาะเอลส์เมียร์ซึ่งตั้งอยู่ทางตอนเหนือของกลุ่มเกาะอาร์กติกในแคนาดา เพื่อร่วมคณะถ่ายทำภาพยนตร์สารคดี สถานที่แห่งนี้ช่างรกร้างห่างไกลและในฤดูหนาวก็หนาวเย็นมากเสียจนแทบไม่มีมนุษย์มาเยือน  สถานีตรวจวัดอากาศชื่อ ยูรีกา ตั้งอยู่บนชายฝั่งตะวันตก มีเจ้าหน้าที่แปดคนประจำการตลอดทั้งปี ชุมชนที่อยู่ใกล้ที่สุดคือ กรีส ฟียอร์ด (ประชากร 129 คน) อยู่ห่างไปทางใต้ 400 กิโลเมตร

ที่กล่าวมานี้หมายความว่า สุนัขป่าอาร์กติกในพื้นที่แถบนี้ของเกาะเอลส์เมียร์ ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับสุนัขป่าสีเทา (Canis lupus) ที่อาศัยอยู่ทางตอนเหนือของเทือกเขาร็อกกี้  พื้นที่ส่วนใหญ่ของแคนาดา และกลุ่มประชากรเล็กๆ ที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วยุโรปและเอเชีย ไม่เคยถูกล่า ไม่เคยถูกการพัฒนาขับไล่ ไม่เคยถูกชาวไร่วางยาเบื่อหรือดักจับ ไม่มีรถยนต์วิ่งทับ มีนักวิทยาศาสตร์เพียงไม่กี่คนเคยศึกษาพวกมัน

ใช่ว่าสุนัขป่าที่นี่จะไม่เคยพบเห็นมนุษย์มาก่อน นักชีววิทยาระดับตำนาน แอล. เดวิด เมช ใช้เวลา 25 ฤดูร้อนเฝ้าสังเกตพวกมันตั้งแต่ปี 1986  พนักงานสถานีตรวจวัดอากาศพบเห็นพวกมันบ่อยครั้ง และมีรายงานการพบสุนัขป่าอาร์กติกฝูงใหญ่เดินผ่านพื้นที่ของสถานี  ยังมีเพื่อนของผมในคณะถ่ายทำเคยฝังตัวอยู่กับฝูงที่ผมมีโอกาสได้รู้จักเป็นเวลาสองสามสัปดาห์ โดยขับรถเอทีวีติดตามความเคลื่อนไหวของพวกมัน

การติดต่อกับมนุษย์เช่นนี้ทำให้ความเป็นสัตว์ป่าของพวกมันลดลงบ้างไหม  ความเป็นสัตว์ป่าของสัตว์วัดกันด้วยความห่างไกลที่พวกมันรักษาระยะห่างจากมนุษย์กระนั้นหรือ  สุนัขป่าที่เอลส์เมียร์ถูกตัดขาดจากญาติของพวกมันที่อาศัยอยู่ในภูมิประเทศอันเป็นมิตรมากกว่ามาก  และด้วยปัจจัยมากกว่าระยะทาง  ในดินแดนตอนเหนือเช่นนี้ สุนัขป่าไม่เคยถูกมนุษย์คุกคามจนจวนเจียนสูญพันธุ์  ที่นี่ พวกมันอาศัยอยู่ไกลจากเงื้อมเงาของมนุษย์ พวกมันไม่จำเป็นต้องกลัวเรา  การจะไปเยี่ยมเยือนพวกมัน เราต้องยอมสละการควบคุมต่างๆ แล้วเข้าสู่โลกอีกโลกหนึ่ง

สุนัขป่าอาร์กติก
สุนัขป่าอาร์กติกอาศัยอยู่ในหมู่เกาะอาร์กติกทางตอนเหนือสุดของแคนาดาและตามแนวชายฝั่งของกรีนแลนด์เท่านั้น  แต่พวกมันเป็นญาติใกล้ชิดกับสุนัขป่าสีเทาที่พบแถบเทือกเขาร็อกกี้  พื้นที่ส่วนใหญ่ของแคนาดา และหลายพื้นที่ของยุโรป  นักวิทยาศาสตร์ไม่แน่ใจว่า ปัจจุบันมีสุนัขป่าอาร์กติกอาศัยอยู่ในเขตกระจายพันธุ์นี้เป็นจำนวนเท่าใด
สุนัขป่าอาร์กติก
ลูกสุนัขป่าตัวหนึ่งกัดขนนก ขณะอีกตัวหนึ่งใช้จมูกดุนเพศเมียจ่าฝูงอายุมากชื่อ เจ้าผ้าพันคอขาว (ตัวขวาสุด)  หลังจากการล่าเหยื่อครั้งสุดท้ายที่มันมีส่วนร่วม เจ้าผ้าพันคอขาวดูจนแน่ใจแล้วว่า ลูกสุนัขป่าได้กินก่อน ในเวลาต่อมา มันก็หายตัวไปในทุ่งทุนดรา ลูกเพศเมียตัวหนึ่งพยายามสวมบทบาทเป็นจ่าฝูงตัวใหม่

ผมอยากจะคิดถึงสุนัขป่าแบบเดียวกับที่คิดถึงสุนัขบ้าน นั่นคือใสซื่อและเป็นมิตร การคิดเช่นนี้ทำให้ผมคลายกังวลเมื่ออยู่ต่อหน้าสิ่งมีชีวิตที่เล่าขานเป็นตำนานมาเนิ่นนานว่าเป็นนักฆ่าอำมหิต

บนบึงน้ำแข็งในวันนั้น ฝูงสุนัขป่าเดินก้มหัวต่ำ จมูกสูดดมกลิ่นเข้ามาหาช้าๆ เวลานั้นเป็นช่วงต้นเดือนกันยายน อุณหภูมิลบสามองศาเซลเซียส  ฤดูร้อนอันแสนสั้นของอาร์กติกสิ้นสุดลงแล้ว แต่ดวงอาทิตย์ยังคงอ้อยอิ่งอยู่บนท้องฟ้าวันละประมาณ 20 ชั่วโมง  ค่ำคืนอันมืดสนิท กลางคืนในฤดูหนาวที่กินเวลาสี่เดือนและอุณหภูมิลดต่ำกว่าศูนย์ถึง 50 องศา ยังต้องรออีกสองสามสัปดาห์จึงจะมาถึง

ผมนั่งอยู่เพียงลำพัง ไร้ซึ่งอาวุธใดๆ  พลางคิดว่าผมเคยอยู่ตัวคนเดียวอย่างนี้มาแล้วสองสามครั้งในชีวิต แต่ไม่เคยเสี่ยงอันตรายมากเท่านี้

สุนัขป่าแยกกันมาล้อมรอบผมราวกับควันไฟ  พวกมันกำลังผลัดขนเป็นชุดขนฤดูหนาว  ขณะพวกมันเดินผ่านไป ลักษณะเด่นที่แยกแยะพวกมันปรากฏให้เห็นในระยะประชิด ได้แก่ เพศผู้อายุหนึ่งปีที่มีขนแผงคอสีเทา เพศเมียที่มีเบ้าตาถูกแทง ซึ่งอาจเกิดในช่วงต่อสู้กับวัวมัสก์ ปลายหางสีดำของลูกสุนัขซึ่งไม่นานจะกลายเป็นสีขาว ผมได้กลิ่นคาวเลือดของวัวมัสก์ที่ติดตัวพวกมันมา

พวกลูกสุนัขป่าวิ่งเหยาะๆ อย่างงุ่มง่ามบนอุ้งตีนมหึมาอยู่ห่างๆ  แต่สุนัขป่าที่แก่กว่าเข้ามาใกล้ขึ้น  เพศเมียใจกล้าตัวหนึ่งซึ่งอาจอายุสองหรือสามปี เดินเข้ามายืนห่างแค่หนึ่งช่วงแขน  ดวงตาของมันเป็นสีอำพันสดใส  ช่วงจมูกและปากเป็นสีเข้มจากคราบเลือดหรืออาจเป็นขยะจากกองขยะที่สถานียูรีกา ซึ่งเป็นที่รู้กันว่าสุนัขป่าฝูงนี้แวะไปเยี่ยมเยือน

ผมได้ยินเสียงท้องมันร้องโครกคราก  มันมองผมหัวจดเท้า  ทำจมูกฟึดฟัดในอากาศราวกับกำลังร่างภาพ แล้วมันก็ก้าวเข้ามาใกล้ขึ้น ทันใดนั้นเอง มันเอาจมูกดันข้อศอกผม  ช่างน่าหวาดเสียว ผมสะดุ้ง  สุนัขป่าตัวนั้นกระโดดหนี แล้ววิ่งเหยาะๆ ไปข้างหน้าอย่างไม่รีบร้อน  ก่อนจะเหลียวกลับมามอง ขณะมันไปสมบทกับตัวที่เหลือในครอบครัวซึ่งกำลังง่วนอยู่กับการกินซากวัวมัสก์

สุนัขป่าอาร์กติก
ฝูงสุนัขป่าซึ่งต้องการเหยื่ออย่างมาก เสาะหาวัวมัสก์และกระต่ายอาร์กติกในกรีลีฟยอร์ด  เมื่อฟยอร์ดนี้ปกคลุมด้วยน้ำแข็งในฤดูหนาว อาณาเขตล่าเหยื่อของพวกมันก็ขยายไปพ้นเทือกเขาที่เห็นอยู่ลิบๆ

ผมอยากจะคิดถึงสุนัขป่าแบบเดียวกับที่คิดถึงสุนัขบ้าน นั่นคือใสซื่อและเป็นมิตร  ส่วนหนึ่งเป็นเพราะพวกมันช่างเหมือนกันเมื่อดูจากภายนอก อีกส่วนหนึ่งเป็นเพราะการเปรียบเทียบเช่นนี้  ทำให้เราคลายกังวลเมื่ออยู่ต่อหน้าสิ่งมีชีวิตที่เล่าขานเป็นตำนานมาเนิ่นนานว่าเป็นนักฆ่าอำมหิต  การเผชิญหน้ากับสุนัขป่าที่เอลส์เมียร์ลบความคิดเกี่ยวกับสุนัขบ้านที่ผมมี เจ้าเพศเมียนัยน์ตาสดใสตรวจสอบผมอย่างละเอียด มันดูสงบ แทบไม่หลบสายตา ชั่วแวบหนึ่ง ผมเห็นแววความฉลาดที่ฉายออกมาเหนือกว่าอะไรก็ตามที่ผมรู้จักในสัตว์อื่น  ผมมีความรู้สึกแน่ชัดอย่างหนึ่งว่า ในส่วนลึกของรหัสพันธุกรรมของเรานั้น เรารู้จักกันและกัน

เรื่อง นีล เช

ภาพถ่าย โรแนน โดโนแวน

*อ่านสารคดีฉบับเต็มได้ในนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนกันยายน 2562


สารคดีแนะนำ

กรีนแลนด์ : รายงานจากสถานีเฝ้าระวังน้ำแข็ง

เรื่องแนะนำ

คืนป่าให้ชีวิต ความสัมพันธ์ที่ไม่อาจตัดขาดของมนุษย์กับธรรมชาติ

เมื่อ 2559 ที่อาคารตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยใจกลางกรุงเทพมหานคร หลังฟัง ดร. สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ ประธานมูลนิธิโลกสีเขียวนำเสนอชุดสไลด์เปิดงานประชุม “Rewilding Bangkok ฟื้นชีวิตป่าเมืองกรุง” เราเพิ่งเข้าใจถึงความเป็นมาของกรุงเทพมหานครย้อนกลับไปไม่ใช่แค่กว่า 200 ปีก่อน แต่เป็นเมื่อ 20,000 ปีที่แล้ว จะว่าไปก็ไม่ไกลเกินไป แต่ทำไมเราถึงไม่เคยสนใจมาก่อน  แผ่นดิน ทะเล แม่น้ำ และระดับน้ำเค็มน้ำจืดเปลี่ยนแปลงไปมาตามกาลเวลา ภาคกลางตอนล่างของไทยเคยถูกน้ำทะเลท่วมหลังสมัยน้ำแข็งถึงสุพรรณบุรี (เลยไม่แปลกที่กฤชจะคิดว่ากรุงเทพฯ มีดินเค็มที่ต้นขลู่ขึ้นได้) แถมไม่เคยคิดจินตนาการเลยด้วยว่า การเชื่อมต่อกันของแผ่นดินจากอินโดจีนยันบอร์เนียว จากแม่น้ำสยามโบราณถึงแม่น้ำโขง จะทำให้ไทยในปัจจุบันเป็นถิ่นอาศัยของปลาน้ำจืดหลากหลายเป็นอันดับ 9 ของโลก เฉพาะในแม่น้ำเจ้าพระยาปัจจุบันก็มีพันธุ์ปลามากถึง 280 ชนิด เรื่องที่ฟังแล้วตื่นเต้นที่สุดคือ ภายในเวลาไม่เกินสองศตวรรษจนมาถึง 50 ปีที่ผ่านมา กรุงเทพมหานครหรือบางกอกเคยมีสัตว์ป่าชุกชุม  สังฆราชปาเลอกัวบันทึกไว้ในสมัยรัชกาลที่ 3 ว่า ชาวบ้านญวนสามเสนแขวนเนื้อจระเข้ขายราคาถูกกว่าเนื้อหมู  ช้างป่าถูกคล้องแถวบางซื่อ กวางทุ่งย่านมหานาคออกมากินหญ้าและถูกชาวบ้านตีด้วยไม้และใช้ปืนยิง กระเรียนขนาดใหญ่ยังมีให้เห็น จระเข้น้ำเค็มแถวบางนาเคยคาบคนไป  และมีบันทึกว่า เมื่อสัก 120 ปีก่อน สมันหรือกวางทุ่งที่พบในไทยเพียงแห่งเดียวในโลกยังมีอยู่อย่างชุกชุม แต่ถูกล่าอย่างหนัก และพอถึง พ.ศ. 2481 […]

ลิงแสมใช้หินทุบเปลือกหอย

ลิงแสมใช้หินทุบเปลือกหอย ทุกชีวิตมีทางของมัน และชีวิตที่เรียนรู้ได้มากกว่าย่อมมีหนทางในการเอาตัวรอดที่หลากหลายกว่า ชมตัวอย่างความฉลาดของลิมแสมบนเกาะเปียกน้ำใหญ่ จังหวัดระนอง แม้ว่าถิ่นอาศัยบนเกาะของพวกมันจะมีอาหารไม่มากนัก แต่ฝูงลิงแสมเหล่านี้เรียนรู้ที่จะหาอาหารจากทะเลมาเป็นการเสริม อาหารของพวกมันคือหอยนางรมที่เกาะติดอยู่กับโขดหิน ลิงเหล่านี้รู้วิธีที่จะแกะเอาเนื้อหอยออกมากินด้วยการใช้ก้อนหินเป็นเครื่องมือทุ่นแรง มองไปที่ความสามารถของลิงแสมบนเกาะเหล่านี้ ดูเหมือนว่ามนุษย์เองจะไม่ใช่สิ่งมีชีวิตเดียวบนโลกนี้ที่มี “สติปัญญา”   อ่านเพิ่มเติม ชิมแปนซีเลือกกินสมองลูกลิงก่อนส่วนอื่น

ท่าฉี่สุดแปลกของหมาใน

ท่าฉี่สุดแปลกของหมาใน หมาในหรืออีกชื่อเรียกว่าหมาแดง (Dholes) เหล่านี้กำลังเผชิญกับความเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์ พวกมันเป็นสัตว์ป่าที่มีถิ่นอาศัยอยู่ในอินเดีย ภายใต้หน้าตาซื่อๆ คล้ายสุนัขบ้าน แต่หมาในเหล่านี้มาพร้อมกับความสามารถเฉพาะตัวที่ซุกซ่อนไว้ หนึ่งคือพวกมันมีป่าฉี่ที่แปลกประหลาดและเป็นเอกกลักษณ์ นั่นคือการยืนด้วยขาหน้าทั้งสอง สองพวกมันมีวิธีการล่าเหยื่อแบบการทำงานเป็นทีม หมาในมีขนาดเล็กกว่าเหยื่อก็จริง แต่พวกมันจึงใช้ประโยชน์จากการทำงานร่วมกันเพื่อชดเชยข้อจำกัดนี้แทน เมื่อล่าเหยื่อหมาในหนึ่งตัวจะติดตามเหยื่อ ในขณะที่อีกตัวเลี่ยงไปอีกทางเพื่อประกบให้เหยื่อหนียากขึ้น ปัจจุบันพวกมันกำลังเผชิญกับการคุกคามถิ่นที่อยู่และบางครั้งก็ติดโรคมาจากสุนัขบ้านที่มนุษย์นำเข้ามาเลี้ยงเช่น โรคหัดหรือโรคพิษสุนัขบ้าที่คร่าชีวิตประชากรหมาในไปจำนวนมาก   อ่านเพิ่มเติม : สุนัขขนเกรียนเม็กซิกันนี้มีประวัติอันยาวนาน, ค้นพบฟอสซิลเพนกวินที่มีขนาดเท่ากับมนุษย์

ตัวนิ่มจะสูญพันธุ์ถ้าเรายังไม่ทำอะไร

ตัวนิ่ม จะสูญพันธุ์ถ้าเรายังไม่ทำอะไร ลิ่น หรือ ตัวนิ่ม ไม่ใช่สัตว์ป่าอันดับต้นๆ ที่ผู้คนทั่วไปจะพูดถึงในประเด็นการอนุรักษ์ แต่ทุกวันนี้ชะตากรรมของพวกมันกำลังแขวนอยู่บนเส้นด้ายไม่ต่างจากแรดและช้าง พวกมันเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพียงชนิดเดียวที่มีเกล็ดปกคลุมรอบตัว ตัวนิ่มมีขนาดตั้งแต่แมวบ้าน ไปจนถึงสุนัขสายพันธุ์ขนาดกลาง ในตัวนิ่มหนึ่งตัวมีเกล็ดมากถึง 1,000 เกล็ด อวัยวะเหล่านี้ทำหน้าที่ปกป้องมันจากผู้ล่าอย่างสัตว์จำพวกแมวใหญ่ ซึ่งเมื่อเผชิญหน้ากับศัตรู ตัวนิ่มจะขดตัวเป็นลูกบอลก้อนกลม แต่น่าเศร้าที่เกล็ดซึ่งวิวัฒนาการขึ้นมาตามธรรมชาติไม่อาจปกป้องมันจากผู้ล่ารายใหม่ได้ นั่นคือ “มนุษย์” ข้อมูลจากองค์กรสัตว์ป่าชี้ว่าตั้งแต่ปี 2006 – 2015 มีตัวนิ่มถูกลักลอบล่าและค้าขายอย่างผิดกฎหมายไปแล้วมากถึง 1,122,756 ตัว โดยในจำนวนนี้ตัวนิ่มทั้งแบบที่ยังมีชีวิต หรือถูกแล่เฉพาะชิ้นส่วน และเกล็ดส่งต่อไปในหลายประเทศทั่วโลก โดยมีตลาดใหญ่ที่สุดคือจีน และเวียดนาม ส่งผลให้ขณะนี้ทุกสายพันธุ์ทั้ง 8 สายพันธุ์ของตัวนิ่มในแอฟริกาและเอเชียกำลังมีสถานะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ เหตุผลที่ตัวนิ่มกลายมาเป็นสินค้าสัตว์ป่ายอดนิยมมีหลากหลายตั้งแต่ การนำมันไปทำยาไปจนถึงเป็นสินค้าเครื่องประดับ แม้ว่าจะมีงานวิจัยบ่งชี้แล้วว่าตัวนิ่มไม่มีสรรพคุณทางยาในการรักษาโรคต่างๆ ก็ตาม แต่ด้วยความเชื่อที่ฝังลึกแน่นทำให้พวกมันยังคงเป็นที่ต้องการของตลาด นอกจากนั้นผืนป่าที่ลดลงยังสร้างความกังวลต่อถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของตัวนิ่มอีกด้วย ปกติแล้วพวกมันเป็นสัตว์ที่มีอัตราการให้กำเนิดลูกช้า และมีลูกเพียงแค่หนึ่งตัวต่อปีเท่านั้น เจ้าลูกอ่อนตัวนิ่มนี้จะยังไม่มีเกล็ดแข็งปกคลุมร่างกาย และพวกมันต้องพึ่งพาแม่ไปชั่วระยะหนึ่งกว่าจะสามารถอยู่รอดได้ด้วยตนเอง มีงานวิจัยเสริมว่าการลดจำนวนลงของตัวนิ่มส่งผลกระทบต่อไร่นาและผลิตผลทางการเกษตร เนื่องจากไม่มีใครช่วยกำจัดปลวกที่เข้าทำลายพืชผล และเหล่าคือเรื่องราวบางส่วนของตัวนิ่ม ที่น้อยคนจะได้ทราบถึงชะตากรรมของพวกมัน   อ่านเพิ่มเติม กาแฟขี้ชะมด: ความลับเบื้องหลังกาแฟแพงที่สุดในโลก