ตามหาแมลงกลางพงไพร ป่าแอมะซอน - National Geographic Thailand

ตามหาแมลงกลางพงไพรแอมะซอน

การทดลองแนวทางใหม่ในผืน ป่าแอมะซอน พบแมลงนับร้อยชนิดอาศัยอยู่ในบริเวณที่สูงขึ้นไปจากผืนป่า

เช้าอากาศปลอดโปร่งวันหนึ่งของเดือนมกราคมที่มาเนาส์ เมืองท่าของบราซิลซึ่งแวดล้อมไปด้วยป่าดิบชื้น ฉันกับนักกีฏวิทยากลุ่มหนึ่งแยกย้ายกันไปซื้อข้าวของในซูเปอร์มาร์เก็ตเพื่อใช้ระหว่างการสำรวจใน ป่าแอมะซอน ยี่สิบนาทีต่อมา ระหว่างเข้าแถวรอจ่ายเงิน เห็นได้ชัดเจนว่า เรามีความคิดแตกต่างกันเกี่ยวกับสิ่งที่จะไปทำ

ฉันได้ถั่วลิสง ลูกเกด และสเปรย์กันแมลง ส่วนนักกีฏวิทยาซึ่งทุกคนเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านแมลงวัน (dipterist) ซื้อผักผลไม้ช้ำๆถุงใหญ่ เนื้อไก่ใกล้หมดอายุหลายถาด และเนื้อปลาพีค็อกแบสเป็นชิ้นๆห่ออยู่ในพลาสติกใส

“ผมขอมะเขือเทศช้ำที่สุดที่มีในร้าน มันฝรั่งและหัวหอมเอาแบบยิ่งเน่ายิ่งดี แมลงวันชอบของแบบนั้นแหละครับ” ดัลตง ดี โซซา อามอริง ศาสตราจารย์ด้านกีฏวิทยาจากมหาวิทยาลัยเซาเปาลู บอก

นักกีฏวิทยา, ป่าแอมะซอน, แมลง
นักกีฏวิทยามักมุ่งความสนใจอยู่บนพื้นดิน ในการสำรวจครั้งนี้ นักวิทยาศาสตร์หันไปศึกษาชีวิตแมลงที่ระดับ ความสูงต่างๆบนหอวิจัยสูง 40 เมตรแทน พวกเขาพบว่าแมลงมีความหลากหลายอย่างน่าประหลาดใจ รวมถึง ชนิดพันธุ์ใหม่ๆ นับร้อยชนิด

อามอริงเล่าว่า ผู้เชี่ยวชาญด้านแมลงวันมักใช้อาหารเน่าเหม็นเป็นเหยื่อล่อสำหรับกับดักบนพื้นดิน ซึ่งงานวิจัยส่วนใหญ่ของพวกเขามุ่งเน้น แต่ในการสำรวจครั้งนี้ เขาและเพื่อนร่วมงาน ได้แก่ ไบรอัน บราวน์ ภัณฑารักษ์แผนกกีฏวิทยาที่พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาของลอสแอนเจลิสเคาน์ตี สตีเวน มาร์แชลล์ ศาสตราจารย์ กิตติคุณจากมหาวิทยาลัยเกวลฟ์ในออนแทรีโอ จูเซ อัลเบร์ชีโน ราฟาเอล จากสถาบันวิจัยป่าแอมะซอนแห่งชาติ (อินปา) และผู้ช่วยวิจัยอีกสองคน มีภารกิจใหม่ที่แตกต่างออกไป

เรามุ่งหน้าไปทางตะวันตกเฉียงเหนือเป็นเวลาสองชั่วโมงสู่หอคอยเหล็กสูง 40 เมตรที่สร้างขึ้นในผืนป่าบริสุทธิ์ของป่าดิบชื้น หอคอยซึ่งสร้างเมื่อปี 1979 นี้ใช้วัดการแลกเปลี่ยนคาร์บอนไดออกไซด์ระหว่างต้นไม้กับบรรยากาศ จนไม่นานมานี้ มันยังเป็นสถานที่สำหรับการทดลองทางกีฏวิทยาแนวทางใหม่ด้วย

ผู้เชี่ยวชาญด้านแมลงวันสงสัยมาหลายปีแล้วว่า ชนิดพันธุ์แมลงวันที่อาศัยอยู่ตามพื้นป่าแอมะซอนแตกต่างจากชนิดที่พบบนต้นไม้สูง แต่ไม่มีใครทราบว่าแตกต่างกันอย่างไร

ผึ้ง, ผึ้งกล้วยไม้, ผึ้งน้ำหวาน
ผึ้งกล้วยไม้สีเหลือบ ซึ่งเป็นญาติในเขตร้อนของผึ้งหึ่งและผึ้งน้ำหวาน เป็นหนึ่งในแมลงมากมายที่นักกีฏวิทยา เก็บตัวอย่างที่หอสังเกตการณ์ในบราซิล

หลังจากไปทำการทดลองอื่นที่หอคอยหลายครั้ง ราฟาเอลเริ่มคิดว่า ถ้าเขาใช้หอคอยหาคำตอบจะเป็นอย่างไร ในปี 2017 เขาวางกับดักแมลงห้าอันที่ระดับความสูงแตกต่างกันบนหอคอย เริ่มจากระดับพื้นดิน แล้ววางห่างกันแปดเมตรสูงขึ้นไปเรื่อยๆจนถึงระดับ 32 เมตร เขาหวังว่าวิธีนี้จะเผยความรู้ความเข้าใจใหม่ๆเรื่องการแบ่งระดับความสูงของแมลงในผืนป่า

สองสัปดาห์ต่อมา ราฟาเอลกลับมาพร้อมอามอริง และดีใจที่พบว่ากับดักเต็มไปด้วยแมลง เมื่อทั้งสอง ส่งตัวอย่างแมลงไปให้เพื่อนร่วมวิจัยตรวจสอบอย่างละเอียดมากขึ้น พวกเขาก็ยิ่งตื่นเต้น ในบรรดาแมลงวันกว่า 16,000 ตัวที่เก็บรวบรวมได้ในสองสัปดาห์ มีนับพันชนิดที่แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญยังไม่สามารถจำแนกได้ทันที

เมื่อพูดถึงอาณาจักรสัตว์ แมลงเปรียบเหมือนห้วงทะเลลึกของโลก กล่าวคือมีส่วนที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่รู้จักอีกมากมายมหาศาล
สถาบันสมิทโซเนียนลงความเห็นว่า “ชนิดพันธุ์แมลงที่ยังไม่ได้รับการจำแนก (ตั้งชื่อวิทยาศาสตร์แล้ว) มีมากกว่าชนิดพันธุ์แมลงที่ตั้งชื่อแล้วเสียอีก” แมลงวันมีความหลากหลายมากเป็นพิเศษ โดยได้รับการจำแนกแล้วกว่า 124,000 ชนิด แต่นักวิทยาศาสตร์คาดว่ายังมีอีกนับไม่ถ้วนรอคอยการค้นพบอยู่

ด้วง, ป่าแอมะซอน
ด้วงงวงซึ่งเป็นที่รู้จักจากส่วนปากที่ยื่นยาว เป็นแมลงกลุ่มใหญ่ที่สุดกลุ่มหนึ่ง คอสีเหลือบของด้วงงวงตัวนี้เกิดจากการพับโครงสร้างคล้ายเส้นขนให้แบนราบ ซึ่งอาจใช้ทำหน้าที่ดึงดูดคู่ผสมพันธุ์หรือทำให้สัตว์นักล่าสับสน

ป่าแอมะซอนเป็นบ้านของสิ่งมีชีวิตอย่างน้อยร้อยละสิบของความหลากหลายทางชีวภาพเท่าที่รู้จักของโลก และมีแมลงนับแสนชนิด แต่เราอยู่ในช่วงเวลาอันไม่แน่นอนของป่าดิบชื้นและหมู่แมลง

การศึกษาเมื่อปี 2019 ชี้ว่า ในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า ชนิดพันธุ์แมลงประมาณหนึ่งในสามจะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ เพราะสูญเสียถิ่นอาศัยจากการทำเกษตรแบบเข้มข้น มลพิษจากยาฆ่าแมลงและปุ๋ยเคมี การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนปัจจัยอื่นๆ

แม้จะเป็นเรื่องธรรมดาที่นักวิทยาศาสตร์บังเอิญพบแมลงชนิดใหม่ในป่าแอมะซอน แต่ปริมาณแมลงวันหน้าตาไม่คุ้นเคยที่จับได้ในกับดักของราฟาเอลบนหอคอยนั้นน่าประหลาดใจมาก “เหมือนกับพวกเขาค้นพบทวีปใหม่ในแง่ระดับความใหม่เลยละครับ” บราวน์กล่าว

นักกีฏวิทยา, ป่าแอมะซอน
ไบรอัน บราวน์ เตรียมดูดแมลงวันหลังค่อมเข้าไปในท่อเพื่อเก็บไว้ศึกษาภายหลัง เขาพรมน้ำผึ้งเจือจางลงบนใบไม้ เพื่อล่อแมลงวัน และผึ้งที่แมลงวันโจมตี “จะสักมีกี่คนครับ” เขาถามแกมประชด “ที่เต็มใจอาบเหงื่อต่างน้ำอยู่ในป่า ที่ล้อมรอบด้วยผึ้งและแตน”

ยิ่งไปกว่านั้น หลายชนิดพบในกับดักที่วางไว้สูงจากระดับพื้นดินขึ้นไปเท่านั้น “การพบสัตว์ต่างชนิดที่แยกอาศัยอยู่ในเรือนยอดไม้นั้นน่าอัศจรรย์ครับ” อามอริงบอกในเวลาต่อมา “เกือบสองในสามของความหลากหลายของแมลงวันพบในกับดักที่ระดับแปดถึง 32 เมตร แต่ไม่พบที่ระดับพื้นดิน นั่นหมายถึงสิ่งที่จะสูญเสียไปอย่างมากมาย เมื่อต้นไม้ใหญ่ถูกตัดโค่น”

ดูเหมือนว่าแมลงวันลึกลับหลายชนิดอยู่ในวงศ์แมลงวันหลังค่อม ซึ่งเป็นแมลงหลังโก่งขนาดเท่าเม็ดเกลือ บางชนิดเป็นปรสิตที่วางไข่ในตัวผึ้ง มด และแมลงอื่นๆ

บราวน์เป็นผู้เชี่ยวชาญเรื่องวงศ์แมลงวันหลังค่อมชั้นแนวหน้าคนหนึ่งของโลก เขารู้ว่าจำเป็นต้องเห็นแมลงวันหลังค่อมชนิดใหม่เหล่านี้ในธรรมชาติด้วยตนเอง และอย่างเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ “ผมคิดอยู่เสมอว่าอีกนิดเดียว เราจะสูญเสียสิ่งมีชีวิตหลายชนิดไปเพราะกิจกรรมการเกษตร” เขาพูดเศร้าๆ

เรื่อง เฮลีย์ โคเฮน กิลลิแลนด์
ภาพถ่าย เครก คัตเลอร์ และ ไบรอัน บราวน์

สามารถติดตามสารคดี ตามหาแมลงกลางพงพนา ฉบับสมบูรณ์ได้ที่นิตยสารเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนเมษายน 2564

สามารถสั่งซื้อได้ที่ https://www.naiin.com/category?magazineHeadCode=NG&product_type_id=2


อ่านเพิ่มเติม แมลง หายไปไหนกันหมด

เรื่องแนะนำ

แมวติดเชื้อโควิด-19 ได้ แต่นายทาสทั้งหลายไม่ต้องกังวล

การศึกษาเมื่อเร็วๆ นี้ พบว่า แมวติดเชื้อโควิด-19 ได้ แต่ทีมนักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่าสัตว์ตระกูลแมวสามารถแพร่เชื้อไวรัสสู่มนุษย์ได้หรือไม่ จากงานวิจัยเมื่อเร็วๆ นี้ แมวติดเชื้อโควิด-19 ได้ ซึ่งเกิดจากเชื้อโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ใหม่ที่กำลังระบาดในขณะนี้ และยังแพร่เชื้อไปยังแมวตัวอื่นได้อีกด้วย แต่การศึกษาในสุนัขพบว่า ความไวต่อการติดเชื้อไวรัสชนิดนี้ไม่สูงเท่าแมว ซึ่งอ้างอิงการศึกษาของนักวิจัยในประเทศจีน จากสถาบันวิจัยสัตวแพทย์ฮาร์บิน นอกจากนี้ยังพบว่า ในสัตว์เลี้ยงชนิดอื่น เช่น ไก่ สุกร และเป็ด ก็มีอัตราการติดเชื้อที่ต่ำเช่นกัน ทีมนักวิทยาศาสตร์กล่าว่า การค้นพบครั้งนี้มีความน่าสนใจ แต่บรรดาเจ้าของแมวไม่ต้องตื่นตระหนก เนื่องจากการทดลองนี้เป็นเพียงวิธีการที่ใช้ในห้องปฏิบัติการและกลุ่มตัวอย่างที่นำมาทดลองมีจำนวนน้อยมาก ซึ่งแตกต่างจากสภาพแวดล้อมภายนอกที่แมวอาศัยอยู่กับมนุษย์จริงๆ จึงยังไม่สามารถนำไปเปรียบเทียบกันได้ นักไวรัสวิทยา ลินดา ซาอิฟ จากมหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตต ในโคลัมบัส กล่าวและเสริมว่า ยังไม่มีหลักฐานโดยตรงที่บ่งชี้ว่า สารคัดหลั่งจากแมวที่มีเชื้อโคโรนาไวรัสจะแพร่สู่มนุษย์ได้ ความสามารถในการป้องกันโรคของสัตว์เลี้ยง ด้วยสถานการณ์โคโรนาไวรัสที่แพร่ระบาดอย่างรวดเร็วไปทั่วโลก บางคนอาจเกิดความกังวลเกี่ยวกับการแพร่ระบาดจากสัตว์เลี้ยงข้ามมาสู่มนุษย์ ก่อนหน้านี้มีรายงานว่า สัตว์เลี้ยงบางชนิดติดเชื้อไวรัส เช่นกรณีแมวบ้านในประเทศเบลเยียม และสุนัขสองตัวในฮ่องกง “แมวและสุนัขต่างมีปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดกับมนุษย์ ดังนั้นเราจึงต้องเข้าใจเรื่องความไวต่อการติดเชื้อ SARS-CoV-2 เพื่อป้องกันโรคโควิด-19” ข้อความจากงานวิจัยล่าสุดที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ bioRxiv เมื่อวันที่ 31 มีนาคม ที่่ผ่านมา ทีมนักวิจัยที่นำโดย Bu […]

ปลากระเบน ในทุกวันนี้ยังสบายดีอยู่หรือไม่

ปลากระเบน สัตว์น้ำในทะเลที่เราอาจจะไม่คุ้นเคยสักเท่าไหร่ แต่การดำรงอยู่ของมันก็สามารถชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของโลกใต้น้ำได้ดี ลองมาดูกันว่าชีวิตของเหล่ากระเบนเป็นอย่างไรบ้างในปัจจุบัน แม้ว่าเราอาจจะคุ้นเคยกับการรับประทานสัตว์น้ำหลากชนิด แต่ในชีวิตประจำวันเราคงไม่มีโอกาสได้รับประทาน หรือแม้กระทั่งพบเจอสัตว์น้ำหน้าตาประหลาด และมีรูปร่างน่าเกรงขามอย่าง ปลากระเบน มากนัก แต่ด้วยกระแสการรับประทานอาหารที่ปรุงจากสายพันธุ์ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เริ่มพูดถึงในกันสังคม อาจทำให้หลายคนเริ่มเกิดความสงสัยว่าในทุกวันนี้ปลากระเบนมีสถานะเช่นไรในท้องทะเล ภาพถ่าย ศิรชัย อรุณรักษ์ติชัย ทีมนักวิจัยเก็บข้อมูลร่างกายของปลากระเบนราหูน้ำจืด (Urogymnus polylepis) ที่ติดเบ็ดของนักตกปลาในแม่น้ำแม่กลอง บริเวณอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ด้วยการที่ประชากรของปลากระเบนชนิดนี้ในประเทศไทยถูกจัดสถานะว่ามีความเสี่ยงขั้นวิกฤตต่อการสูญพันธุ์ (Critically Endangered) โดย IUCN ด้วยลักษณะทางชีววิทยาที่ออกลูกจำนวนน้อยและเจริญเติบโตช้ามากประกอบกับภัยคุกคามจากการที่แหล่งที่อยู่อาศัยเสื่อมโทรม นักวิจัยจึงพยายามศึกษาปลากระเบนเหล่านี้เพื่อใช้ในการอนุรักษ์ประชากรของพวกมันให้คงอยู่ในสายน้ำของเมืองไทย ปลากระเบนจัดเป็นปลากระดูกอ่อนจำพวกหนึ่งที่มีบรรพบุรุษร่วมกันกับปลาฉลาม สามารถพบได้ทั่วไปทั้งในน้ำจืด น้ำกร่อย และทะเล ส่วนใหญ่จะหากินบริเวณพื้นท้องน้ำ และแพร่กระจายทั่วไปตามเขตอุบอุ่นและเขตร้อนทั่วโลก ลักษณะที่โดดเด่นของกระเบนคือการมีรูปร่างลำตัวแบนราบ อาจมีปุ่มกระดูกหรือหนามเล็ก ๆ ในบางบริเวณ และมีครีบอกที่แผ่ขยายคลุมส่วนหัวและบางส่วนของลำตัว หรืออาจจะคลุมลำตัวทั้งหมด บางชนิดอาจมีพิษที่เงี่ยง ขยายพันธุ์โดยออกลูกเป็นตัวหรือเป็นไข่แล้วแต่สายพันธุ์ ปลากระเบนพบเจอได้ที่ไหนในประเทศไทย ปลากระเบนที่พบทั่วโลกมีมากกว่า 600 ชนิด สำหรับในประเทศไทย ได้มีการสำรวจเมื่อปี 2017 พบปลากระเบน 84 ชนิดทั้งในน้ำจืดและน้ำเค็ม ในแหล่งน้ำจืด ผู้คนส่วนใหญ่จะรู้จัก กระเบนเจ้าพระยา […]