บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ - National Geographic Thailand

บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ

บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ

การตระเวนถ่ายภาพพื้นที่ชุ่มน้ำในไทยและภูมิภาค เช่น แม่น้ำ บางปะกง นานกว่าทศวรรษ

ทำให้ช่างภาพเข้าใจความสัมพันธ์อันเปราะบางระหว่างสรรพสัตว์ ผู้คน และถิ่นอาศัย 

ภาพถ่าย : เริงชัย คงเมือง และโครงการบางปะกง สายน้ำแห่งชีวิต

ตอนที่เริงชัย คงเมือง เริ่มถ่ายภาพปลาและสัตว์น้ำในแม่น้ำบางปะกงเมื่อสามสี่ปีก่อน เขาคิดว่าคงมีปลาเหลืออยู่ไม่กี่ชนิด

“ไม่คิดว่าปลาจะมีความหลากหลายมากขนาดนั้น และมีปลาที่เรายังไม่รู้จักอีกมาก  ยิ่งเห็นปลาในธรรมชาติ  ตอนถ่ายสวยมากครับ” เขาเล่า

เริงชัยใช้เวลาหนึ่งปีถ่ายภาพปลาในแม่น้ำบางปะกงได้ร่วมร้อยชนิด จากต้นน้ำที่เขาใหญ่ไปจนถึงปลายน้ำที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ก่อนจะไหลลงสู่ทะเลที่อ่าวไทย  เขาจึงพบเห็นปลาน้ำจืดแท้ๆ ปลาน้ำกร่อย และปลาทะเลอยู่ในแม่น้ำเดียวกัน รวมทั้งกระเบนราหูน้ำจืดที่แทบไม่พบในแม่น้ำเจ้าพระยาอีกแล้วด้วย

“มีครั้งหนึ่งที่ไม่คาดคิดคือ ผมถ่ายฉลามที่เข้ามาหากินในแม่น้ำ ห่างจากปากอ่าวเข้ามาน่าจะเกินสิบ กิโลเมตร (ทางรถ) ที่อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา”  เริงชัยเล่า

บางปะกง
ปลาสร้อยขาว (Henicorhynchus siamensis) (บน) และปลาย่าไอ้ดุก (สกุล Batrachomoeus) (ล่าง) เป็นปลาจากจำนวนกว่า 150 ชนิดพันธุ์ที่พบได้ในแม่นํ้าบางปะกง ในฤดูฝนอาจพบปลาเกือบร้อยชนิด ส่วนในฤดูแล้งพบเกือบ 40 ชนิด

บางปะกง

บางปะกง
แม่นํ้าบางปะกงจากต้นนํ้าถึงปลายนํ้า เป็นแหล่งอาศัยของปลานํ้าจืด ปลานํ้ากร่อย เรื่อยไปจนถึงปลาทะเล รวมถึงปลาจุมพรวดหรือปลาตีนจุดฟ้า (Boleophthalmus boddarti) ตัวนี้
บางปะกง
นอกเหนือจากความอุดมสมบูรณ์ของปลาแล้ว แม่นํ้าบางปะกงยังมีสัตว์นํ้าอื่นๆ อีกมากกว่า 35 ชนิด รวมทั้งกบนํ้ากร่อย (Fejervarya cancrivora) (บน) กุ้งกะเปาะหรือกุ้งกะต่อม (Macrobrachium equidens) (ล่าง)

บางปะกง

บางปะกง
หอยเชอรี (Pomacea canaliculata) เป็นสัตว์ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่แพร่กระจายในแหล่งนํ้าทั่วประเทศ รวมถึงแม่นํ้าบางปะกง

เริงชัยพบว่า การที่มีปลามากมายและหลากหลายชนิดเป็นตัวชี้วัดว่า แม่น้ำบางปะกงยังมีความหลากหลายทางระบบนิเวศ  “มีปลานักล่าค่อนข้างมาก อย่างกระเบนราหู ฉลาม กะพง”  เขาบอกว่าเป็นเพราะมีปลาเล็กปลาน้อยที่เป็นอาหารอยู่มาก  ถ้าปลาผู้ล่ามีความหลากหลาย ก็แสดงว่าประเภทของอาหารก็หลากหลายตามไปด้วย  ตอนที่เริงชัยออกเรือไปกับชาวบ้าน เขาพบว่าชาวบ้านไม่ต้องเตรียมเหยื่อไปตกปลา แต่ “ไปจับเอาข้างหน้า” เพียงหย่อนเบ็ดลงไปก็ได้ปลาขนาดฝ่ามือสำหรับใช้เป็นเหยื่อตกปลาใหญ่ได้ “รวดเร็วมากครับ หย่อนตรงไหนก็เจอปลา”

แม่น้ำบางปะกงไม่มีเขื่อนกั้นและไม่ได้ไหลผ่านเมืองใหญ่หลายเมืองเฉกเช่นแม่น้ำเจ้าพระยา  เริงชัยบอกว่ายังเหลือพื้นที่ธรรมชาติ เช่น ป่าจากที่เชื่อมต่อกับพื้นที่เกษตรกรรมอยู่ ในหน้าน้ำหลาก ปลายังขึ้นไปวางไข่ได้  อย่างไรก็ตาม แม่น้ำบางปะกงก็เผชิญปัญหาการปล่อยน้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมซึ่งส่งผลกระทบทำให้ปลาที่อยู่ตามหน้าดินลอยตายดังที่เป็นข่าวเนืองๆ

ตอนเป็นเด็ก เริงชัยคุ้นเคยกับการจับปลาจากลำห้วยใกล้บ้านที่ไหลลงอ่างเก็บน้ำที่ชัยภูมิ ได้เห็นความอุดมสมบูรณ์ของชนิดและจำนวนของปลา  เขาจึงรู้ดีว่าเมื่อลำน้ำถูกตัดขาดหรือถูกปิดกั้นเพื่อทำเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำ ปลาที่เคยเห็นตอนเด็กจะหายไป  “ปลาที่ต้องอพยพตามน้ำไหลเดินทางไกลขึ้นมาวางไข่ไม่ได้ เหลืออยู่แต่ปลาที่ชอบน้ำนิ่ง”

เริงชัย คงเมือง ถ่ายภาพแม่น้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำทั้งในไทยและต่างประเทศมานานกว่าหนึ่งทศวรรษ “ตั้งแต่ยังถ่ายด้วยฟิล์มอยู่ครับ” เขากล่าว – นิรมล มูนจินดา

บางปะกง
เช่นเดียวกับผู้คนในลุ่มนํ้าบางปะกง สามพี่น้องชาวกัมพูชาแห่งโตนเลสาบ จังหวัดกำปงชนัง (บน) และชาวบ้านดงสารแห่งลุ่มนํ้าสงคราม จังหวัดสกลนคร (ล่าง) ล้วนมีวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรจากพื้นที่ชุ่มนํ้า

บางปะกง

บางปะกง
คนเลี้ยงควายที่ทะเลน้อย ทะเลสาบนํ้าจืดแห่งจังหวัดพัทลุง นั่งพักบนเรือหลังไล่ต้อนฝูงควายที่มากินหญ้า (บน) นอกจากนํ้าจืดและนํ้ากร่อยแล้ว พื้นที่ชุ่มนํ้ายังครอบคลุมถึงนํ้าเค็ม เช่น บริเวณพื้นที่ชายหาดจังหวัดกระบี่ (ล่าง)

บางปะกง


อ่านเพิ่มเติม

บันทึกภาคสนามนักอนุรักษ์: ชะตากรรมบนเส้นด้ายของปลาโรนัน

 

เรื่องแนะนำ

หมีขั้วโลก ในสายลมร้อน แห่งขั้วโลกอาร์กติก

ระหว่างฤดูร้อนที่กินเวลาสั้นๆ ในภูมิภาคอาร์กติกของแคนาดา หมีขั้วโลก ใช้ชีวิตบนผืนแผ่นดินที่เต็มไปด้วยสีสันสดใส การใช้เวลาหนึ่งเดือนกับหมีขั้วโลกในฤดูร้อน เผยให้เห็นด้านอ่อนโยนของสัตว์บกนักล่าขนาดใหญ่ที่สุด “เรามักพบเห็นหมีขั้วโลกบนนํ้าแข็งและหิมะ” ช่างภาพ มาร์ติน เกรกัส จูเนียร์ บอก “แต่ไม่ได้หมายความว่าพวกมันไม่มีชีวิตใน ฤดูร้อน” ด้วยความตั้งใจที่จะเผยแง่มุมซึ่งไม่ค่อยมีใครพบเห็นนี้ของหมีขั้วโลก เขาจึงใช้เวลา 33 วันทางเหนือของเมืองเชอร์ชิล รัฐแมนิโทบา แคนาดา ในช่วงฤดูร้อนของ ปี 2020 และ 2021 ยิ่งเกรกัสศึกษาหมีขั้วโลกมากเท่าไร เขาก็ยิ่งเรียนรู้บุคลิกลักษณะของพวกมัน ลูกหมีจอมตื๊อตัวหนึ่งที่เขาตั้งชื่อว่า เฮอร์คิวลิส สูญเสียขาข้างหนึ่ง แต่ก็เอาตัวรอดผ่านสองฤดูร้อนแรกในชีวิตมาได้ ส่วนหมีเพศเมียตัวใหญ่ชื่อ แวนดา ดูเหมือนจะเป็นที่ยำเกรงของหมีตัวอื่นๆ แต่มันใช้เวลาวันๆไปกับการยืดเส้นยืดสายในทุ่งไฟร์วีด หมีเพศเมียอีกตัวที่ชื่อ วิลมา ดูสบายๆ กับเกรกัส ถึงขนาดที่มันเลี้ยงดูลูกน้อยสองตัว ได้แก่ เพบเบิลส์ และแบม-แบม อยู่ใกล้ๆ จนเขาได้ยินเสียงครางของพวกมัน เกรกัส ยังสังเกตพฤติกรรมที่เขาแทบไม่เคยเห็นมาก่อน เช่น หมีและเล็มต้นไม้ใบหญ้าและล่าลูกนกนางนวล พฤติกรรมเหล่านี้ อาจช่วยกลุ่มประชากรหมีขั้วโลกที่นี่รับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่พวกมันในที่อื่นๆ กำลังอดอยาก “ภาพถ่ายเหล่านี้แสดงให้เห็นหมีขั้วโลกตัวอ้วนพีและขี้เล่น” เกรกัสบอก […]

ฟลามิงโก : “บ็อบ” ทูตสันถวไมตรีเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ

รู้จักกับ ฟลามิงโก "บ็อบ" จากนกที่ได้รับการช่วยชีวิตหลังประสบอุบัติเหตุ จนกลายมาเป็นขวัญใจเด็กๆ และทำหน้าที่ทูตสันถวไมตรีเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ

กบแก้ว ตัวใสแห่งอเมริกากลาง

กบแก้ว สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกโปร่งแสงตัวจิ๋วแห่งทวีปอเมริกากลางและใต้มีแต่เรื่องให้ประหลาดใจ คืนไร้แสงจันทร์ในฤดูร้อนคืนหนึ่งบริเวณเชิงเทือกเขาแอนดีสในเอกวาดอร์ กบแก้ว หนุ่มโสดเกาะบนใบไม้ที่ห้อย อยู่เหนือลำธารสายหนึ่ง มันเลือกทำเลดีที่สุดเพื่อพยายามทำให้กบสาวประทับใจ พลางร้องเสียงสูงป่าวประกาศตำแหน่งของมัน ปัญหาคือ ทำเลดีอย่างเดียวยังไม่พอ สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกสีเขียวออกเหลืองตัวนี้เคยจับตามองสิ่งที่กบเพศผู้ที่ผ่านการผสมพันธุ์มาก่อนแล้วทำ ดังนั้นเมื่อมันพบกลุ่มไข่ที่ถูกทอดทิ้ง มันจึงอยู่ใกล้ๆกลุ่มไข่นั้นนานหลายชั่วโมง ทำทีว่ากำลังปกป้องไข่ จากนั้นสิ่งน่าทึ่งก็เกิดขึ้น กบเพศเมียที่แอบมองอยู่ ซึ่งเห็นได้ชัดว่าถูกหลอกให้คิดว่า กบหนุ่มเป็นพ่อกบที่มีประสบการณ์ เริ่มสนใจมัน “นี่เป็นครั้งแรกที่เรารายงานพฤติกรรมนี้ในกบและคางคกค่ะ” อันเยเลต วาเลนเซีย-อากีลาร์ นักนิเวศวิทยา เชิงพฤติกรรมจากมหาวิทยาลัยเบิร์น ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ กล่าว เธอบันทึกพฤติกรรมที่ดูเหมือนเป็นการหลอกลวงของเพศผู้ในกบแก้วชนิดหนึ่งในบราซิล และเชื่อว่ากบแก้วอย่างน้อยสองชนิดในเอกวาดอร์ก็อาจมีพฤติกรรมเดียวกัน งานวิจัยของวาเลนเซีย-อากีลาร์เป็นหนึ่งในการค้นพบใหม่หลายประการเกี่ยวกับชีววิทยาของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกสวยงามซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามผิวหนังโปร่งแสง ทั่วเขตนีโอทรอปิกส์มีกบแก้วที่ทราบชนิดแล้ว 156 ชนิด ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ทางตอนเหนือของเทือกเขา แอนดีสและทวีปอเมริกากลาง ความก้าวหน้าเมื่อไม่นานมานี้ในด้านทัศนศาสตร์ พันธุศาสตร์ และชีววิทยาโมเลกุล ช่วยให้นักวิจัยศึกษาชีวิตสัตว์ตัวจิ๋วที่อาศัยบนต้นไม้เหล่านี้ ซึ่งบางชนิดมีขนาดเล็กกว่าลวดหนีบกระดาษเสียอีก ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ฆวน มานูเอล กัวยาซามิน นักชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยซานฟรันซิสโกเดกีโต ประเทศเอกวาดอร์ บรรยายลักษณะชนิดสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 56 ชนิด รวมถึงกบแก้ว 14 ชนิด “เป็นงานสำคัญที่ไม่รู้จบครับ” เขาบอกและเสริมว่า “สิ่งมหัศจรรย์ขนาดจิ๋วเหล่านี้ทำให้เราประหลาดใจอยู่เรื่อยๆ” ตัวอย่างเช่น […]