บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ - National Geographic Thailand

บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ

บางปะกง : สายใยชีวิตแห่งพื้นที่ชุ่มน้ำ

การตระเวนถ่ายภาพพื้นที่ชุ่มน้ำในไทยและภูมิภาค เช่น แม่น้ำ บางปะกง นานกว่าทศวรรษ

ทำให้ช่างภาพเข้าใจความสัมพันธ์อันเปราะบางระหว่างสรรพสัตว์ ผู้คน และถิ่นอาศัย 

ภาพถ่าย : เริงชัย คงเมือง และโครงการบางปะกง สายน้ำแห่งชีวิต

ตอนที่เริงชัย คงเมือง เริ่มถ่ายภาพปลาและสัตว์น้ำในแม่น้ำบางปะกงเมื่อสามสี่ปีก่อน เขาคิดว่าคงมีปลาเหลืออยู่ไม่กี่ชนิด

“ไม่คิดว่าปลาจะมีความหลากหลายมากขนาดนั้น และมีปลาที่เรายังไม่รู้จักอีกมาก  ยิ่งเห็นปลาในธรรมชาติ  ตอนถ่ายสวยมากครับ” เขาเล่า

เริงชัยใช้เวลาหนึ่งปีถ่ายภาพปลาในแม่น้ำบางปะกงได้ร่วมร้อยชนิด จากต้นน้ำที่เขาใหญ่ไปจนถึงปลายน้ำที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ก่อนจะไหลลงสู่ทะเลที่อ่าวไทย  เขาจึงพบเห็นปลาน้ำจืดแท้ๆ ปลาน้ำกร่อย และปลาทะเลอยู่ในแม่น้ำเดียวกัน รวมทั้งกระเบนราหูน้ำจืดที่แทบไม่พบในแม่น้ำเจ้าพระยาอีกแล้วด้วย

“มีครั้งหนึ่งที่ไม่คาดคิดคือ ผมถ่ายฉลามที่เข้ามาหากินในแม่น้ำ ห่างจากปากอ่าวเข้ามาน่าจะเกินสิบ กิโลเมตร (ทางรถ) ที่อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา”  เริงชัยเล่า

บางปะกง
ปลาสร้อยขาว (Henicorhynchus siamensis) (บน) และปลาย่าไอ้ดุก (สกุล Batrachomoeus) (ล่าง) เป็นปลาจากจำนวนกว่า 150 ชนิดพันธุ์ที่พบได้ในแม่นํ้าบางปะกง ในฤดูฝนอาจพบปลาเกือบร้อยชนิด ส่วนในฤดูแล้งพบเกือบ 40 ชนิด

บางปะกง

บางปะกง
แม่นํ้าบางปะกงจากต้นนํ้าถึงปลายนํ้า เป็นแหล่งอาศัยของปลานํ้าจืด ปลานํ้ากร่อย เรื่อยไปจนถึงปลาทะเล รวมถึงปลาจุมพรวดหรือปลาตีนจุดฟ้า (Boleophthalmus boddarti) ตัวนี้
บางปะกง
นอกเหนือจากความอุดมสมบูรณ์ของปลาแล้ว แม่นํ้าบางปะกงยังมีสัตว์นํ้าอื่นๆ อีกมากกว่า 35 ชนิด รวมทั้งกบนํ้ากร่อย (Fejervarya cancrivora) (บน) กุ้งกะเปาะหรือกุ้งกะต่อม (Macrobrachium equidens) (ล่าง)

บางปะกง

บางปะกง
หอยเชอรี (Pomacea canaliculata) เป็นสัตว์ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่แพร่กระจายในแหล่งนํ้าทั่วประเทศ รวมถึงแม่นํ้าบางปะกง

เริงชัยพบว่า การที่มีปลามากมายและหลากหลายชนิดเป็นตัวชี้วัดว่า แม่น้ำบางปะกงยังมีความหลากหลายทางระบบนิเวศ  “มีปลานักล่าค่อนข้างมาก อย่างกระเบนราหู ฉลาม กะพง”  เขาบอกว่าเป็นเพราะมีปลาเล็กปลาน้อยที่เป็นอาหารอยู่มาก  ถ้าปลาผู้ล่ามีความหลากหลาย ก็แสดงว่าประเภทของอาหารก็หลากหลายตามไปด้วย  ตอนที่เริงชัยออกเรือไปกับชาวบ้าน เขาพบว่าชาวบ้านไม่ต้องเตรียมเหยื่อไปตกปลา แต่ “ไปจับเอาข้างหน้า” เพียงหย่อนเบ็ดลงไปก็ได้ปลาขนาดฝ่ามือสำหรับใช้เป็นเหยื่อตกปลาใหญ่ได้ “รวดเร็วมากครับ หย่อนตรงไหนก็เจอปลา”

แม่น้ำบางปะกงไม่มีเขื่อนกั้นและไม่ได้ไหลผ่านเมืองใหญ่หลายเมืองเฉกเช่นแม่น้ำเจ้าพระยา  เริงชัยบอกว่ายังเหลือพื้นที่ธรรมชาติ เช่น ป่าจากที่เชื่อมต่อกับพื้นที่เกษตรกรรมอยู่ ในหน้าน้ำหลาก ปลายังขึ้นไปวางไข่ได้  อย่างไรก็ตาม แม่น้ำบางปะกงก็เผชิญปัญหาการปล่อยน้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมซึ่งส่งผลกระทบทำให้ปลาที่อยู่ตามหน้าดินลอยตายดังที่เป็นข่าวเนืองๆ

ตอนเป็นเด็ก เริงชัยคุ้นเคยกับการจับปลาจากลำห้วยใกล้บ้านที่ไหลลงอ่างเก็บน้ำที่ชัยภูมิ ได้เห็นความอุดมสมบูรณ์ของชนิดและจำนวนของปลา  เขาจึงรู้ดีว่าเมื่อลำน้ำถูกตัดขาดหรือถูกปิดกั้นเพื่อทำเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำ ปลาที่เคยเห็นตอนเด็กจะหายไป  “ปลาที่ต้องอพยพตามน้ำไหลเดินทางไกลขึ้นมาวางไข่ไม่ได้ เหลืออยู่แต่ปลาที่ชอบน้ำนิ่ง”

เริงชัย คงเมือง ถ่ายภาพแม่น้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำทั้งในไทยและต่างประเทศมานานกว่าหนึ่งทศวรรษ “ตั้งแต่ยังถ่ายด้วยฟิล์มอยู่ครับ” เขากล่าว – นิรมล มูนจินดา

บางปะกง
เช่นเดียวกับผู้คนในลุ่มนํ้าบางปะกง สามพี่น้องชาวกัมพูชาแห่งโตนเลสาบ จังหวัดกำปงชนัง (บน) และชาวบ้านดงสารแห่งลุ่มนํ้าสงคราม จังหวัดสกลนคร (ล่าง) ล้วนมีวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรจากพื้นที่ชุ่มนํ้า

บางปะกง

บางปะกง
คนเลี้ยงควายที่ทะเลน้อย ทะเลสาบนํ้าจืดแห่งจังหวัดพัทลุง นั่งพักบนเรือหลังไล่ต้อนฝูงควายที่มากินหญ้า (บน) นอกจากนํ้าจืดและนํ้ากร่อยแล้ว พื้นที่ชุ่มนํ้ายังครอบคลุมถึงนํ้าเค็ม เช่น บริเวณพื้นที่ชายหาดจังหวัดกระบี่ (ล่าง)

บางปะกง


อ่านเพิ่มเติม

บันทึกภาคสนามนักอนุรักษ์: ชะตากรรมบนเส้นด้ายของปลาโรนัน

 

เรื่องแนะนำ

ฟอสซิลสลอธยักษ์จากยุคโบราณถูกค้นพบในถ้ำใต้น้ำ

ในถ้ำใต้น้ำของรัฐยูกาตัง ประเทศเม็กซิโก มีฟอสซิลของสัตว์ขนาดใหญ่จากโลกในยุคโบราณถูกเก็บซ่อนไว้ มันคือหัวกระโหลกของสลอธยักษ์ที่เชื่อกันว่าจ่าจะมีอายุเมื่อ 10,000 ปีก่อน นักวิจัยประมาณน้ำหนักคร่าวๆ ของสลอธตัวนี้อยู่ที่ราว 226 กิโลกรัม และฟอสซิลชิ้นนี้น่าจะเป็นสายพันธุ์ใหม่ของสลอธที่มีชื่อว่า Xibalbaonyx oviceps จากการค้นพบสลอธมีวิวัฒนาการมากมายตั้งแต่การเป็น Megalonyx jeffersonii สลอธในยุคโบราณ น้ำหนักตัว 907 กิโลกรัม จนมาถึงการเป็นสลอธตัวจ้อยที่หนักไม่ถึง 5 กิโลกรัม ในปัจจุบัน   อ่านเพิ่มเติม : ที. เร็กซ์ หลีกไป สไปโนซอร์มาแล้ว, ไดโนเสาร์มีขนพันธุ์ใหม่ มีสี่ปีกแต่บินไม่ได้

สงครามระหว่างตุ๊กแกและงูที่หักมุมในตอนจบ

โดย ซาร่าห์ กิบเบ็นส์ ในขณะที่สวัส นุ่มเพชร ชายวัย 31 ปี กำลังเดินเล่นอยู่ในป่าหลังโรงงานที่เขาทำงานอยู่ ในประเทศไทย เขาสังเกตเห็นตุ๊กแก 2 ตัวกำลังข่มขู่งูตัวหนึ่งที่กำลังเลื้อยอยู่บนต้นไม้ สวัสตัดสินใจยกโทรศัพท์มือภือขึ้นมาถ่ายพฤติกรรมของสัตว์ทั้ง 3 ตัวไว้ มองไปที่งูลำตัวโป่งพอง เขาสังเกตเห็นรูปร่างของตุ๊กแกตัวหนึ่งอยู่ภายในนั้น สวัสอธิบายเหตุการณ์ในวันนั้นว่า ตัวเขาและเพื่อนหยุดดูว่าจะเกิดอะไรขึ้น ตุ๊กแกเริ่มเข้าใกล้งูมากขึ้นเรื่อยๆ ตัวหนึ่งเกาะอยู่บนกิ่งไม้กิ่งเดียวกันกับงู ในขณะที่อีกตัวไต่ลงมาจากเสาคอนกรีตด้านข้าง ทันใดนั้นตุ๊กแกตัวหนึ่งก็งับเข้าที่หัวงู เจ้างูพยายามดิ้นออกจนหลุด สวัสที่ยืนดูอยู่ช่วยตุ๊กแกด้วยการเอากิ่งไม้เขี่ยไปที่ตัวงู ทันใดนั้นงูก็คายตุ๊กแกตัวสีแดงออกมา แล้วรีบเลื้อยหนีไปอย่างรวดเร็ว ไม่นานตุ๊กแกที่ถูกคายก็ได้สติ และเดินหนีไปท่ามกลางความอึ้งของสวัสและเพื่อนๆ ที่ยืนดูอยู่ แม็กซ์ นิกเกอร์สัน ภัณฑารักษ์จากพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในฟลอริดา ระบุว่าตัวเขาไม่ได้รู้สึกประหลาดใจที่งูตัวนี้ยอมแพ้ต่ออาหารมื้อใหญ่ของมันอย่างรวดเร็ว “เมื่อพวกมันกลืนอาหารที่มีขนาดใหญ่เข้าไป จะทำให้เคลื่อนไหวได้ช้าลง” เขาอธิบาย และแม้ว่างูจะมีฟันไว้สำหรับงับเหยื่อก็ตาม แต่มันไม่ได้ใช้ฟันในการบดเคี้ยว งูมักจะกลืนเหยื่อลงท้องเข้าไปทั้งตัว และใช้เวลานานกว่าจะสามารถย่อยอาหารที่กินเข้าไปได้จนหมด งูกลืนเหยื่อที่ใหญ่กว่าตุ๊กแกหลายเท่าตัว ในอินเดีย งูหลามตัวหนึ่งถูกถ่ายวิดีโอเอาไว้หลังมันกลืนแอนทิโลปตัวโตเต็มวัยเข้าไปหรือที่รัฐเท็กซัสเอง งูดำตัวหนึ่งก็กลืนงูอีกตัวที่มีขนาดใหญ่กว่าเช่นกัน นิกเกอร์สันกล่าวว่า พฤติกรรมก้าวร้าวที่ตุ๊กแกแสดงออกมา น่าจะเกิดขึ้นจากการที่งูเข้าไปรุกล้ำพื้นที่ของมัน มากกว่าที่จะต้องการช่วยพี่น้องตัวใดตัวหนึ่งที่ถูกงูกลืนเข้าไป และจากในวิดีโอตุ๊กแกทั้งสองน่าจะเป็นตัวผู้ นั่นหมายความว่าพวกมันพร้อมที่จะต่อสู้กับใครก็ตามที่รุกรานเข้ามาในเขตแดนของมัน และเมื่อถามว่าทำไมตุ๊กแกที่ถูกคายออกมาจึงกลายเป็นสีแดง? นิกเกอร์สันอธิบายว่า ตุ๊กแกตัวดังกล่าวน่าจะยังโตไม่เต็มที่มากกว่า […]

Follow Me

NATIONAL GEOGRAPHIC ASIA

Contact

เว็บไซต์ : ngthai.com

บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน)

Tel : 02-422-9999 ต่อ 4244

© COPYRIGHT 2019 AMARIN PRINTING AND PUBLISHING PUBLIC COMPANY LIMITED.