แรดขาวเหนือ : บทเรียนจากความตายของสัตว์ตัวสุดท้าย - National Geographic Thailand

แรดขาวเหนือ : บทเรียนจากความตายของสัตว์ตัวสุดท้าย

แรดขาวเหนือ : บทเรียนจากความตายของสัตว์ตัวสุดท้าย

แรดขาวเหนือ เพศผู้ตัวสุดท้ายสอนช่างภาพว่า เราไม่สามารถเพิกเฉยต่อความเชื่อมโยงระหว่างเรากับธรรมชาติหรือความเชื่อมโยงระหว่างเราด้วยกันได้

————————————–

ฉันเริ่มต้นอาชีพด้วยการรายงานเรื่องความขัดแย้ง  ตั้งแต่อายุ 26 ปี  ฉันไปยังสถานที่อย่างโคโซโว, แองโกลา, ฉนวนกาซา, อัฟกานิสถาน และแคชเมียร์  ฉันบอกตัวเองว่า  เหตุผลในการไปเยือนที่เหล่านั้น คือเพื่อบันทึกภาพความโหดร้ายทารุณ ฉันคิดว่าเรื่องราวอันทรงพลังที่สุด คือเรื่องที่ถูกขับเคลื่อนด้วยความรุนแรงและการทำลายล้าง ขณะที่ความสำคัญของการตีแผ่ความขัดแย้งของมนุษย์ไม่ควรถูกทำให้ด้อยค่าลง  การมุ่งเน้นแต่เพียงเรื่องนี้ทำให้โลกของฉันกลายเป็นเหมือนฉากสยองขวัญ

แต่เมื่อฉันรายงานเรื่องความขัดแย้งครั้งแล้วครั้งเล่า ฉันก็ค่อยๆ รับรู้ว่า นักข่าวยังมีหน้าที่ในการถ่ายทอดเรื่องราวอื่นๆ ที่หลอมรวมเราไว้ด้วยกันในฐานะมนุษย์  หากเราเลือกมองหาสิ่งที่จะแบ่งแยกเรา เราก็จะพบมัน หากเราเลือกมองหาสิ่งที่จะเชื่อมโยงเราไว้ด้วยกัน เราก็จะพบสิ่งนั้นเช่นกัน

ช่วงเวลาหลายปีในพื้นที่สู้รบนำฉันไปสู่การตระหนักรู้ นั่นคือ เรื่องราวเกี่ยวกับมนุษย์และสภาพแวดล้อมของมนุษย์ล้วนเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ ถ้าเราขุดเบื้องหลังความขัดแย้งทุกอย่างของมนุษย์ลงไปลึกพอ เราจะพบสายใยที่ถูกกัดกร่อนระหว่างมนุษย์กับโลกธรรมชาติ

ความจริงเหล่านี้กลายเป็นป้ายบอกทางส่วนตัว เมื่อฉันพบ “ซูดาน” แรดขาวเหนือ ซึ่งในที่สุดจะกลายเป็นแรดเพศผู้ตัวสุดท้ายของชนิดพันธุ์

แรดขาวเหนือ
เจ้าหน้าที่ติดอาวุธคอยระวังภัยให้ “ซูดาน” แรดขาวเหนือเพศผู้ตัวสุดท้ายของเผ่าพันธุ์

นักข่าวยังมีหน้าที่ในการถ่ายทอดเรื่องราวอื่นๆ ที่หลอมรวมเราไว้ด้วยกันในฐานะมนุษย์  หากเราเลือกมองหาสิ่งที่จะแบ่งแยกเรา เราก็จะพบมัน หากเราเลือกมองหาสิ่งที่จะเชื่อมโยงเราไว้ด้วยกัน เราก็จะพบสิ่งนั้นเช่นกัน

ฉันเห็นซูดานครั้งแรกเมื่อปี 2009 ที่สวนสัตว์ดวูร์กราโลแวในสาธารณรัฐเช็ก ฉันจำชั่วขณะนั้นได้อย่างแม่นยำ ซูดานอยู่ในกรงที่ก่อจากอิฐและเหล็กซึ่งล้อมรอบด้วยหิมะ มันกำลังได้รับการฝึกให้อยู่ในกรง โดยเรียนรู้ที่จะเดินเข้าไปในลังขนาดยักษ์ซึ่งจะขนส่งมันเป็นระยะทางเกือบ 6,000 กิโลเมตรไปทางใต้สู่เคนยา มันเคลื่อนไหวอย่างช้าๆ และระมัดระวัง ใช้เวลาสูดกลิ่นหิมะ มันอ่อนโยน อุ้ยอ้าย และดูผิดที่ผิดทาง ฉันรู้ว่าฉันได้พบกับสิ่งมีชีวิตโบราณที่ถือกำเนิดขึ้นมาหลายล้านปี (บันทึกฟอสซิลชี้ว่าสายพันธุ์ของมันมีอายุกว่า 50 ล้านปี) ซึ่งเคยท่องมาแล้วเกือบทั่วโลก

วันนั้นในฤดูหนาว ซูดานเป็นแรดขาวเหนือ เพียงหนึ่งในแปดตัวที่เหลืออยู่ในโลก เมื่อหนึ่งศตวรรษก่อนมีแรดหลายแสนตัวในแอฟริกา พอถึงต้นทศวรรษ 1980 การล่าได้ลดจำนวนพวกมันลงเหลือประมาณ 19,000 ตัว นอแรดเป็นเพียงเคอราทินเหมือนเล็บของเรา ไม่มีพลังในการรักษาเป็นพิเศษแต่อย่างใด กระนั้น ผู้คนทั่วโลกก็ตีค่าว่านอแรดเป็นยารักษาอาการเจ็บป่วย ตั้งแต่เป็นไข้ไปจนถึงภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศมานานแล้ว

ตอนที่ฉันพบซูดาน แรดขาวเหนือ ที่เหลือทั้งหมดล้วนอยู่ในสวนสัตว์ ปลอดภัยจากการถูกลักลอบล่า แต่ความสำเร็จในการขยายพันธุ์กลับมีจำกัด นักอนุรักษ์คิดแผนการอันบ้าบิ่นที่จะขนส่งแรดสี่ตัวไปยังเคนยาทางเครื่องบินโดยหวังว่าแรดจะได้รับการกระตุ้นจากอากาศในถิ่นอาศัยของบรรพบุรุษ น้ำ อาหาร และมีพื้นที่ให้เดินท่อง พวกมันจะแพร่พันธุ์ และลูกหลานของพวกมันอาจเพิ่มจำนวนประชากรแรดในแอฟริกา

เมื่อฉันได้ยินแผนการนี้ครั้งแรก มันดูเหมือนออกมาจากนิทานเด็ก แต่ฉันก็เข้าใจได้อย่างรวดเร็วว่า นี่เป็นความพยายามอันสิ้นหวังเฮือกสุดท้ายเพื่อปกป้องสัตว์ชนิดนี้ สวนสัตว์ดวูร์กราโลแว เขตอนุรักษ์ออลเพเจตา กรมสัตว์ป่าของเคนยา องค์กรพรรณพืชและพรรณสัตว์นานาชาติ องค์กรแบ็กทูแอฟริกา และเขตอนุรักษ์สัตว์ป่าเลวา ทำงานหนักเพื่อให้การเคลื่อนย้ายนี้เป็นไปได้ ในคืนเดือนธันวาคมอันหนาวเหน็บคืนหนึ่ง แรดสี่ตัวออกเดินทางจากสวนสัตว์ดวูร์กราโลแวในสาธารณรัฐเช็กเพื่อไปยังเขตอนุรักษ์ออลเพเจตาในเคนยา

เรามาถึงจุดที่มาตรการอันสิ้นหวังเช่นนี้กลายเป็นสิ่งจำเป็นได้อย่างไร เป็นเรื่องน่าประหลาดใจที่ความต้องการนอแรดตั้งอยู่บนความเชื่องมงายซึ่งเป็นสาเหตุของการสังหารหมู่สัตว์ชนิดนี้ แต่เรื่องนี้ก็กระตุ้นให้กลุ่มคนที่แตกต่างกันมารวมตัวกันในความพยายามเพื่อปกป้องบางสิ่งที่มีความพิเศษและล้ำค่า บางสิ่งที่เมื่อสูญหายไปแล้วก็จะจากไปตลอดกาล

แรดขาวเหนือ
ซูดาน (ซ้าย) พบปะกับฟาตู หลานของมัน ซึ่งเป็นแรดขาวเหนือเพศเมียหนึ่งในสองตัวสุดท้าย ที่เขตอนุรักษ์ออลเพเจตาในเคนยา

การพบซูดานในสาธารณรัฐเช็กเปลี่ยนเส้นทางชีวิตของฉัน ทุกวันนี้ งานของฉันไม่ได้เน้นแค่สภาพแวดล้อมของมนุษย์เท่านั้น แต่ฉันยังบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับธรรมชาติ และจากสิ่งนี้ ฉันยังบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับบ้านของเรา อนาคตของเรา และการพึ่งพาอาศัยกันของสรรพชีวิต

เก้าปีหลังจากการขนส่งทางอากาศครั้งนั้น ฉันได้รับโทรศัพท์บอกให้รีบไปเคนยา ซูดานในวัย 45 ปีถือว่าแก่มากสำหรับชนิดพันธุ์ของมัน มันมีอายุยืน แต่ตอนนี้มันกำลังจะตาย ในช่วงขวบปีท้ายๆของชีวิต มันได้สัมผัสกับทุ่งหญ้าที่มันถือกำเนิดอีกครั้ง แม้ว่าจะมีกลุ่มผู้พิทักษ์ติดอาวุธคอยคุ้มครองมันจากพวกลักลอบล่าสัตว์ตลอดเวลาก็ตาม และมันกลายเป็นดารา โดยได้รับการตั้งฉายาอย่างรักใคร่ว่า “หนุ่มโสดซึ่งเป็นที่หมายปองมากที่สุดในโลก”

ความตายของซูดานไม่ใช่เรื่องเหนือความคาดหมาย แต่ก็สะท้อนถึงอะไรหลายๆอย่าง ตอนที่ฉันไปถึง ซูดานถูกห้อมล้อมด้วยผู้คนที่รักและปกป้องมัน โจเซฟ วาชีรา ชายที่ถ่ายภาพกับซูดานในหน้าที่แล้ว และเป็นหนึ่งในผู้ดูแลที่อุทิศตนของซูดาน เข้าไปถูหลังหูให้มันอีกครั้ง ซูดานเอนหัวอันหนักอึ้งของมันหาวาชีรา ฉันถ่ายภาพเพื่อนเก่าทั้งสองอยู่ร่วมกันเป็นครั้งสุดท้าย

แรดขาวเหนือ
เจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า ซาชาเรีย มูไท ปลอบประโลมซูดาน แรดขาวเหนือเพศผู้ตัวสุดท้ายที่เหลืออยู่ในโลก ไม่นานนักก่อนที่มันจะหมดลมหายใจเมื่อวันที่ 19 มีนาคม ปี 2018 ณ เขตอนุรักษ์ออลเพเจตา ทางเหนือของเคนยา

ช่วงเวลาท้ายๆนั้นเงียบสงบ ฝนตกลงมา นกโกอะเวย์ตัวหนึ่งร้องเสียงดัง และผู้ดูแลซูดานต่างพากันสะอื้นไห้เบาๆ ผู้ดูแลเหล่านี้ใช้เวลาในการปกป้องแรดขาวเหนือมากกว่าที่ใช้เวลาอยู่กับลูกๆของตนเสียอีก การเฝ้ามองสัตว์กำลังจะตาย ทั้งยังเป็นตัวสุดท้ายในชนิดพันธุ์ของมัน เป็นสิ่งที่ฉันหวังว่าจะไม่ต้องประสบอีกครั้ง มันรู้สึกเหมือนกำลังเฝ้ามองการตายของตัวเอง

แรดขาวเหนืออาจไม่รอดชีวิตจากความโลภของมนุษย์ แต่ยังมีความหวังริบหรี่อยู่ ทุกวันนี้ มีแรดขาวเหนือเพศเมียเหลืออยู่เพียงสองตัวในโลก แต่มีหลายแผนการที่พยายามผสมเทียมเพื่อขยายพันธุ์พวกมัน

แรดขาวเหนือ
โจเซฟ วาชีรา เจ้าหน้าที่เขตอนุรักษ์ออลเพเจตา ในเคนยา ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ดูแล กล่าวลาซูดาน แรดขาวเหนือเพศผู้ตัวสุดท้ายของเผ่าพันธุ์ ทั่วโลกยังมีแรดขาวเหนือเพศเมีย เหลืออยู่อีกเพียงสองตัว

การเฝ้ามองสัตว์กำลังจะตาย ทั้งยังเป็นตัวสุดท้ายในชนิดพันธุ์ของมัน เป็นสิ่งที่ฉันหวังว่าจะไม่ต้องประสบอีกครั้ง มันรู้สึกเหมือนกำลังเฝ้ามองการตายของตัวเอง

สำหรับฉัน นี่ไม่ใช่แค่เรื่องราวหนึ่ง ตอนนี้เรากำลังเป็นประจักษ์พยานการสูญพันธุ์ที่อยู่ภายใต้การจัดการของเรา การลักลอบล่าสัตว์ไม่ได้ชะลอตัวลง ถ้าการล่าอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบันยังดำเนินต่อไป เป็นไปได้ว่าแรดทุกชนิดจะสูญพันธุ์อย่างสิ้นเชิงภายในช่วงชีวิตของเรา การที่ชนิดพันธุ์หลักหายไปส่งผลกระทบใหญ่หลวงต่อระบบนิเวศและต่อมนุษย์เราทุกคน ยักษ์ใหญ่เหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของโลกอันซับซ้อนที่สร้างขึ้นเมื่อหลายล้านปีก่อน และการอยู่รอดของพวกมันก็เกี่ยวพันกับการอยู่รอดของเราเอง หากปราศจากแรด ช้าง และสัตว์ป่าอื่นๆ เราจะทุกข์ทรมานจากการสูญเสียจินตนาการ ความอัศจรรย์ และความงดงาม เมื่อเรามองตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ เราจะเข้าใจว่า แท้จริงแล้วการปกป้องธรรมชาติคือการปกป้องตัวเราเอง

ซูดานสอนสิ่งนี้ให้ฉัน

เรื่องและภาพถ่าย เอมี วิทาเล

เอมี วิทาเล ถ่ายภาพสารคดีในประเทศต่างๆราว 100 ประเทศ ผลงานเรื่องล่าสุดของเธอใน เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก คือเรื่องยีราฟ ที่ตีพิมพ์ในฉบับนี้

***อ่านสารคดีฉบับเต็มได้ในนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับเดือนตุลาคม 2562


สารคดีแนะนำ

ตัวสุดท้ายอาจสายเกินไป : ชมภาพถ่ายสัตว์ก่อนสูญพันธุ์

เรื่องแนะนำ

ยลโฉมฟอสซิลลูกงูที่พบในอำพัน

ยลโฉมฟอสซิลลูกงูที่พบในอำพัน เหมืองบริเวณหุบเขาโอคานากัน ในรัฐคะฉิ่น ทางตอนเหนือของเมียนมา นอกจากจะเป็นแหล่งผลิตแร่สำคัญแล้ว ช่วงหลายปีมานี้สถานที่ดังกล่าวยังมีความสำคัญในฐานะแหล่งข้อมูลใหม่ทางบรรพชีวินวิทยาอีกด้วย มีฟอสซิลสัตว์โบราณมากมายที่ถูกค้นพบและเก็บรักษาไว้อย่างดีในก้อนอำพัน ไม่ว่าจะเป็นหมัด, แมลง, กบ ไปจนถึงหางไดโนเสาร์ และฟอสซิลของลูกงูโบราณตัวนี้คือหนึ่งในฟอสซิลชิ้นล่าสุด นับเป็นครั้งแรกที่มีการค้นพบฟอสซิลลูกงูในก้อนอำพัน จากการตรวจสอบลูกงูตัวนี้มีชีวิตอยู่เมื่อ 99 ล้านปีก่อน มันมีความยาวเพียงแค่ 2 นิ้วเท่านั้น มีกระดูกสันหลังรวม 97 ข้อ นักบรรพชีวินวิทยาสันนิษฐานว่ามันเป็นลูกงูที่เพิ่งฟักไม่นาน และในบริเวณไม่ไกลกันนัก ทีมนักวิทยาศาสตร์ยังพบเกล็ดและผิวหนังของงูที่ถูกฝังอยู่ในอำพัน ซึ่งเชื่อกันว่าน่าจะเป็นของงูสายพันธุ์นี้ที่โตเต็มวัยแล้ว ต้องรอดูกันต่อไปว่าจะมีการค้นพบอะไรใหม่ๆ จากเหมืองมหัศจรรย์นี้อีก…   อ่านเพิ่มเติม ฟอสซิลทวดกบโบราณในอำพัน

การสูญพันธุ์ : เราสูญเสียอะไร เมื่อชนิดพันธุ์อันตรธาน

มาเลเซียเพิ่งสูญเสียแรดสุมาตราหรือกระซู่ตัวสุดท้าย และโลกก็อาจสูญเสียแรดขาวเหนือไปตลอดกาล เมื่อเพศผู้ตัวสุดท้ายเพิ่งตายลงเมื่อไม่นานมานี้ ชะตากรรมเดียวกันนี้กำลังเกิดขึ้นกับสัตว์โลกอีกมากมาย องค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติหรือไอยูซีเอ็น (International Union for Conservation of Nature: IUCN) ขึ้นบัญชีชนิดพันธุ์และชนิดพันธุ์ย่อยของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกว่า 200 ชนิดว่ามีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง บางชนิด เช่น โลมาแม่น้ำแยงซี แม้ไม่ได้รับการประกาศอย่างเป็นทางการว่าสูญพันธุ์ แต่ก็อาจล้มตายไปจนหมดสิ้นแล้ว โลกกำลังก้าวเข้าสู่การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (mass extinction) ครั้งที่หกจริงหรือ

มังกรโคโมโดกำลังเผชิญอนาคตที่ไม่อาจคาดเดา

มังกรโคโมโดคือกิ้งก่าที่ดุร้ายที่สุดในโลก พวกมันแข็งแรง วิ่งเร็ว ทั้งยังมีน้ำลายพิษที่ทำให้เลือดไม่แข็งตัว เหยื่อที่ถูกกัดจึงเสียเลือดอย่างรวดเร็ว ทว่าปัจจุบันชาวอินโดนีเซียเริ่มกังวลถึงอนาคตของพวกมัน เพราะประชากรมังกรโคโมโดกำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง