แหล่งน้ำจืด : ชีวิตเปราะบางในแม่น้ำลำธาร และทะเลสาบ - National Geographic Thailand

แหล่งน้ำจืด : ชีวิตเปราะบางในแม่น้ำลำธาร และทะเลสาบ

แหล่งน้ำจืด : ชีวิตเปราะบางในแม่น้ำลำธาร และทะเลสาบ

แหล่งน้ำจืด คิดเป็นสัดส่วนเพียงร้อยละสามของน้ำทั้งหมดในโลก

แต่กลับเป็นที่อยู่อาศัยของชนิดพันธุ์ปลาเกือบครึ่งหนึ่ง

เดวิด เฮราซิมต์ชุค มักใช้เวลาร่วมสิบชั่วโมงแช่อยู่ในน้ำเย็นจัดเกือบเยือกแข็ง เขาสวมชุดดรายสูทลอยคออยู่ในน้ำพร้อมกล้องถ่ายภาพในมือ และรอคอย ดูเผินๆ คุณคงคิดว่าเขาช่างอดทนเป็นเลิศ แต่ความจริงแล้วเขากำลังรีบเร่ง “สัตว์พวกนี้หลายชนิดอยู่คู่โลกมาหลายล้านปีแล้วครับ” เขาบอกและเสริมว่า “แต่พวกมันเพิ่งเริ่มล้มหายตายจากไปในช่วงร้อยปีที่ผ่านมานี้เอง”

เฮราซิมต์ชุคเป็นช่างภาพและช่างกล้องของเฟรชวอเตอร์สอิลลัสเทรเต็ด (Freshwaters Illustrated) องค์กรอนุรักษ์ไม่แสวงกำไรที่ส่งเขาไปถ่ายภาพสัตว์ป่าที่ตกอยู่ในอันตรายตามแหล่งน้ำจืด ได้แก่ ทะเลสาบ แม่น้ำ และลำธารทั่วโลก นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าชนิดพันธุ์ปลาน้ำจืดกว่าร้อยละ 20 กำลังถูกคุกคามหรือสูญพันธุ์ไปแล้ว เนื่องจากเขื่อนปิดกั้นเส้นทางการอพยพ อีกทั้งถิ่นอาศัยยังถูกทำลายจากมลพิษและอุณหภูมิน้ำที่สูงขึ้น

ความเสียหายเหล่านี้ยังส่งผลกระทบต่อมนุษย์ด้วย เพราะน้ำจืดที่สะอาดพอให้ดื่มได้ต้องพึ่งพาระบบนิเวศที่สมบูรณ์ หอยสองฝาและพืชที่เติบโตในพื้นที่ชุ่มน้ำช่วยดูดซับมลพิษ  นอกจากนี้ สัตว์บางชนิดยังกินเศษซากที่ทำให้คุณภาพของน้ำลดลง แต่ทุกวันนี้ มลพิษกำลังทวีความรุนแรงขึ้นจนสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ไม่อาจรับมือได้

ช่างภาพใต้น้ำจำนวนมากชื่นชอบการถ่ายภาพวาฬ ฉลาม และแนวปะการังอันน่าตื่นตาในมหาสมุทร  แต่เฮราซิมต์ชุคกลับเลือกถ่ายชนิดพันธุ์ที่ดูธรรมดาๆ อย่างปลาประจำถิ่น ซาลาเเมนเดอร์ และงูน้ำ มลพิษที่ถูกชะล้างลงสู่แหล่งน้ำจืด อันเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์เหล่านี้ด้วยปริมาณฝนเพียงน้อยนิดก็อาจเป็นอันตรายต่อพวกมันได้ สัตว์เหล่านี้ยังกลัวมนุษย์ ทำให้บางครั้งความอดทนของเฮราซิมต์ชุคก็ไม่เป็นผล กระนั้น เขาก็ไม่ย่อท้อ เพราะรู้ว่าตนเองกำลังทำงานแข่งกับเวลา “ชีวิตมากมายเหล่านี้กำลังล้มหายตายจากไปครับ” เขาบอก และเวลาก็เหลือน้อยลงทุกที – เมลิสซา ซูแรน

ภาพถ่าย  เดวิด เฮราซิมต์ชุค

แหล่งน้ำจืด
แม่น้ำเทลลิโค รัฐเทนเนสซี: ไม่บ่อยครั้งที่ซาลาเเมนเดอร์เฮลล์เบนเดอร์จะกินงูน้ำ  ส่วนใหญ่พวกมันมักเลือกเหยื่อที่ตัวเล็กกว่า ช่างภาพ เดวิด เฮราซิมต์ชุค ถ่ายภาพที่พบเห็นไม่บ่อยนักภาพนี้ในแถบตะวันออกของรัฐเทนเนสซี
แหล่งน้ำจืด
แม่น้ำเดชูตส์ รัฐออริกอน: การชลประทานทำลายถิ่นอาศัยของกบหลังจุดออริกอนแถบทิวเขาแคสเคด
แหล่งน้ำจืด
แม่น้ำแมกัลโลเวย์ รัฐเมน: ปลาเทราต์ลำธารเพศผู้กัดและพุ่งชนคู่แข่งตัวอื่นๆ อย่างดุดันเพื่อแย่งชิงพื้นที่วางไข่
แหล่งน้ำจิด
สมิทครีก รัฐเทนเนสซี: ปลาเดซเทนเนสซี เปลี่ยนจากสีเงินเป็นสีสดใสเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการผสมพันธุ์
แหล่งน้ำจืด
แม่น้ำวิลลาเมตต์ รัฐออริกอน:  ปลาแลมเพรย์แปซิฟิกสามารถว่ายทวนน้ำตกและเกาะกับโขดหินด้วยปากลักษณะเหมือนหัวดูด
แหล่งน้ำจืด
แม่น้ำวิลลาเมตต์: นิวต์ [สัตว์จำพวกซาลาแมนเดอร์] ผิวขรุขระ ตัวเต็มวัยอพยพจากธารน้ำในป่าไปยังพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อผสมพันธุ์
แหล่งน้ำจืด
เฮราซิมต์ชุคถ่ายภาพตามแหล่งน้ำจืด เช่น แม่น้ำเทลลิโคซึ่งมีความหลากหลายทางชีวภาพ

*** อ่านสารคดีฉบับเต็มได้ใน นิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนตุลาคม 2562 


สารคดีแนะนำ

แรดขาวเหนือ : บทเรียนจากความตายของสัตว์ตัวสุดท้าย 

เรื่องแนะนำ

หนอนเรืองแสงที่ไม่ธรรมดา

หนอนเรืองแสงที่ไม่ธรรมดา หนอนเรืองแสงนี้เป็นที่รู้จักในชื่อ “หนอนทางรถไฟ” นั่นเป็นเพราะแสงสว่างที่สว่างออกมาเป็นจุดๆ บนตัวของมันคล้ายกับหน้าต่างของรถไฟ ซึ่งมีเพียงแค่ตัวอ่อนและเพศเมียที่โตเต็มวัยเท่านั้นที่จะเรืองแสงออกมาได้ด้วยอวัยวะพิเศษที่มีลักษณะเป็นคู่อยู่ที่ด้านข้างของลำตัว พวกมันสามารถควบคุมแสงบนตัว และใช้เตือนศัตรูผู้ล่าว่าพวกมันมีพิษ เช่นเดียวกันกับสัตว์อีกหลายชนิดที่สามารถเรืองแสงออกมาด้วยปฏิกิริยาทางเคมี ส่วนในหนอนเพศผู้นั้นแม้ไม่มีแสง แต่พวกมันมีปีกแทน โดยปีกคู่แรกมีขนาดเล็กกว่าครึ่งหนึ่งของความยาวปีกคู่หลัง นอกจากนั้นพวกมันยังมีหนวดคล้ายขนนกซึ่งใช้ในการตรวจสอบและติดตามฟีโรโมนที่ผลิตมาจากหนอนเพศเมีย และถูกดึงดูดด้วยแสงไฟเวลากลางคืน   อ่านเพิ่มเติม ดอกไม้เรืองแสง

ปลากระเบน ในทุกวันนี้ยังสบายดีอยู่หรือไม่

ปลากระเบน สัตว์น้ำในทะเลที่เราอาจจะไม่คุ้นเคยสักเท่าไหร่ แต่การดำรงอยู่ของมันก็สามารถชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของโลกใต้น้ำได้ดี ลองมาดูกันว่าชีวิตของเหล่ากระเบนเป็นอย่างไรบ้างในปัจจุบัน แม้ว่าเราอาจจะคุ้นเคยกับการรับประทานสัตว์น้ำหลากชนิด แต่ในชีวิตประจำวันเราคงไม่มีโอกาสได้รับประทาน หรือแม้กระทั่งพบเจอสัตว์น้ำหน้าตาประหลาด และมีรูปร่างน่าเกรงขามอย่าง ปลากระเบน มากนัก แต่ด้วยกระแสการรับประทานอาหารที่ปรุงจากสายพันธุ์ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เริ่มพูดถึงในกันสังคม อาจทำให้หลายคนเริ่มเกิดความสงสัยว่าในทุกวันนี้ปลากระเบนมีสถานะเช่นไรในท้องทะเล ภาพถ่าย ศิรชัย อรุณรักษ์ติชัย ทีมนักวิจัยเก็บข้อมูลร่างกายของปลากระเบนราหูน้ำจืด (Urogymnus polylepis) ที่ติดเบ็ดของนักตกปลาในแม่น้ำแม่กลอง บริเวณอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ด้วยการที่ประชากรของปลากระเบนชนิดนี้ในประเทศไทยถูกจัดสถานะว่ามีความเสี่ยงขั้นวิกฤตต่อการสูญพันธุ์ (Critically Endangered) โดย IUCN ด้วยลักษณะทางชีววิทยาที่ออกลูกจำนวนน้อยและเจริญเติบโตช้ามากประกอบกับภัยคุกคามจากการที่แหล่งที่อยู่อาศัยเสื่อมโทรม นักวิจัยจึงพยายามศึกษาปลากระเบนเหล่านี้เพื่อใช้ในการอนุรักษ์ประชากรของพวกมันให้คงอยู่ในสายน้ำของเมืองไทย ปลากระเบนจัดเป็นปลากระดูกอ่อนจำพวกหนึ่งที่มีบรรพบุรุษร่วมกันกับปลาฉลาม สามารถพบได้ทั่วไปทั้งในน้ำจืด น้ำกร่อย และทะเล ส่วนใหญ่จะหากินบริเวณพื้นท้องน้ำ และแพร่กระจายทั่วไปตามเขตอุบอุ่นและเขตร้อนทั่วโลก ลักษณะที่โดดเด่นของกระเบนคือการมีรูปร่างลำตัวแบนราบ อาจมีปุ่มกระดูกหรือหนามเล็ก ๆ ในบางบริเวณ และมีครีบอกที่แผ่ขยายคลุมส่วนหัวและบางส่วนของลำตัว หรืออาจจะคลุมลำตัวทั้งหมด บางชนิดอาจมีพิษที่เงี่ยง ขยายพันธุ์โดยออกลูกเป็นตัวหรือเป็นไข่แล้วแต่สายพันธุ์ ปลากระเบนพบเจอได้ที่ไหนในประเทศไทย ปลากระเบนที่พบทั่วโลกมีมากกว่า 600 ชนิด สำหรับในประเทศไทย ได้มีการสำรวจเมื่อปี 2017 พบปลากระเบน 84 ชนิดทั้งในน้ำจืดและน้ำเค็ม ในแหล่งน้ำจืด ผู้คนส่วนใหญ่จะรู้จัก กระเบนเจ้าพระยา […]

ความรู้ประจำวัน: นกที่วางไข่ในรังนกตัวอื่น

ความรู้ประจำวัน: นกที่วางไข่ในรังนกตัวอื่น ใช่ว่านกทุกชนิดจะสร้างรังเป็นของตัวเอง พบกับนกที่มีพฤติกรรม “ฝากเลี้ยง” ด้วยการหย่อนไข่ของมันไว้ในรังของนกตัวอื่นๆ กลยุทธ์ก็คือแม่นกจะมองหารังที่มีไข่รูปร่างและลวดลายคล้ายกับไข่ของมันเอง แม่นกจะอาศัยช่วงเวลาที่เจ้าของรังไม่อยู่เข้าไปวางไข่อย่างรวดเร็ว และเขี่ยไข่เดิมให้ตกออกไปจากรังโดย มันคือ นกคัคคู ที่มีถิ่นอาศัยอยู่ในสหรัฐอเมริกา นกที่ขึ้นชื่อด้านพฤติกรรมดังกล่าว และพวกมันสามารถวางไข่ได้ทุกวันราวกับแม่ไก่เลยทีเดียว ลูกนกคัคคูจะเติบโตเร็วมาก พวกมันจะถีบไข่ใบอื่น หรือลูกนกตัวอื่นให้ตกลงไปจากรังเพื่อให้มันสามารถรับอาหารจากแม่เลี้ยงได้เพียงตัวเดียว โดยที่แม่นกไม่ได้ทราบเลยว่ากำลังเลี้ยงลูกเลี้ยงอยู่ และบางครั้งมันเติบโตจนมีขนาดใหญ่กว่าแม่เลี้ยงเสียอีกซึ่งขนาดอันใหญ่โตนี้ ก็เป็นผลมาจากการที่เหลือมันเพียงตัวเดียวแล้วในรังนั่นเอง   อ่านเพิ่มเติม นกโดโดที่โด่งดังที่สุดไม่ได้ตายตามธรรมชาติ แต่ถูกฆาตกรรม

ทำไมสิงโตทะเลตัวนี้ถึงดึงตัวเด็กหญิงตกทะเล

เรื่อง  เดลานีย์ แชมเบอร์ส ในคลิปวิดีโอที่แชร์กันอย่างกว้างขวางถ่ายใกล้ท่าจอดเรือแห่งหนึ่งในบริติชโคลัมเบีย ประเทศแคนาดา สิงโตทะเลตัวหนึ่งกระโดดขึ้นจากน้ำ แล้วลากตัวเด็กหญิงคนหนึ่งลงทะเลไปด้วย เด็กหญิงอยู่บนท่าเรือกับคนในครอบครัวและคนอื่นๆ   หลายคนโยนอาหารให้เจ้าสิงโตทะเลขนาดมหึมาตัวนี้ มันว่ายเข้ามาใกล้ขณะที่บางคนยื่นมือลงไปพร้อมกับส่งเสียงเรียก ณ จุดหนึ่ง เจ้าสิงโตทะเลกระโดดขึ้นจากน้ำน่าจะเพื่อหาอาหาร คนบนท่าเรือส่งเสียงร้องอย่างตื่นเต้น ครั้นเด็กหญิง นั่งหันหลังให้  คราวนี้เจ้าสิงโตทะเลกระโดดขึ้นมาพร้อมกับงับเสื้อของเธอ แล้วลากเธอลงน้ำไปด้วย ท่ามกลางความตื่นตกใจของคนรอบข้าง  จากนั้น  เจ้าสิงโตทะเลก็ว่ายหายไป ขณะที่ผู้เป็นปู่กระโดดลงไปในน้ำเพื่อช่วยหลานสาวขึ้นจากน้ำ สิงโตทะเลแคลิฟอร์เนีย (California sea lion) อาจโตจนมีความยาวมากกว่าสองเมตร และหนักร่วม 400 กิโลกรัม เจ้ายักษ์ใหญ่ตัวนี้ดูจะชอบอาหารชิ้นเล็กๆ  และประทังชีวิตด้วยอาหารอย่างปลา หมึก และสัตว์ทะเลมีเปลือก สิงโตทะเลสเตลลาร์ (Steller sea lion) ซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าอาศัยอยู่ในพื้นที่นี้ด้วย เจ้าสิงโตทะเลไม่ได้กระโดดขึ้นมาเพื่อกินหรือทำร้ายเด็กหญิง แต่เพื่อหาอาหารที่เธอและคนอื่นๆบนท่าเรือโยนให้ อยากรู้อยากเห็นมากกว่าก้าวร้าว เป็นที่รู้กันว่าสิงโตทะเลเป็นสัตว์อยากรู้อยากเห็น และพวกมันก็มักว่ายวนเวียนและเข้ามาสำรวจนักดำน้ำที่บังเอิญว่ายเข้าไปในอาณาเขตที่เป็นแหล่งจับคู่ผสมพันธุ์ของพวกมันเข้า ไม่มีหลักฐานว่าพวกมันเป็นสัตว์ก้าวร้าว (ต่อมนุษย์) และโดยทั่วไปก็มักแสดงออกซึ่งความอยากรู้อยากเห็นในตัวมนุษย์มากกว่าจะดุดัน เช่น ในอีกคลิปหนึ่งที่ไม่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์แรก  ในน่านน้ำไม่ไกลจากท่าเรือที่เกิดเหตุ  สิงโตทะเลสเตลลาร์กลุ่มใหญ่ว่ายเข้ามามะรุมมะตุ้มนักดำน้ำ บ้างกัดหน้ากากดำน้ำ บ้างว่ายน้ำนัวเนียลอดขา แต่ไม่มีตัวใดทำร้ายร่างกาย หรือมีทีท่าไม่เป็นมิตรต่อนักดำน้ำเลย […]