วันคุ้มครองโลก 2070: อีก 50 ปี โลกจะสวยด้วยมือเราหรือไม่ -National Geograhphic Thailand

วันคุ้มครองโลก 2070: อีก 50 ปี โลกจะสวยด้วยมือเราหรือไม่

ในปี 2070 ชีวิตจะแตกต่างออกไปและร้อนขึ้น แต่เราจะค้นพบหนทางจำกัดการปล่อยคาร์บอน อยู่ร่วมกับธรรมชาติ และอยู่ดีมีสุขอีกครั้ง

แม่ของฉันกำลังเย็บฝักยูคาลิปตัสประดับชุดกระโปรงที่ตัดจากผ้าเนื้อพลิ้วสีเขียวอ่อน ระหว่างพูดคุยหัวเราะร่วนกับเพื่อนๆ แม่เพิ่งอายุ 19 ปี

ตอนนั้นเป็นเดือนกุมภาพันธ์ปี 1970 ไม่กี่เดือนก่อน วันคุ้มครองโลก (Earth Day) ครั้งแรก นักศึกษาที่วิทยาลัยแซนโฮเซสเตตกำลังเตรียมจัดงาน “เซอร์ไววัลแฟร์” ซึ่งพวกเขาวางแผนจะประกอบพิธีฝังรถฟอร์ดมาเวอริกสีเหลืองใหม่เอี่ยมคันหนึ่ง รถคันนี้รวมทั้งรถที่ใช้เครื่องยนต์เผาไหม้ภายในทั้งหมดจะได้รับการประกาศว่าตายแล้ว

เพราะพวกมันสำรอกมลพิษที่มีส่วนก่อหมอกควันเลวร้ายในแซนโฮเซและเมืองอื่นๆ ทั่วโลก พอล เอเวอรี นักข่าวหนังสือพิมพ์แซนแฟรนซิสโกโครนิเคิล เขียนไว้ว่า รถมาเวอริกคันที่ว่า “ถูกเข็นผ่านย่านดาวน์ทาวน์ของแซนโฮเซในขบวนแห่ที่นำโดยศาสนาจารย์สามคน และกลุ่มนักศึกษาหญิงสวมเสื้อกาวน์คล้ายผ้าห่อศพสีเขียว”

ห้าสิบปีให้หลัง แม่ยังจำเสื้อคลุมที่ว่านั้นได้ นักศึกษาในวันนั้นห่วงใยเรื่องแหล่งนํ้าปนเปื้อน ปัญหาประชากรล้นโลก และอากาศเป็นพิษ แต่แม่เป็นคนมองโลกสวย “แม่เชื่อว่ามนุษย์จะลุกขึ้นมาจัดการกับปัญหาได้เมื่อจำเป็น” แม่บอก และในระดับหนึ่งเราก็ทำเช่นนั้นจริงๆ รถยนต์ในสหรัฐฯ สะอาดขึ้นถึงร้อยละ 99 เมื่อเทียบกับสมัยนั้น เพราะการบังคับใช้กฎหมายควบคุมมลพิษ

ฉันไม่ได้ความสามารถในการเย็บปักถักร้อยมาจากแม่ ในวัย 41 ปี  ฉันยังเอาเสื้อผ้าไปให้แม่ซ่อมเหมือนเดิม แต่ฉันได้นิสัยมองโลกสวยมา และทุกวันนี้ พวกเรามีปัญหาท้าทายใหม่ๆให้ลุกขึ้นมาจัดการ

วันคุ้มครองโลก
ถูกใจใช่เลยไหม! เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ปี 1970 ก่อนถึงวันคุ้มครองโลก (Earth Day) ครั้งแรก นักศึกษาวิทยาลัยแซนโฮเซสเตตซื้อรถฟอร์ดมาเวอริกใหม่เอี่ยมมาคันหนึ่ง เข็นไปยังใจกลางวิทยาลัย แล้วฝังลงไปใต้ดินลึก 3.5 เมตร พิธีกรรมนี้เป็นการประกาศต่อต้านการก่อหมอกควันพิษและเป็นส่วนหนึ่งของสัปดาห์ “เซอร์ไววัลแฟร์” ที่ส่งผลให้เกิดการก่อตั้งภาควิชาวิทยาการสิ่งแวดล้อมแห่งแรกๆ ในมหาวิทยาลัยของสหรัฐฯ ภาพถ่ายโดย สแตน เครกตัน, SAN FRANCISCO CHRONICLE/POLARIS

ฉันยังรู้สึกหนักอึ้งบ่อยครั้งกับสารพัดปัญหาอันโยงใยที่ประจัญหน้าเราอยู่ ตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศพืชพันธุ์ในธรรมชาติและประชากรสัตว์ป่าที่ลดน้อยลง ไปจนถึงความอยุติธรรมทางสิ่งแวดล้อมที่แพร่ไปทั่ว ปัญหาเหล่านี้แก้ไขยากกว่าหมอกควัน

อะไรทำให้ฉันมีความหวังน่ะหรือ เรามีความรู้และเทคโนโลยีที่จำเป็นอยู่ในมือพร้อมแล้ว ไม่ว่าจะเพื่อเลี้ยงประชากรจำนวนมากขึ้น แจกจ่ายพลังงานให้ทั่วถึงทุกคน เริ่มพลิกสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือป้องกันการสูญพันธุ์ส่วนใหญ่ กระแสเรียกร้องจากสาธารณชนให้ผู้มีอำนาจลงมือแก้ปัญหากู่ก้องไปทั่วท้องถนน เมื่อเดือนกันยายนปีที่แล้ว ผู้คนทั่วโลกราวหกล้านคนร่วมใจกัน “หยุดงานประท้วงปัญหาสภาพภูมิอากาศ” เช่นเดียวกับเมื่อปี 1970 การเปลี่ยนแปลงเชิงวัฒนธรรมหวนกลับมาอีกครั้ง ฉันเชื่อว่าเราจะสร้างความเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นแก่โลกในปี 2070 เมื่อวันคุ้มครองโลกมีอายุครบหนึ่งศตวรรษ

อนาคตดังกล่าวจะไม่เหมือนกับในปี 2020 หรือ 1970 เราไม่อาจเปลี่ยนสิ่งที่ทำไปแล้วได้ จะย้อนเวลากลับก็ไม่ได้ การเปลี่ยนแปลงไม่ว่าในเชิงนิเวศวิทยา เศรษฐกิจ หรือสังคม ล้วนไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ การเปลี่ยนแปลงบางอย่างจะส่งผลน่าเศร้า เราจะสูญเสียสิ่งที่เรารัก เช่น ชนิดพันธุ์ต่างๆ สถานที่ที่ผูกพัน และความสัมพันธ์ประดามีกับโลกนอกเหนือไปจากมนุษย์ที่คงอยู่มานับพันๆ ปี การเปลี่ยนแปลงบางอย่างจะไม่อาจทำนายได้โดยง่าย ระบบนิเวศจะปรับเปลี่ยนพลิกผัน ชนิดพันธุ์จะวิวัฒน์ตามไป

เราเองก็จะเปลี่ยนไปด้วย พวกเราจำนวนมากจะเรียนรู้ที่จะมองตัวเองต่างไปจากเดิมว่าเราเป็นสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งท่ามกลางสิ่งมีชีวิตหลากหลายสายพันธุ์ เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ ไม่ใช่อยู่ฝ่ายตรงกันข้าม ฉันทำนายว่า เราจะมองย้อนกลับมายังปลายศตวรรษที่ยี่สิบและต้นศตวรรษที่ยี่สิบเอ็ดว่าเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านอันสับสนอลหม่านและเจ็บปวด เป็นช่วงเวลาที่มนุษยชาติเรียนรู้ที่จะเจริญงอกงามบนความสัมพันธ์อันดีกับเพื่อนมนุษย์ด้วยกันและกับนานาชนิดพันธุ์รอบตัวเรา

ความท้าทายใหญ่หลวงที่สุดที่เราเผชิญร่วมกันอยู่คือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหากปัญหานี้ดูใหญ่โตจนชวนให้ถอดใจ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะเราในฐานะปัจเจกบุคคลไม่สามารถหยุดปรากฏการณ์นี้ได้ ต่อให้เราเป็นผู้บริโภคสายเขียวตัวจริงที่เลิกเดินทางด้วยเครื่องบิน นำถุงช็อปปิ้งกลับมาใช้ใหม่ และเป็นสาวกวีแกน เราล้วนติดอยู่ในกับดักของระบบที่ทำให้การหยุดซํ้าเติมปัญหากลายเป็นเรื่องยากแสนยาก การดำรงชีวิตหมายถึงความจำเป็นต้องกินอาหาร เดินทางไปทำงาน อยู่อย่างอบอุ่นเพียงพอในฤดูหนาว และเย็นพอในฤดูร้อน เพื่อให้สามารถทำงานและหลับนอนได้ จนถึงปัจจุบัน การทำสิ่งเหล่านี้ในแทบทุกหนแห่งโดยไม่ปล่อยคาร์บอนเลยยังเป็นไปไม่ได้

แต่การเปลี่ยนแปลงอาจเกิดขึ้นเร็วกว่าที่หลายคนจะทันรู้สึก รถยนต์เข้ามาแทนที่ม้าภายในเวลาเพียง 15 ปีในหลายพื้นที่ เราอยู่กันมาได้หลายพันปีโดยไม่มีพลาสติก แล้วจู่ๆภายในไม่กี่สิบปี รอบตัวเราก็เกลื่อนกล่นไปด้วยพลาสติก ตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา เราเป็นทั้งนักประดิษฐ์ผู้ชาญฉลาด และสุดยอดนักปรับตัวผู้อ้าแขนรับเทคโนโลยีใหม่ๆ ขอเพียงมีเจตจำนงมุ่งมั่นร่วมกันบวกกับนโยบายที่ถูกต้องเหมาะสม เราจะสามารถสร้างพลังงานและโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่งรูปแบบใหม่ๆขึ้นมา ผลิตสินค้าปราศจากสารก่อมลพิษหรือปล่อยคาร์บอน เป็นผลิตภัณฑ์ย่อยสลายได้ที่จะใช้ทดแทนพลาสติก

วันคุ้มครองโลก, ป่า
หายใจเข้า หายใจออก การอนุรักษ์ป่าเขตร้อนเช่นป่าในภาพนี้ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเขตสงวนธรรมชาติเทือกเขาอาร์แฟกในปาปัวตะวันตก ประเทศอินโดนีเซีย เป็นหัวใจสำคัญสำหรับความผาสุกของโลก ขณะที่ต้นไม้ในป่าเหล่านี้เติบโตขึ้นโดยสังเคราะห์แสง รวมกันคิดเป็นสัดส่วนถึงร้อยละ 60 ของโลก พวกมันดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์หลายพันล้านตันต่อปี แต่เมื่อป่าถูกแผ้วถางและเผา ป่าจะปล่อยคาร์บอนที่กักเก็บไว้ออกมา การคุ้มครองผู้กักเก็บคาร์บอนขนาดมหึมาเหล่านี้ให้อยู่รอดปลอดภัย อาจเป็นทางออกที่คุ้มทุนที่สุดในการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาพถ่ายโดย ทิม เลแมน

ในระดับปัจเจก จะเป็นการดีและมีประสิทธิภาพมากกว่า ถ้าเราทุ่มเทพลังงานให้กับการเรียกร้องนโยบายเหล่านี้ ซึ่งจะช่วยให้การใช้ชีวิตแบบเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมีค่าใช้จ่ายถูกลง และเป็นหนทางที่ง่ายกว่า เมื่อเทียบกับการซื้อสินค้าสีเขียวและผลิตภัณฑ์ทางเลือก “เฉพาะกลุ่ม” ราคาแพงในท้องตลาดปัจจุบัน ฉันเห็นผู้คนมากขึ้นเรื่อยๆที่ตระหนักในข้อเท็จจริงนี้ ซึ่งเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ฉันมีความหวัง เราไม่อาจแก้วิกฤติสภาพภูมิอากาศได้ด้วยการเป็น “ผู้บริโภคที่ดี” แต่เราสามารถช่วยให้อะไรหลายอย่างดีขึ้นได้อย่างแน่นอนด้วยการเป็น “พลเมืองดี”

หนึ่งในสี่ของปริมาณการปล่อยคาร์บอนมาจากการผลิตไฟฟ้าและสร้างความร้อนนับว่าโชคดีถ้าหากมีความมุ่งมั่นทางการเมืองแล้ว สิ่งเหล่านี้ยังเป็นตัวการปล่อยคาร์บอนที่จัดการได้ง่ายที่สุดด้วย “เราสามารถลดปริมาณการปล่อยให้เหลือครึ่งหนึ่งได้ภายในสิบปีครับ” เป็นคำยืนยันจากโจนาทาน โฟลีย์ ผู้อำนวยการบริหารโครงการดรอว์ดาวน์ (Project Drawdown) องค์กรไม่แสวงกำไรซึ่งประเมินความคุ้มค่าของวิธีการต่างๆที่จะใช้แก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พลังงานลมและแสงอาทิตย์รุดหน้าไปไกล และมีค่าใช้จ่ายถูกลงมากพอจะนำมาใช้ในระดับกว้างขวางได้แล้ว

เกษตรกรรม การทำไม้ และการใช้ประโยชน์ในที่ดินเป็นปัญหาที่แก้ยากกว่า ทั้งสามอย่างนี้ปล่อยคาร์บอนรวมกันอีกหนึ่งในสี่ของปริมาณการปล่อยทั้งหมดของเรา โดยส่วนใหญ่เป็นก๊าซไนตรัสออกไซด์ที่ลอยออกมาจากมูลสัตว์หรือปุ๋ยสังเคราะห์ ก๊าซมีเทนที่วัวควายเรอออกมา ตลอดจนก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากการเผาเชื้อเพลิงและวัสดุทางการเกษตร เมื่อถึงปี 2070 เราอาจต้องเลี้ยงประชากรมากกว่า 10,000 ล้านคน เราจะลดผลกระทบจากการทำเกษตรที่มีต่อสภาพภูมิอากาศและที่ดินลงได้อย่างไร ขณะที่ยังสามารถผลิตอาหารได้มากพอสำหรับทุกคน

ทางออกหนึ่งคือการหยุดให้เงินอุดหนุนการผลิตเนื้อสัตว์ และส่งเสริมให้สังคมในวงกว้างหันไปบริโภคหาอาหารจากพืชมากขึ้น โดยเฉพาะเนื้อวัวซึ่งใช้ที่ดินและนํ้าเปลืองที่สุด การจะได้เนื้อวัวสักหนึ่งกิโลกรัม เราต้องใช้พืชเลี้ยงวัวตัวนั้นราวหกกิโลกรัม โชคดีที่เรื่องนี้ยังมีความหวังซึ่งมาในรูปของอาหารทางเลือกที่มีรสชาติดีเหมือนเนื้อสัตว์ แต่ทำจากพืช ฉันไม่คาดหวังว่าคนทั้งโลกจะกลายเป็นวีแกนในปี 2070 แต่คนส่วนใหญ่จะกินเนื้อน้อยลงกว่าทุกวันนี้ไปเอง

แล้วตัวฟาร์มหรือเรือกสวนไร่นาเองเล่า นักสิ่งแวดล้อมมีแนวโน้มจะแบ่งเป็นสองค่าย ค่ายหนึ่งบอกว่า การทำเกษตรต้องเข้มข้นขึ้นโดยใช้เทคโนโลยีอย่างหุ่นยนต์ พืชดัดแปรพันธุกรรม และฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (big data) เพื่อให้สามารถผลิตอาหารได้อย่างมหาศาลโดยสร้างผลกระทบเพียงน้อยนิด ขณะที่อีกค่ายชี้ว่า ฟาร์มหรือพื้นที่เพาะปลูกต้องเป็น “ธรรมชาติ” มากขึ้น โดยปลูกพืชแบบผสมผสาน ลดการใช้สารเคมีเป็นพิษ และปล่อยพื้นที่ชายขอบของเรือกสวนไร่นาให้เป็นถิ่นอาศัยของสัตว์ป่า หลังจากรายงานเรื่องนี้มาหลายปี ฉันอดสงสัยไม่ได้ว่า เราทำทั้งสองอย่างในเวลาเดียวกันไม่ได้หรือ

วันคุ้มครองโลก, นกกีวี
ที่ปลอดภัยสำหรับนกกีวี กีวีซึ่งเป็นนกบินไม่ได้และเป็นสัตว์พื้นเมืองของนิวซีแลนด์ ได้รับผลกระทบจากฤดูแล้งที่ยาวนานขึ้นและจากการล่าโดยเพียงพอนหางสั้นและสุนัข ลูกนกกีวีมีความเสี่ยงสูงที่สุด กลุ่มนักอนุรักษ์ในท้องถิ่นจึงเก็บรวบรวมไข่หรือลูกนกเพิ่งฟักมาเลี้ยงในที่ปลอดภัย จนกว่าพวกมันจะสามารถหาอาหารกินเองได้อย่างเพียงพอ รวมทั้งปกป้องตัวเองจากสัตว์นักล่า ภาพถ่ายโดย โจเอล ซาร์โทรี, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK

การปล่อยคาร์บอนส่วนที่เหลือมาจากภาคอุตสาหกรรม การขนส่ง และอาคารบ้านเรือน  เราจะใช้วิธีใดปรับปรุงอาคารบ้านเรือนให้ทันสมัยขึ้น ต้องหาอะไรมาใช้ทดแทนนํ้ามันและก๊าซในการสร้างความอบอุ่น (และทำความเย็น) และจะเอาตัวเขมือบนํ้ามันราว 1,500 ล้านคันออกไปจากท้องถนนอย่างไร

ทางเลือกเดียวที่เป็นไปได้คือ รัฐบาลประเทศต่างๆ ต้องขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงด้วยมาตรการจูงใจทางภาษีและกฎหมาย ในนอร์เวย์ ครึ่งหนึ่งของรถยนต์ที่จดทะเบียนใหม่ในปัจจุบันเป็นรถไฟฟ้า สาเหตุสำคัญเป็นเพราะรัฐบาลยกเว้นภาษีการขาย ทำให้รถไฟฟ้าทำราคาได้ถูกพอๆ กับรถใช้นํ้ามัน ซึ่งอย่างหลังจะห้ามขายภายในปี 2025

เพื่อแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ต่อให้เราลดการปล่อยคาร์บอนทั่วโลกลงใกล้เป็นศูนย์ เราก็ยังจำเป็นต้องลงทุนกับวิธีการต่างๆ ที่จะใช้กำจัดก๊าซเรือนกระจกที่ถูกปล่อยและล่องลอยอยู่ในบรรยากาศแล้ว เทคโนโลยีที่จะใช้แก้ไขปัญหานี้ดูมีความหวัง แต่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในขั้นเริ่มพัฒนา  ยกเว้นมวลหมู่ต้นไม้ซึ่งในระยะสั้นอย่างน้อยก็เป็นตัวดูดซับคาร์บอนชั้นดี

คนที่ได้ประโยชน์สูงสุดจากเชื้อเพลิงฟอสซิล มักไม่ใช่คนที่ได้รับผลกระทบหนักหนาสาหัสที่สุดจากการใช้เชื้อเพลิงดังกล่าว ยกตัวอย่างเช่น  โรงไฟฟ้ากับควันพิษที่ปล่อยออกมาพบมากอย่างผิดปกติวิสัยในย่านที่อยู่อาศัยของคนจนและไม่ใช่คนผิวขาว การวิเคราะห์ชิ้นหนึ่งชี้ว่า ช่องว่างของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศต่อหัวระหว่างประเทศยากจนที่สุดกับประเทศรํ่ารวยที่สุดกว้างถึงร้อยละ 25 อยู่แล้ว โดยที่ยังไม่มีปัจจัยของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ส่วนใหญ่เป็นเพราะอุณหภูมิที่สูงขึ้นในประเทศเขตร้อนทำให้ผลิตภาพการผลิตทางการเกษตรลดลง พายุที่รุนแรงขึ้น ภัยแล้ง และอุทกภัยสร้างความบอบชํ้าแก่คนยากจนที่สุดในโลกมากพออยู่แล้ว

ความยุติธรรมทางสภาพภูมิอากาศที่แท้จริงจะทำให้โลกมีความยืดหยุ่นสูงขึ้น แม้ในยามที่โลกกำลังช่วยเยียวยามนุษยชาติจากความบอบชํ้าทางเศรษฐกิจและสังคมในประวัติศาสตร์ ในแง่หนึ่ง การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเปิดโอกาสให้เราลุกขึ้นมาจัดการกับปัญหา ให้เราได้เติบโตขึ้นในฐานะชนิดพันธุ์หนึ่ง

เรื่อง เอ็มมา มาร์ริส


อ่านสารคดีฉบับเต็มได้ในนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย เดือนเมษายน 2563


อ่านเพิ่มเติม เศรษฐกิจหมุนเวียน : ขยะจะกลายเป็นศูนย์ได้จริงหรือ

เรื่องแนะนำ

เป้าหมายสีเขียวของดูไบ

เรื่อง โรเบิร์ต คุนซิก ภาพถ่าย ลูกา โลกาเตลลี เพื่อดื่มด่ำกับความหลุดโลกของดูไบ นครที่ซึ่งแท่งคอนกรีต กระจก และเหล็กกล้า ผุดขึ้นราวดอกเห็ด และแผ่ขยายท่ามกลางผืนทรายอันร้อนแล้งของทะเลทรายอาหรับในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา คุณอาจเริ่มจากการลองไปเล่นสกีดูก่อน เมื่อมองจากด้านนอกศูนย์การค้าเดอะมอลล์ออฟดิเอมิเรตส์ ทางลาดของลานสกีดูราวกับยานอวกาศสีเงินที่ปักลงไปในพื้น เมื่อเข้าไปด้านใน คุณอาจเดินเลือกซื้อสินค้าแบรนด์เนมชื่อดัง แล้วค่อยผลักประตูกระจกเข้าไปยังลานสกีดูไบ เสื้อยืดคอกลมที่ระลึกที่ผมซื้อมามีภาพวาดการ์ตูนเป็นภาพเทอร์มอมิเตอร์หน่วยเป็นองศาเซลเซียส เขียนว่า “ฉันเปลี่ยนจาก +50 เป็น -8” จะว่าไปก็ไม่ได้รู้สึกหนาวถึงขนาดนั้นเมื่ออยู่บนลานสกี แต่อุณหภูมิภายนอกในดูไบอาจสูงเกือบ 50 องศาเซลเซียสได้ในฤดูร้อน ความชื้นยิ่งชวนให้อึดอัดเพราะอยู่ใกล้ทะเล แต่แทบไม่มีฝนเลย ดูไบมีปริมาณฝนน้อยกว่า 100 มิลลิเมตรต่อปี และไม่มีแม่น้ำที่อยู่ถาวร อีกทั้งแทบไม่มีผืนดินที่เหมาะแก่การเพาะปลูก แล้วถิ่นฐานบ้านเรือนแบบไหนถึงจะเหมาะกับสถานที่เช่นนี้  ดูไบเคยเป็นหมู่บ้านประมงและเมืองท่าค้าขายที่ทั้งเล็กและยากจนมาหลายร้อยปี แล้วการเติบโตอย่างพรวดพราดจากน้ำมันและการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ก็เปลี่ยนโฉมที่นี่ให้กลายเป็นเมืองแห่งเส้นขอบฟ้าที่เต็มไปด้วยผลงานด้านสถาปัตยกรรมอันน่าอัศจรรย์  และยังมีท่าอากาศยานที่มีผู้ใช้มากที่สุดเป็นอันดับสามของโลกอีกด้วย “ถ้าจะพูดกันถึงความยั่งยืนแล้วละก็ คุณคงไม่มาสร้างที่นี่หรอกครับ” ยานุส โรสตอก สถาปนิกคนสำคัญจากโคเปนเฮเกนผู้มาตั้งรกรากที่นี่ บอก ทว่านครแห่งความยั่งยืนนี่แหละ คือเป้าหมายที่รัฐบาลดูไบประกาศว่า ต้องการจะสร้างให้สำเร็จ ดูไบกับความยั่งยืนอย่างนั้นหรือ รอให้น้ำท่วมหลังเป็ดก่อนเถอะ คุณอาจคิดในใจ ช่วงปีแห่งความเติบโตเหล่านั้นทำให้ดูไบกลายเป็นสัญลักษณ์ของความล้นเหลือ อันเป็นผลพวงจากการมีพลังงานฟอสซิลราคาถูก […]

แอนตาร์กติกา โลกที่อาจไม่มีวันหวนคืน

เมื่อภูมิภาคแอนตาร์กติกร้อนขึ้น กฎเกณฑ์ของชีวิตก็ถูกทำลายลง นักวิทยาศาสตร์ไม่แน่ใจว่าความเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้จะส่งผลอย่างไรต่ออนาคต

คืนป่าให้ชีวิต ความสัมพันธ์ที่ไม่อาจตัดขาดของมนุษย์กับธรรมชาติ

เมื่อ 2559 ที่อาคารตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยใจกลางกรุงเทพมหานคร หลังฟัง ดร. สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์ ประธานมูลนิธิโลกสีเขียวนำเสนอชุดสไลด์เปิดงานประชุม “Rewilding Bangkok ฟื้นชีวิตป่าเมืองกรุง” เราเพิ่งเข้าใจถึงความเป็นมาของกรุงเทพมหานครย้อนกลับไปไม่ใช่แค่กว่า 200 ปีก่อน แต่เป็นเมื่อ 20,000 ปีที่แล้ว จะว่าไปก็ไม่ไกลเกินไป แต่ทำไมเราถึงไม่เคยสนใจมาก่อน  แผ่นดิน ทะเล แม่น้ำ และระดับน้ำเค็มน้ำจืดเปลี่ยนแปลงไปมาตามกาลเวลา ภาคกลางตอนล่างของไทยเคยถูกน้ำทะเลท่วมหลังสมัยน้ำแข็งถึงสุพรรณบุรี (เลยไม่แปลกที่กฤชจะคิดว่ากรุงเทพฯ มีดินเค็มที่ต้นขลู่ขึ้นได้) แถมไม่เคยคิดจินตนาการเลยด้วยว่า การเชื่อมต่อกันของแผ่นดินจากอินโดจีนยันบอร์เนียว จากแม่น้ำสยามโบราณถึงแม่น้ำโขง จะทำให้ไทยในปัจจุบันเป็นถิ่นอาศัยของปลาน้ำจืดหลากหลายเป็นอันดับ 9 ของโลก เฉพาะในแม่น้ำเจ้าพระยาปัจจุบันก็มีพันธุ์ปลามากถึง 280 ชนิด เรื่องที่ฟังแล้วตื่นเต้นที่สุดคือ ภายในเวลาไม่เกินสองศตวรรษจนมาถึง 50 ปีที่ผ่านมา กรุงเทพมหานครหรือบางกอกเคยมีสัตว์ป่าชุกชุม  สังฆราชปาเลอกัวบันทึกไว้ในสมัยรัชกาลที่ 3 ว่า ชาวบ้านญวนสามเสนแขวนเนื้อจระเข้ขายราคาถูกกว่าเนื้อหมู  ช้างป่าถูกคล้องแถวบางซื่อ กวางทุ่งย่านมหานาคออกมากินหญ้าและถูกชาวบ้านตีด้วยไม้และใช้ปืนยิง กระเรียนขนาดใหญ่ยังมีให้เห็น จระเข้น้ำเค็มแถวบางนาเคยคาบคนไป  และมีบันทึกว่า เมื่อสัก 120 ปีก่อน สมันหรือกวางทุ่งที่พบในไทยเพียงแห่งเดียวในโลกยังมีอยู่อย่างชุกชุม แต่ถูกล่าอย่างหนัก และพอถึง พ.ศ. 2481 […]

ผู้พิทักษ์ท้องทะเล

ประวัติศาสตร์การประมงในคาบสมุทรบาฮากาลีฟอร์เนีย ประเทศเม็กซิโก เป็นตำนานซึ่งมีทั้งรุ่งเรืองและโรยรา ตอนที่จอห์น สไตน์เบ็ก นักเขียนชื่อดัง มาเยือนคาบสมุทรแห่งนี้เมื่อปี 1940 เขารู้สึกทึ่งกับความหลากหลายทางชีวภาพอันเหลือเชื่อ ทั้งกระเบนราหูฝูงใหญ่ ดงหอยมุก และเต่าที่มีอยู่มากมายเสียจนผู้เฒ่าผู้แก่ที่นี่เล่าว่า คุณสามารถเดินข้ามทะเลได้โดยเหยียบไปบนกระดองเต่า แต่หลังจากหลายทศวรรษของการทำประมงเกินขนาด ภูมิภาคแถบนี้กำลังประสบกับการล่มสลายของอุตสาหกรรมประมง ในพื้นที่สองสามแห่ง ชุมชนเล็กๆเริ่มคิดหาวิธีรักษาทรัพยากร ในที่สุดแนวคิดของพวกเขาก็แพร่หลาย จากเรื่องราวความสำเร็จที่กระจัดกระจายเหล่านี้ เราพอจะมองเห็นกฎหรือข้อกำหนดห้าข้อซึ่งถือได้ว่าเป็นกุญแจสำคัญในการจัดการมหาสมุทรอย่างยั่งยืน ข้อแรก จะเป็นการดีถ้าพื้นที่นั้นตั้งอยู่ค่อนข้างโดดเดี่ยวโดยมีชุมชนเพียงหนึ่งหรือสองแห่งใช้ประโยชน์ ข้อที่สอง ชุมชนต้องมีทรัพยากรมูลค่าสูง ผู้นำชุมชนที่เข้มแข็งและมีวิสัยทัศน์เป็นข้อกำหนดข้อที่สาม ข้อที่สี่ ชาวประมงต้องมีวิธีหาเลี้ยงชีพระหว่างที่ทรัพยากรกำลังฟื้นตัว และข้อสุดท้าย ชุมชนต้องร้อยรัดอยู่ด้วยความไว้เนื้อเชื่อใจกัน ในบาฮา หลายชุมชนแสดงให้เห็นความสำคัญของข้อกำหนดเหล่านี้ ตัวอย่างหนึ่งที่น่าทึ่งของทรัพยากรมูลค่าสูงสามารถเห็นและสัมผัสได้ในลากูนาซานอิกนาเซียว เลียบชายฝั่งลงไปประมาณ 30 กิโลเมตร ย้อนหลังไปเมื่อปี 1972 ตำนานท้องถิ่นเล่าว่า ฟรันซิสโก มาโยรัล กำลังจับปลาตรงบริเวณที่เขาจับตามปกติในลากูน เขามักติดไม้พายไปด้วยเพื่อใช้ตีลำเรือเมื่อใดก็ตามที่วาฬสีเทาว่ายเข้ามาใกล้เกินไป ทุกคนคิดว่าวาฬสีเทาเป็นสัตว์อันตรายไม่นานวาฬตัวหนึ่งก็เข้ามาใกล้เรือของเขาด้วยเหตุผลที่ไม่อาจรู้ได้ มาโยรัลเอื้อมมือออกไปสัมผัสตัวมันอย่างกล้าๆ กลัวๆ วาฬเอียงตัวเข้าหาและยอมให้เขาลูบเนื้อตัวและผิวหนังเรียบนุ่มของมัน พอถึงปลายทศวรรษ 1980 มาโยรัลและชาวประมงคนอื่นๆก็นำนักท่องเที่ยวไปชมวาฬคราวละหลายสิบคน ไม่มีสถานที่ใดที่กุญแจความสำเร็จข้อที่สาม นั่นคือความจำเป็นต้องมีผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ จะชัดเจนมากไปกว่าในกาโบปุลโม ในช่วงทศวรรษ 1980 ที่นี่เป็นหมู่บ้านประมงซบเซาใกล้ปลายคาบสมุทรบาฮา […]