นักบินอวกาศหญิง :ส่งทีมหญิงล้วนเดินทางสู่อวกาศดีกว่า - National Geographic Thailand

นักบินอวกาศหญิง :ส่งทีมหญิงล้วนเดินทางสู่อวกาศดีกว่า

ผู้หญิงมีคุณสมบัติเหมาะสมทั้งทางร่างกายและจิตใจสําหรับภารกิจอันยาวนานในอวกาศ แล้วทําไมถึงส่งแต่พวกผู้ชายไปล่ะ

หากคุณกำลังวางแผนภารกิจอวกาศระหว่างดวงดาว ซึ่งเป็นภารกิจที่ใช้เวลายาวนาน และอาจเกี่ยวข้องกับการสร้างนิคมประชากรในโลกอันไกลโพ้นแล้วล่ะก็ การส่งทีม นักบินอวกาศหญิง ล้วนน่าจะเป็นตัวเลือกอันชาญฉลาด

ก่อนที่คุณจะเลิกคิ้วสงสัยกับความเป็นไปได้นี้ โปรดอย่าลืมว่านาซาเลือกรับและให้แต่ลูกเรือเพศชายบินมาหลายทศวรรษแล้ว ความจริงในรอบ 58 ปีที่เราส่งมนุษย์ขึ้นสู่วงโคจร ราวร้อยละ 11 ของทั้งหมด หรือคิดเป็น 63 คน เป็นผู้หญิง

“ภารกิจหญิงล้วนดูจะเป็นสิ่งที่นาซาหลีกเลี่ยง เพราะอาจดูเหมือนเป็นการสร้างภาพมากไปหน่อย” มากาเร็ต ไวต์แคมป์ ภัณฑารักษ์ที่พิพิธภัณฑ์การบินและอวกาศแห่งชาติ กล่าว แต่ในบางแง่ ผู้หญิงเหมาะกับการเดินทางไปอวกาศมากกว่าผู้ชาย

ลองพิจารณาปัจจัยสี่ประการเหล่านี้ ผู้หญิงโดยทั่วไปตัวเล็กกว่า ผู้หญิงได้รับผลกระทบทางกายภาพน้อยกว่าจากการเดินทางไปกับยานอวกาศ ผู้หญิงมีบุคลิกตามธรรมชาติที่เหมาะกับภารกิจระยะยาว แต่ที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน การสร้างประชากรในอีกโลกจำเป็นต้องอาศัยการสืบพันธุ์ ซึ่งย่อมเป็นไปไม่ได้ถ้าขาดผู้หญิงที่มีชีวิตเลือดเนื้อ ขณะที่งานของพวกผู้ชายอาจตามมาทีหลังก็ได้

นักบินอวกาศหญิง
วันที่ 30 มกราคม 2018 เพกกี วิตสัน ผู้บัญชาการภารกิจ Expedition 16 สตรีคนแรกที่เป็นผู้บัญชาการสถานีอวกาศนานาชาติเข้าร่วมการเดินอวกาศ (spacewalk) เป็นเวลาเจ็ดนาที ขอบคุณภาพถ่ายจาก https://www.nasa.gov

ประการแรก ข้อได้เปรียบด้านนํ้าหนัก การส่งมนุษย์ที่ตัวเบากว่าไปอวกาศเป็นเรื่องฉลาด เพราะการส่งจรวดสู่อวกาศและบินไปที่ต่างๆ นั้น จำเป็นต้องใช้เชื้อเพลิงซึ่งมีราคาค่างวด

“พวกเราบางคนเล็งเห็นนานแล้วว่า การมีลูกเรือหญิงล้วน หรืออย่างน้อยมีสักคนที่ตัวเล็กกว่า ย่อมเป็นข้อได้เปรียบในแง่นํ้าหนักของภารกิจทั้งหมด” เวย์น เฮล อดีตวิศวกรนาซาและผู้จัดการโครงการกระสวยอวกาศ กล่าว

การส่งผู้หญิงที่ตัวเล็กกว่าหกคนสู่อวกาศนานหลายเดือนหรือหลายปี อาจแพงน้อยกว่าการส่งผู้ชายกำยำลํ่าสันหกคนมาก และนํ้าหนักของร่างกายที่น้อยกว่าก็เป็นเพียงส่วนน้อยเท่านั้น ความแตกต่างนอกจากนั้น ได้แก่ ปริมาณอาหาร ออกซิเจน และทรัพยากรอื่นที่จำเป็นที่ทำให้มนุษย์ตัวเล็กกว่าอยู่ได้ สำหรับการเดินทางที่ใช้เวลาสั้นกว่า ความแตกต่างดังกล่าวอาจเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่หากจุดหมายคือดาวอังคารหรือดาวดวงอื่นๆ ความแตกต่างระหว่างการขนอาหารให้มากพอสำหรับผู้ชายร่างใหญ่กับผู้หญิงร่างเล็กอาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้ เพราะโดยเฉลี่ยแล้ว ผู้ชายต้องการแคลอรีต่อวันมากกว่าผู้หญิงร้อยละ 15 ถึง 25

นี่เป็นความแตกต่างที่เคต กรีน สังเกตเห็นเมื่อปี 2013 ตอนเข้าร่วมภารกิจจำลองนานสี่เดือน ในสภาพแวดล้อมแบบดาวอังคาร งานของกรีนส่วนหนึ่งคือการติดตามเมแทบอลิซึมของเพื่อนนักบิน เธอรายงานว่า โดยเฉลี่ยผู้หญิงเผาผลาญแคลอรีคิดเป็นสัดส่วนน้อยกว่าครึ่งหนึ่งของผู้ชาย ต่อให้ทำกิจกรรมอย่างเดียวกันก็ตาม

ยิ่งไปกว่านั้น คนที่ตัวเล็กกว่ายังผลิตของเสียน้อยกว่า (ลองคิดถึงคาร์บอนไดออกไซด์และของเสียอื่นๆ จากร่างกาย) ซึ่งหมายความว่าระบบต่างๆ ของยานอวกาศที่ถูกออกแบบให้รีไซเคิลและกำจัดของเสียเหล่านั้นจะทำงานน้อยกว่า

นักบินอวกาศหญิง
ผู้หญิง 6 คน ที่นาซาได้ทำการเสนอชื่อเพื่อเลือกให้เป็นนักบินอวกาศหญิงล้วนในเดือนมกราคม 1978 พวกเธอเข้าร่วมการฝึกและสิ้นสุดการฝึกในเดือนสิงหาคม 1979 ขอบคุณภาพถ่ายจาก ขอบคุณภาพถ่ายจาก https://www.nasa.gov

ถ้าเช่นนั้น ทำไมไม่ส่งลูกเรือมนุษย์ร่างเล็กไปล่ะ เกี่ยวอะไรกับเพศด้วย นั่นเป็นเพราะร่างกายของมนุษย์ตอบสนองต่อการเดินทางในอวกาศแตกต่างกัน แม้จะมีข้อมูลอยู่ไม่มากนัก เนื่องจากมีผู้หญิงไม่กี่คนที่ได้เดินทางไปอวกาศ แต่ก็ดูเหมือนว่าร่างกายของผู้หญิงน่าจะทนทานต่อผลกระทบจากการเดินทางในอวกาศได้มากกว่าเล็กน้อย

เมื่อเดินทางพ้นไปจากชั้นแม่เหล็กไฟฟ้าที่ปกป้องโลก การสัมผัสรังสีที่เป็นอันตรายจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว เป็นเหตุให้ความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งและอื่นๆเพิ่มขึ้น ยังมีสภาพประหลาดๆที่เกิดขึ้นในที่ที่มีแรงดึงดูดน้อยซึ่งทั้งเซลล์และร่างกายทั้งหมดไม่อาจรับรู้ทิศทางว่าขึ้นหรือลงกันแน่ การเปลี่ยนแปลงของของเหลว การตอบสนองของภูมิคุ้มกันที่ลดลง และยีนจำนวนหนึ่งเปลี่ยนแปลงลักษณะอย่างสำคัญ รวมทั้งสายตาที่แย่ลงชนิดที่ยากจะอธิบายได้

นาซาเก็บข้อมูลทางการแพทย์จากนักบินอวกาศมาตั้งแต่ยุคแรกๆของโครงการเมอคิวรี โดยศึกษาการตอบสนองทางสรีรวิทยาของการเดินทางสู่อวกาศ และในปี 2014 ได้เผยแพร่รายงานชิ้นใหญ่ที่รวบรวมข้อมูลนานหลายทศวรรษ “เราส่งผู้หญิงหลายคนไปปฏิบัติภารกิจเมื่อไม่นานมานี้เอง” ดังนั้นข้อค้นพบเกี่ยวกับความแตกต่างทางเพศจึงยังอยู่ในขั้นต้น เวอร์จิเนีย โวทริง แห่งศูนย์การแพทย์อวกาศ วิทยาลัยแพทยศาสตร์เบย์เลอร์ กล่าว ผู้ชายเหมือนจะได้รับผลกระทบจากอาการเมาอวกาศน้อยกว่า แต่เกิดปัญหาด้านการได้ยินเร็วกว่า ส่วนผู้หญิงมีกรณีติดเชื้อในท่อปัสสาวะสูงกว่า

ที่สำคัญกว่านั้น ผู้ชายมีแนวโน้มจะมีปัญหาด้านสายตาเสื่อม ซึ่งผู้หญิงประสบไม่บ่อยเท่าหรือรุนแรงเท่า

เป็นความคิดที่ไม่เลวเลย แต่มีข้อพิจารณาอีกหลายประการนอกจากเรื่องกายภาพ ลูกเรือหญิงทั้งหมดจะเข้ากันได้ดีแค่ไหน เมื่อต้องเบียดเสียดกันอยู่ในยานอวกาศนานเป็นเดือนๆ

จากงานวิจัยไม่กี่ชิ้นที่ศึกษาเพื่อระบุปัจจัยแห่งความสำเร็จหรือล้มเหลวในปฏิบัติการระยะยาว นักวิทยาศาสตร์สังเกตทีมต่างๆที่ผ่านสถานการณ์ตึงเครียดเทียบเคียงในโลก เช่น การเดินเพื่อเอาชีวิตรอดในทะเลทราย การเดินทางในขั้วโลก และการผ่านฤดูหนาวในแอนตาร์กติก พวกเขาพบว่า ผู้ชายมีแนวโน้มจะอยู่ได้ดีในช่วงเวลาสั้น ในสถานการณ์ที่ยึดเป้าหมายเป็นหลัก ขณะที่ผู้หญิงทำได้ดีกว่าหากอยู่นานออกไปหรือในสภาพการณ์ของการอยู่อาศัยระยะยาวนักบินอวกาศหญิง

“คนที่อยู่ในสถานการณ์ของการอยู่อาศัยจำ เป็นต้องไวต่อความรู้สึกระหว่างบุคคล คุณต้องสังเกต ต้องสื่อสารมากกว่า” เชอรีล บิชอป นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยเทกซัสเมดิคัลบรานช์ กล่าวและเสริมว่า “ผู้หญิงมีพัฒนาการด้านทักษะความร่วมมือกันหลายด้าน” แต่ไม่ได้หมายความว่า ผู้ชายไม่สามารถเข้ากันได้เมื่อปฏิบัติภารกิจระยะยาวในอวกาศ แค่หมายถึงว่าลักษณะที่สำคัญต่อความสำเร็จของปฏิบัติการมักเกี่ยวขัองกับผู้หญิง

สุดท้าย ยังมีประเด็นเฉพาะหน้าน้อยที่สุด แต่น่าขบคิดมากที่สุด นั่นคือการผลิตประชากรบนโลกอันไกลโพ้น คุณอาจส่งทีมผู้หญิงสามคนกับผู้ชายสามคน แล้วบอกให้ผลิตลูกกันให้สนุกเลยก็ได้ แต่ก็อีกนั่นแหละ เมื่อคิดถึงต้นทุนแล้ว ทำไมต้องส่งพวกผู้ชายไป ในเมื่อคุณสามารถส่งคุณูปการต่อคนรุ่นใหม่ของพวกเขาไปแทนได้ ด้วยการรวบรวมและแช่แข็งในหลอดทดลอง การส่งทีมหญิงล้วนไปกับธนาคารสเปิร์ม ทำให้โครงการอวกาศประหยัดเงินได้ และยังเพิ่มความหลากหลายทางพันธุกรรมของพ่อแม่ด้วย

มาทบทวนกันอีกที ในแง่ของความคุ้มค่าเชิงนํ้าหนัก ความทนทานต่อผลกระทบทางกายภาพ ทักษะด้านจิตวิทยาสังคม และความสามารถในการให้กำเนิดทารกอวกาศ ผู้หญิงดูจะเหมาะกับการเดินทางระยะยาวในอวกาศ นั่นจะหมายถึงว่าไม่มีเหตุผลใดที่จะส่งผู้ชายไปทำภารกิจเหล่านี้ละหรือ

ก็ไม่เชิง ข้อมูลเกี่ยวกับพลวัตกลุ่มเสนอว่า ในแง่ความพยายามของทีม ทีมผสมประสบความสำเร็จมากที่สุดโดยรวมเราจึงไม่อาจพูดได้เต็มปากว่า ลูกเรือหญิงล้วนจะทำได้ดีที่สุด

เรายังไม่เคยมีนักบินอวกาศหญิงล้วนในการเดินทางเลยสักครั้ง มีแต่ชายล้วนมาหลายทศวรรษแล้ว เมื่อไรจึงจะมีผู้หญิงในยานอวกาศมากพอกันเล่า ก็เมื่อทุกคนที่มีคุณสมบัติดีพอได้รับโอกาสเท่ากันนั่นแหละ

นักบินอวกาศสตรีรุ่นแรกๆ

16-19 มิถุนายน 1963 วาเลนตินา เตเรชโควา
มนุษย์อวกาศโซเวียตผู้นี้เป็นผู้หญิงคนแรกที่ขึ้นสู่อวกาศ เธอใช้เวลาราว 70 ชั่วโมงในยานอวกาศวอสตอค 6 โคจรรอบโลก 48 รอบ

18-24 มิถุนายน 1983 แซลลี ไรด์

เป็นสตรีคนแรกของสหรัฐฯที่ขึ้นสู่อวกาศกับนาซาและเป็นคนที่สามของโลก เธอร่วมอยู่ในภารกิจของกระสวยอวกาศแชลเลนเจอร์

25 กรกฎาคม 1984 สเวตลานา ซาวิตสกายา
มนุษย์อวกาศโซเวียตผู้นี้เป็นสตรีคนแรกที่เดินในอวกาศ โดยปฏิบัติภารกิจนอกสถานีอวกาศซัลยุต 7 นานราว 3.5 ชั่วโมง

10 ตุลาคม 2008 เพกกี วิตสัน

นักบินอวกาศนาซาผู้นี้เป็นสตรีคนแรกที่บัญชาการสถานีอวกาศนานาชาติในปี 2008 เธอรับหน้าที่นี้อีกครั้งในปี 2017

เรื่อง นาเดีย เดรก

เนื้อหาจาก นิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับเดือนกรกฎาคม 2562


อ่านเพิ่มเติม ดวงจันทร์ : ย้อนรอยภารกิจ 50 ปี มนุษย์คนแรกบนดวงจันทร์ ดวงจันทร์

เรื่องแนะนำ

แมลงสาบมีดีอะไรถึงอยู่มาได้หลายล้านปี ชมคลิปวิดีโอที่เผยความทรหดทนทายาดของสัตว์ที่ได้ชื่อว่า อึดที่สุดชนิดหนึ่งในโลก

แมลงสาบคือสัตว์จอมทรหดที่แทบไม่มีอะไรหยุดยั้งได้ ชมการทดสอบด่านพิสูจน์ความอึดของแมลงสาบภายใต้สถานการณ์ต่างๆ ด่านแรก: การแทรกตัวผ่านช่องแคบ 3 มิลลิเมตร ผล:  คุณแทบหยุดยั้งพวกมันไม่ได้   ด่านที่สอง: แมลงสาบวิ่งผ่านอุโมงค์ความสูงต่างๆ ตั้งแต่  12 / 9 / 6 และ 4 มิลลิเมตร ผล:  คุณจับไม่ได้  ไล่ไม่ทัน  แมลงสาบสามารถวิ่งด้วยความเร็วสูงสุดถึง 50 ความยาวช่วงตัวต่อวินาที เทียบเท่ากับมนุษย์วิ่งด้วยความเร็ว 200 ไมล์ (321 กิโลเมตร) ต่อชั่วโมง และมีเพียงที่ว่างแคบๆเท่านั้นจะชะลอความเร็วของมันได้   ด่านที่สาม: ทดสอบแรงอัด โจทย์:  แมลงสาบสามารถต้านทานแรงอัดมากกว่า 900 เท่าของน้ำหนักตัวได้โดยปราศจากการบาดเจ็บ และพวกมันยังใช้เวลาฟื้นตัวสั้นมาก   บทสรุปและบทเรียน: ความสามารถขั้นเทพเหล่านี้ของแมลงสาบเป็นแรงบันดาลใจให้นักวิจัยพัฒนาหุ่นยนต์ที่ปฏิบัติภารกิจค้นหาและช่วยเหลือที่ในอนาคตอาจนำไปใช้ค้นหาผู้รอดชีวิตในพื้นที่คับแคบในเวลาอันรวดเร็ว หมายเหตุ:  ไม่มีแมลงสาบตัวใดในการทดลองนี้ได้รับอันตราย… เพราะอะไรนะหรือ คุณก็เห็นแล้วว่าพวกมันทนทายาดขนาดไหน   อ่านเพิ่มเติม : ปลา “เดิน” ได้ไม่ได้มีแค่ปลาตีนกับปลาหมอ นะครัช มารู้จักกับปลาหิน […]

ดาวอังคาร การแข่งขันสู่ดาวเคราะห์แดง

อีลอน มัสก์ อยากไป ” ดาวอังคาร ” คำกล่าวอันลือเลื่องของผู้ก่อตั้งและซีอีโอของบริษัทสเปซเอกซ์  (SpaceX)  คือเขาอยากตายบน ดาวอังคาร และไม่ใช่แค่ยานตกตาย  เทคโนโลยีที่อาจช่วยป้องกันอุบัติเหตุดังกล่าวผ่านการทดสอบสำคัญในคืนหนึ่งเมื่อเดือนธันวาคมปีที่แล้ว เมื่อจรวดฟัลคอน 9 (Falcon 9) ที่สร้างโดยสเปซเอกซ์  ทะยานขึ้นจากแหลมคะแนเวอรัลในรัฐฟลอริดา พร้อมบรรทุกดาวเทียมสื่อสาร 11 ดวง เรื่อง โจล แอเคนบาค ภาพถ่าย ฟิลลิป ทอลีดาโน, โรเบิร์ต คลาร์ก, แมกซ์ อากีเลรา-เฮลล์เวก และมาร์ก ทีสเซน หลังบินขึ้นไม่กี่นาที จรวดเร่ง (booster) ก็ถูกปลดออก เหมือนกับจรวดเร่งนับพันลำที่ใช้กันมาตั้งแต่อรุณรุ่งของยุคอวกาศ ซึ่งเผาไหม้ในบรรยากาศและเหลือชิ้นส่วนตกกระจายในมหาสมุทร แต่จรวดเร่งลำนี้ไม่ถูกทิ้ง แทนที่จะตกลงไปเฉยๆ มันกลับหมุนตัว ติดเครื่องเพื่อชะลอการตกและบินไปหาแท่นลงจอดที่อยู่ใกล้ พูดให้ง่ายคือมันบินถอยหลัง บริษัทสเปซเอกซ์เพิ่งบรรลุก้าวย่างสำคัญในความพยายามสร้างจรวดใช้ซ้ำได้  มัสก์คำนวณว่า  เทคโนโลยีนี้อาจลดค่าใช้จ่ายในการส่งจรวดลงเหลือหนึ่งในร้อย  ซึ่งทำให้สเปซเอกซ์ได้เปรียบในธุรกิจส่งดาวเทียมและการส่งสิ่งอุปกรณ์ (supply) ให้สถานีอวกาศนานาชาติ แต่นั่นไม่ใช่จุดหมายของมัสก์ เขาบอกในการแถลงข่าวคืนนั้นว่า การลงจอดของจรวดเร่งเป็น “ก้าวสำคัญบนเส้นทางสู่ความสามารถในการจัดตั้งเมืองบนดาวอังคาร” บริษัทสเปซเอกซ์ซึ่งก่อตั้งเมื่อปี […]

ก่อนที่จะมี CSI เรามี “นักสืบ X

คริสเตน เฟเดริก-ฟรอสต์ ภัณฑารักษ์ ค้นหาจดหมายเหตุอยู่ที่ สถาบันมาตรฐานและเทคโนโลยีแห่งชาติ (National Institute of Standards and Technology – NIST) เพื่อนำมาจัดแสดง และพบสมุดบันทึก 9 เล่มที่เป็นของนักวิทยาศาสตร์ ซึ่งทำงานอยู่ที่สถาบัน NIST เมื่อตอนต้นศตวรรษที่ยี่สิบ นักวิทยาศาสต์คนนั้นคือ วิลเมอร์ ซาวเดอร์ นักฟิสิกส์ของสถาบัน NIST ชายผู้เถรตรงผู้นี้เป็นลูกชาวไร่ชาวนาจากรัฐอินดีแอนาทางใต้ จบการระดับมหาวิทยาลัยและกลายมาเป็นนักฟิสิกส์ หลังได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตในปี 1916 เขาเริ่มงานที่สถาบันมาตรฐานแห่งชาติ (National Bureau of Standards: NBS ซึ่งต่อมากลายเป็น NIST) ซึ่งทำหน้าที่วัดตวงทุกสิ่งในสหรัฐฯ  ซาวเดอร์เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านบันทึกทันตกรรมและในภายหลังยังเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์และระบุลายมือ (handwriting identification specialist) ผู้มีบทบาทสำคัญในการสืบสวนคดีของรัฐบาลกลาง รวมถึงการพิจารณาคดีในศาลของคดีลักพาตัวบุตรตระกูลลินด์เบิร์ก (บุตรชายของนักบิน ชาร์ลส์ ลินด์เบิร์ก อ่านคดีเด็กหายอันโด่งดังนีได้ที่ http://www.thairath.co.th/content/230569 หรือ https://www.fbi.gov/history/famous-cases/lindbergh-kidnapping  ) ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อ 85 ปีก่อน […]

ลมฟ้าอากาศสุดขั้ว กำลังเกิด ต้องรับมือ และอยู่ให้ได้

เรื่อง นิรมล มูนจินดา ภาพถ่าย จิตรภณ ไข่คำ หลังพ้นตำแหน่งเลขาธิการสหประชาชาติ โคฟี อันนัน รับเป็นประธานคณะทำงานโกลบอลฮิวแมนิแทเรียนฟอรัม (Global Humanitarian Forum) องค์กรอิสระให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม โดยเฉพาะผู้ประสบภัยจากสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง เมื่อปี 2552 องค์กรดังกล่าวตีพิมพ์รายงานเรื่อง Climate Change – The Anatomy of A Silent Crisis ชี้ถึงผลกระทบใหญ่หลวงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเป็นเหตุให้ผู้คนราว 300,000 คนเสียชีวิต  ร้อยละ 90 ในจำนวนนั้นจากภาวะทุพโภชนาการ อหิวาตกโรค มาลาเรีย ที่เหลือจากเหตุการณ์ภาวะอากาศรุนแรง โคฟี อันนัน ตั้งคำถามว่า “ชาวประมงจะไปอยู่ไหน เมื่ออุณหภูมิของท้องทะเลอุ่นขึ้นจนปะการังและปลาหมดไป  ชาวนารายย่อยจะทำอย่างไรกับปศุสัตว์และพืชผลเมื่อน้ำแห้งเหือด  ครอบครัวทั้งหลายจะเหลืออะไร  เมื่อผืนดินอันอุดมและแหล่งน้ำจืดปนเปื้อนเกลือจากน้ำทะเลหนุน”   คำถามเหล่านี้อาจไม่มีใครอยากตอบจริงจัง เพราะร้อยละ 99 ของผู้เสียชีวิตจากสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงอยู่ในประเทศกำลังพัฒนาที่ทั้งยากจนและห่างไกลในแอฟริกาบ้าง อินเดียบ้าง ไม่เกี่ยวอะไรกับคนเมืองอื่น  จึงอาจกล่าวได้ว่าเป็น “กายวิภาคของวิกฤตอันเงียบงัน” นับตั้งแต่ปี 2558 […]