ระบบนิเวศดาวเทียม ประกอบด้วยกี่ส่วน แต่ละส่วนมีบทบาทอย่างไร

ระบบนิเวศดาวเทียม รากฐานของการพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมอย่างยั่งยืน

ในโครงการระบบดาวเทียมสำรวจเพื่อการพัฒนา หรือ THEOS-2 นอกจากจะมีความโดดเด่นเรื่องดาวเทียมหลัก และดาวเทียมเล็กแล้ว ยังมีองค์ประกอบอื่นๆ ที่เกิดขึ้นภายใต้โครงการ THEOS-2 เพื่อสนับสนุนการทำงานของระบบดาวเทียม และขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีดาวเทียมและอวกาศของประเทศไทย ระบบนิเวศดาวเทียม

ในบทความนี้ เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย มีโอกาสได้พูดคุยกับ ดร.พรเทพ นวกิจกนก ผู้อำนวยการสำนักบริหารโครงการ THEOS-2 เกี่ยวกับระบบนิเวศต่างๆ ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญสำหรับพัฒนาระบบดาวเทียมในประเทศไทย โดย ดร.พรเทพ ได้ให้ข้อมูลว่า ระบบนิเวศดาวเทียมประกอบด้วย 4 ระบบนิเวศหลัก ดังนี้ ระบบนิเวศดาวเทียม

ระบบนิเวศดาวเทียม
อาคารศูนย์ทดสอบและประกอบดาวเทียม หรือ AIT ที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี

ระบบนิเวศที่หนึ่ง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

หนึ่งในพันธกิจหลักของ GISTDA คือการพัฒนาดาวเทียมเล็ก ดังนั้นในแง่ของความพร้อมเรื่องของโครงสร้างพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นห้องปฏิบัติการดาวเทียมชื่อ GALAXI อุปกรณ์ที่จะช่วยสนับสนุนการทำงานของดาวเทียม บุคลากรที่มีความสามารถและมีศักยภาพการออกแบบ มีองค์ความรู้ในกระบวนการสร้างดาวเทียม ศูนย์ทดสอบและประกอบดาวเทียม หรือ AIT ที่ใช้สำหรับการทดสอบดาวเทียม เหล่านี้ล้วนเป็นองค์ประกอบในระบบนิเวศของการพัฒนาโครงสร้างขั้นพื้นฐานในการพัฒนาดาวเทียมของประเทศไทย

ระบบนิเวศดาวเทียม
ภายในอาคารปฏิบัติการประกอบดาวเทียม ที่พร้อมรองรับการประกอบดาวเทียมเล็ก ในช่วงต้นปี 2565

ระบบนิเวศดาวเทียม

นอกจากนี้ยังมีการสร้างฐานเครือข่ายเศรษฐกิจอวกาศ (space economy) ของผู้ประกอบการ โดยเปิดโอกาสในเรื่องพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น ปัจจุบัน เทคโนโลยีดาวเทียมในประเทศไทยยังมีอยู่น้อยมาก ประกอบกับการลงทุนในธุรกิจนี้ต้องใช้ต้นุทนมหาศาล ดังนั้น บทบาทของ GISTDA คือ การสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน สร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการพัฒนาเทคโนโลยี และสร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการได้เข้ามามีบทบาทในวัฏจักรของการพัฒนาดาวเทียม เป็นการยกระดับมาตรฐานผู้ประกอบการ

ยกตัวอย่างเช่น ที่ผ่านมา GISTDA ได้เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการในธุรกิจยานยนต์ ได้เข้าร่วมโครงการ THEOS-2 โดยยกระกับการผลิตร่วมกับหน่วยงานชื่อดังจากต่างประเทศ จนสามารถผลิตชิ้นส่วนดาวเทียมเล็กได้ เป็นต้น นี่เป็นเพียงหนึ่งตัวอย่างที่ GISTDA ได้วางรากฐานเพื่อยกระดับขีดความสามารถของผู้ประกอบการในประเทศไทย

ข้อมูลภูมิสารสนเทศเพื่อติดตามสถานการณ์ภัยพิบัติ สนันสนุนการแก้ปัญหาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ระบบนิเวศที่สอง ข้อมูลภูมิสารสนเทศ (Geographic Information: GI)

นอกเหนือจากความพร้อมในด้านโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมแล้ว GISTDAยังเตรียมความพร้อมในเรื่องของเครื่องมือ อุปกรณ์ ซอฟต์แวร์ และฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศ รวมไปถึงความพร้อมเรื่องการพัฒนานวัตกรรมด้านการจัดการข้อมูลภูมิสารสนเทศ ทั้งระบบการจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big data system) และ GI intelligent ที่กำลังจะถูกผลักดันให้เป็นนโยบายที่สำคัญของ GISTDA ในอนาคต

การประยุกต์ใช้ข้อมูลภูมิสารสนเทศเพื่อวางแผนแก้ปัญหาเชิงพื้นที่

โดยระบบนิเวศที่สองนี้ เป็นระบบนิเวศที่จะส่งเสริมการพัฒนาเพื่อตอบโจทย์ที่หลากหลาย ทั้งในเชิงพื้นที่ และนโยบายของภาครัฐ นอกจากนี้ รูปแบบของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต่อจากนี้ไปจะเป็นการพัฒนาเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้งานจริงเป็นหลัก

ระบบนิเวศที่สาม การพัฒนาบุคลากร

บุคลากรที่มีศักยภาพที่สูงขึ้นเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่มีความสำคัญที่จะทำให้การพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมภายในประเทศเกิดความยั่งยืน กล่าวคือ การพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้ทั้งในแง่ของความรู้พื้นฐาน และความรู้ใหม่ที่รับจากภายนอก จะช่วยส่งเสริมให้การพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมในประเทศเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และช่วยลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ

ระบบนิเวศดาวเทียม
(บนและล่าง) วิศวกรชาวไทยร่วมเรียนรู้และผลิตดาวเทียมเล็ก ร่วมกับบริษัทชั้นนำของโลก ที่ประเทศอังกฤษ

ระบบนิเวศดาวเทียม

นอกจากนี้ยังมีการถ่ายทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รู่น เพื่อเป็นการพัฒนาทักษะในการประมวลความคิด การถ่ายทอด และแสดงถึงความเข้าใจในองค์ความรู้นั้น ๆ อย่างลึกซึ้ง ทั้งยังเป็นการสร้างบุคลลากรในรุ่นถัดไปให้มีคุณภาพ

ตลอดระยะเวลากว่า 10 ปีที่ผ่านมา การพัฒนาความพร้อมของเทคโนโลยีอวกาศของประเทศไทย มีการพัฒนาอย่างก้าวกระโดด ไม่ว่าจะเป็น ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ข้อมูลภูมิสารสนเทศ และองค์ความรู้ของบุคลากรที่มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสอดรับกับเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศในรูปแบบใหม่ที่มีการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ในศาสตร์อื่นๆ เช่น การจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big data) ที่จะยกระดับการใช้ข้อมูลดาวเทียมในรูปแบบใหม่ รวมไปถึงการพัฒนาเทคโนโลยีในปัจจุบันที่ผู้คนสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างกว้างขวาง เกิดประโยชน์ และสะดวกต่อการใช้งานในชีวิตประจำวันมากยิ่งขึ้น

ระบบนิเวศดาวเทียม
ภายในอาคาร AIT ของประเทศไทย วิศวกรชาวไทยศึกษาคู่มือและการใช้เครื่องมือที่จำเป็นสำหรับการประกอบดาวเทียม

ระบบนิเวศที่สี่ การพัฒนาหลักสูตร non-degree

ในส่วนนี้เป็นพัฒนาหลักสูตรการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ผู้สนใจสามารถมาเรียนเฉพาะรายวิชาที่สนใจได้ โดยหลักสูตรประกอบด้วย เนื้อหาในระดับพื้นฐาน (fundamental module) และระดับสูง (Advance module)

หลักสูตรเหล่านี้จะช่วยให้องค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศถูกนำไปใช้ในระยะยาว โดยมีการพัฒนาปรับปรุงหลักสูตรให้มีความทันสมัยสอดรับกับการพัฒนาของเทคโนโลยี และความต้องการของผู้เรียน ทั้งการถ่ายทอดองค์ความรู้แบบรายวิชา เอื้อประโยชน์ต่อผู้เรียนให้สามารถเข้าถึงองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศได้ทั่วถึง

นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาเครือข่ายมหาวิทยาลัย และองค์กรด้านอวกาศทั้งในและต่างประเทศเพื่อพัฒนาและยกระดับองค์ความรู้ให้มีความทันสมัยมากยิ่งขึ้น

จากโครงการTHEOS-2 ที่เกิดขึ้น ไม่เพียงแต่ประเทศไทยจะได้ผลผลิตเป็นดาวเทียมเพื่อการสำรวจเท่านั้น แต่โครงการ THEOS-2 ยังได้สร้างบุคลากรที่มีศักยภาพด้านดาวเทียมที่สูงขึ้น และโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ในระบบภาคพื้นที่จะเป็นจุดเริ่มต้นให้เกิดการพัฒนาในเรื่องเทคโนโนโลยีอวกาศอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

สัมภาษณ์และบรรณาธิการ ณภัทรดนัย
เรียบเรียงบทสัมภาษณ์ ปุญญาวีร์ ศรีสันเทียะ

ขอบคุณข้อมูลจาก สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) : GISTDA


เรื่องราวอื่นๆ ที่น่าสนใจ : ดาวเทียมเล็ก ในโครงการ THEOS 2 : เทคโนโลยีดาวเทียมโดยคนไทย

เรื่องแนะนำ

โยคะ : ค้นพบความสงบในโลกอันวุ่นวาย

ในอินเดียอันเป็นต้นธาร โยคะเป็นทั้งการฝึกเพื่อเสริมสร้างสุขภาพร่างกาย และการเดินทางสู่ภายในเพื่อรู้จักตนเองและเจริญงอกงามทางจิตวิญญาณ แต่เมื่อศาสตร์ของโยคะเผยแพร่สู่โลกตะวันตก ความหมายทางจิตวิญญาณของโยคะกลับจางหาย บ่อยครั้งที่โยคะถูกมองว่าเป็นเพียงเรื่องของการออกกำลังกาย และการฝึกท่วงท่าต่างๆ ที่เรียกว่า อาสนะ ทั้งที่จริงแล้ว โยคะมีความหมายลึกซึ้งและครอบคลุมกว่านั้นมาก

NGT x SaySci Ep.4 “ผงซักฟอกและสารลดแรงตึงผิว”

ผงซักฟอก และสารทำความสะอาดต่างๆ ที่เราใช้กันในชีวิตประจำวันนั้น สามารถขจัดคราบสกปรกบนวัสดุและพื้นผิวได้อย่างไร? แล้วทำไมต้องใช้สารทำความสะอาดร่วมกับน้ำ? มาร่วมหาคำตอบไปพร้อมๆ กัน

อังกฤษยกเลิกการใช้มาตรการ Herd Immunity

การสร้างภูมิคุ้มกันเป็นหลักการของการผลิตวัคซีน แต่อาจเป็นเรื่องยากสำหรับโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ใหม่ ในขณะที่หลายประเทศทั่วโลกประกาศงดจัดกิจกรรมในสถานที่สาธารณะ เช่น โรงเรียน และสถานที่ที่มีคนชุมชนแออัด เพื่อยับยั้งการแพร่ระบาดโรคโควิด-19 แต่ประเทศอังกฤษกลับเอ่ยถึงมาตรการ Herd immunity ในช่วงแรก อังกฤษไม่ประกาศหยุดกิจกรรมการรวมตัวของผู้คน หรือมาตรการรักษาระยะห่างทางสังคม (Social distancing) ส่งผลให้เกิดความกังวลต่อวงการแพทย์ว่า ทางการจะปล่อยให้การแพร่ระบาดของเชื้อกระจายออกไป แทนที่จะควบคุมการแพร่ระบาดให้อยู่ในวงกำจัด กลยุทธ์ “Herd immunity” หรือ ภูมิคุ้มกันระดับชุมชน คือ “วิธีการสร้างภูมิต้านทานเชื้อโรค โดยปล่อยให้ประชากรกลุ่มหนึ่งติดเชื้อ และสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาได้เอง” แพทริก วอลแลนซ์ ที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์ของรัฐบาล กล่าวกับสำนักข่าว สกายนิวส์ เมื่อวันที่ 13 มีนาคม ที่ผ่านมา ถ้าความเสี่ยงของโควิด-19 ไม่สูงมาก มันมีความเป็นไปได้ที่จะนำหลักการภูมิคุ้มกันระดับชุมชนมาใช้ โดยใช้หลักการติดเชื้อแบบสุ่มในกลุ่มประชากร อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานแสดงให้เห็นว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวจำเป็นต้องใช้ระบบสาธารณสุขที่ดี การดูแลแบบเฉพาะเจาะจง และทรัพยาการทางการแพทย์ที่เพียงพอ เพื่อให้ผ่านจุดสูงสุดของการระบาดไปได้ หลังจากมีแถลงการณ์เกี่ยวกับเรื่องนี้ออกมาจากรัฐบาล อิมพีเรียลคอลเลจลอนดอนออกมาแสดงความเห็นว่า โรงพยาบาลต้องรองรับจำนวนผู้ป่วยสูงมาก และต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่เลวร้าย รัฐบาลอังกฤษจึงมีท่าทีเปลี่ยนไป ออกประกาศใช้มาตรการรักษาระยะห่างทางสังคม (Social distancing) เมื่อวันจันทร์ที่ […]

สมาร์ทโฟน ส่งผลอย่างไรต่อวิถีชีวิตของคนในสังคมปัจจุบัน

เจ้าคอมพิวเตอร์ขนาดพกพา หรือที่เราเรียกกันจนติดปากว่า "สมาร์ทโฟน" สามารถเนรมิตสิ่งมหัศจรรย์มากมายเพียงแค่ปลายนิ้วสัมผัส แต่ผลการศึกษาล่าสุดกลับพบว่ามันส่งผลด้านลบต่อชีวิตประวันของเรา มากกว่าที่คิด