ระบบนิเวศดาวเทียม รากฐานของการพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมอย่างยั่งยืน

ในโครงการระบบดาวเทียมสำรวจเพื่อการพัฒนา หรือ THEOS-2 นอกจากจะมีความโดดเด่นเรื่องดาวเทียมหลัก และดาวเทียมเล็กแล้ว ยังมีองค์ประกอบอื่นๆ ที่เกิดขึ้นภายใต้โครงการ THEOS-2 เพื่อสนับสนุนการทำงานของระบบดาวเทียม และขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีดาวเทียมและอวกาศของประเทศไทย ระบบนิเวศดาวเทียม

ในบทความนี้ เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย มีโอกาสได้พูดคุยกับ ดร.พรเทพ นวกิจกนก ผู้อำนวยการสำนักบริหารโครงการ THEOS-2 เกี่ยวกับระบบนิเวศต่างๆ ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญสำหรับพัฒนาระบบดาวเทียมในประเทศไทย โดย ดร.พรเทพ ได้ให้ข้อมูลว่า ระบบนิเวศดาวเทียมประกอบด้วย 4 ระบบนิเวศหลัก ดังนี้ ระบบนิเวศดาวเทียม

ระบบนิเวศดาวเทียม
อาคารศูนย์ทดสอบและประกอบดาวเทียม หรือ AIT ที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี

ระบบนิเวศที่หนึ่ง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

หนึ่งในพันธกิจหลักของ GISTDA คือการพัฒนาดาวเทียมเล็ก ดังนั้นในแง่ของความพร้อมเรื่องของโครงสร้างพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นห้องปฏิบัติการดาวเทียมชื่อ GALAXI อุปกรณ์ที่จะช่วยสนับสนุนการทำงานของดาวเทียม บุคลากรที่มีความสามารถและมีศักยภาพการออกแบบ มีองค์ความรู้ในกระบวนการสร้างดาวเทียม ศูนย์ทดสอบและประกอบดาวเทียม หรือ AIT ที่ใช้สำหรับการทดสอบดาวเทียม เหล่านี้ล้วนเป็นองค์ประกอบในระบบนิเวศของการพัฒนาโครงสร้างขั้นพื้นฐานในการพัฒนาดาวเทียมของประเทศไทย

ระบบนิเวศดาวเทียม
ภายในอาคารปฏิบัติการประกอบดาวเทียม ที่พร้อมรองรับการประกอบดาวเทียมเล็ก ในช่วงต้นปี 2565

ระบบนิเวศดาวเทียม

นอกจากนี้ยังมีการสร้างฐานเครือข่ายเศรษฐกิจอวกาศ (space economy) ของผู้ประกอบการ โดยเปิดโอกาสในเรื่องพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น ปัจจุบัน เทคโนโลยีดาวเทียมในประเทศไทยยังมีอยู่น้อยมาก ประกอบกับการลงทุนในธุรกิจนี้ต้องใช้ต้นุทนมหาศาล ดังนั้น บทบาทของ GISTDA คือ การสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน สร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการพัฒนาเทคโนโลยี และสร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการได้เข้ามามีบทบาทในวัฏจักรของการพัฒนาดาวเทียม เป็นการยกระดับมาตรฐานผู้ประกอบการ

ยกตัวอย่างเช่น ที่ผ่านมา GISTDA ได้เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการในธุรกิจยานยนต์ ได้เข้าร่วมโครงการ THEOS-2 โดยยกระกับการผลิตร่วมกับหน่วยงานชื่อดังจากต่างประเทศ จนสามารถผลิตชิ้นส่วนดาวเทียมเล็กได้ เป็นต้น นี่เป็นเพียงหนึ่งตัวอย่างที่ GISTDA ได้วางรากฐานเพื่อยกระดับขีดความสามารถของผู้ประกอบการในประเทศไทย

ข้อมูลภูมิสารสนเทศเพื่อติดตามสถานการณ์ภัยพิบัติ สนันสนุนการแก้ปัญหาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ระบบนิเวศที่สอง ข้อมูลภูมิสารสนเทศ (Geographic Information: GI)

นอกเหนือจากความพร้อมในด้านโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมแล้ว GISTDAยังเตรียมความพร้อมในเรื่องของเครื่องมือ อุปกรณ์ ซอฟต์แวร์ และฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศ รวมไปถึงความพร้อมเรื่องการพัฒนานวัตกรรมด้านการจัดการข้อมูลภูมิสารสนเทศ ทั้งระบบการจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big data system) และ GI intelligent ที่กำลังจะถูกผลักดันให้เป็นนโยบายที่สำคัญของ GISTDA ในอนาคต

การประยุกต์ใช้ข้อมูลภูมิสารสนเทศเพื่อวางแผนแก้ปัญหาเชิงพื้นที่

โดยระบบนิเวศที่สองนี้ เป็นระบบนิเวศที่จะส่งเสริมการพัฒนาเพื่อตอบโจทย์ที่หลากหลาย ทั้งในเชิงพื้นที่ และนโยบายของภาครัฐ นอกจากนี้ รูปแบบของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต่อจากนี้ไปจะเป็นการพัฒนาเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้งานจริงเป็นหลัก

ระบบนิเวศที่สาม การพัฒนาบุคลากร

บุคลากรที่มีศักยภาพที่สูงขึ้นเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่มีความสำคัญที่จะทำให้การพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมภายในประเทศเกิดความยั่งยืน กล่าวคือ การพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้ทั้งในแง่ของความรู้พื้นฐาน และความรู้ใหม่ที่รับจากภายนอก จะช่วยส่งเสริมให้การพัฒนาเทคโนโลยีดาวเทียมในประเทศเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และช่วยลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ

ระบบนิเวศดาวเทียม
(บนและล่าง) วิศวกรชาวไทยร่วมเรียนรู้และผลิตดาวเทียมเล็ก ร่วมกับบริษัทชั้นนำของโลก ที่ประเทศอังกฤษ

ระบบนิเวศดาวเทียม

นอกจากนี้ยังมีการถ่ายทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รู่น เพื่อเป็นการพัฒนาทักษะในการประมวลความคิด การถ่ายทอด และแสดงถึงความเข้าใจในองค์ความรู้นั้น ๆ อย่างลึกซึ้ง ทั้งยังเป็นการสร้างบุคลลากรในรุ่นถัดไปให้มีคุณภาพ

ตลอดระยะเวลากว่า 10 ปีที่ผ่านมา การพัฒนาความพร้อมของเทคโนโลยีอวกาศของประเทศไทย มีการพัฒนาอย่างก้าวกระโดด ไม่ว่าจะเป็น ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ข้อมูลภูมิสารสนเทศ และองค์ความรู้ของบุคลากรที่มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสอดรับกับเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศในรูปแบบใหม่ที่มีการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ในศาสตร์อื่นๆ เช่น การจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big data) ที่จะยกระดับการใช้ข้อมูลดาวเทียมในรูปแบบใหม่ รวมไปถึงการพัฒนาเทคโนโลยีในปัจจุบันที่ผู้คนสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างกว้างขวาง เกิดประโยชน์ และสะดวกต่อการใช้งานในชีวิตประจำวันมากยิ่งขึ้น

ระบบนิเวศดาวเทียม
ภายในอาคาร AIT ของประเทศไทย วิศวกรชาวไทยศึกษาคู่มือและการใช้เครื่องมือที่จำเป็นสำหรับการประกอบดาวเทียม

ระบบนิเวศที่สี่ การพัฒนาหลักสูตร non-degree

ในส่วนนี้เป็นพัฒนาหลักสูตรการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ผู้สนใจสามารถมาเรียนเฉพาะรายวิชาที่สนใจได้ โดยหลักสูตรประกอบด้วย เนื้อหาในระดับพื้นฐาน (fundamental module) และระดับสูง (Advance module)

หลักสูตรเหล่านี้จะช่วยให้องค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศถูกนำไปใช้ในระยะยาว โดยมีการพัฒนาปรับปรุงหลักสูตรให้มีความทันสมัยสอดรับกับการพัฒนาของเทคโนโลยี และความต้องการของผู้เรียน ทั้งการถ่ายทอดองค์ความรู้แบบรายวิชา เอื้อประโยชน์ต่อผู้เรียนให้สามารถเข้าถึงองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีอวกาศได้ทั่วถึง

นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาเครือข่ายมหาวิทยาลัย และองค์กรด้านอวกาศทั้งในและต่างประเทศเพื่อพัฒนาและยกระดับองค์ความรู้ให้มีความทันสมัยมากยิ่งขึ้น

จากโครงการTHEOS-2 ที่เกิดขึ้น ไม่เพียงแต่ประเทศไทยจะได้ผลผลิตเป็นดาวเทียมเพื่อการสำรวจเท่านั้น แต่โครงการ THEOS-2 ยังได้สร้างบุคลากรที่มีศักยภาพด้านดาวเทียมที่สูงขึ้น และโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ในระบบภาคพื้นที่จะเป็นจุดเริ่มต้นให้เกิดการพัฒนาในเรื่องเทคโนโนโลยีอวกาศอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

สัมภาษณ์และบรรณาธิการ ณภัทรดนัย
เรียบเรียงบทสัมภาษณ์ ปุญญาวีร์ ศรีสันเทียะ

ขอบคุณข้อมูลจาก สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) : GISTDA


เรื่องราวอื่นๆ ที่น่าสนใจ : ดาวเทียมเล็ก ในโครงการ THEOS 2 : เทคโนโลยีดาวเทียมโดยคนไทย

เรื่องแนะนำ

เหตุใดนิวตันจึงเชื่อว่า ดาวหางเป็นเหตุของน้ำท่วมโลก

แม้จะมีน้ำบนโลกและมีฝนตกลงมาทั้งวันทั้งคืนสี่สิบเก้าวัน ก็ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้เกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่ได้ ฉะนั้นแล้วต้องมีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์อื่นๆสำหรับเรื่องราวอุทกภัยครั้งยิ่งใหญ่นี้

เมื่อ หุ่นยนต์ แทนที่มนุษย์

ถ้าคุณเป็นเหมือนคนส่วนใหญ่ คุณอาจไม่มีวันได้เจอ หุ่นยนต์ แต่คุณจะได้เจอ ผมเจอ หุ่นยนต์ ตัวหนึ่งในวันฟ้าใสและลมแรงเมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมา บนทุ่งหญ้าแพรรีต้นสั้นๆ ใกล้พรมแดนรัฐโคโลราโดกับรัฐแคนซัส ที่บริษัทของโนอาห์ เรดดี-แคมป์เบลล์ ชายร่างผอมเพรียว วัย 31 ปีจากแซนแฟรนซิสโก เมื่อมองไปทางใต้ เราเห็นกังหันลมทอประกายวาววับเป็นทิวแถว ทอดไกลสุดสายตา เบื้องหน้าผมคือหลุมที่กำลังจะเป็นฐานของกังหันลมอีกตัว เรื่อง เดวิด แบร์เรบี ภาพถ่าย สเปนเซอร์ โลวล์ รถแบ็กโฮกำลังขุดหลุมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 19 เมตร ซึ่งมีผนังลาดขึ้นทำมุม 34 องศา และมีก้นลึกสามเมตรที่เกือบเรียบสนิท มันตักดินขึ้นมากองไว้ตรงจุดที่ไม่เกะกะ และจะเริ่มกองใหม่  เมื่อจำเป็น ทุกครั้งที่กดหัวตักลง ขุด ยก หมุน และเท เครื่องจักรหนัก 37 ตันต้องใช้การควบคุมที่มั่นคงและการตัดสินใจที่ดี ในอเมริกาเหนือ คนบังคับรถขุดเก่งๆมีรายได้สูงถึงปีละ 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ แต่ที่นั่งในรถขุดคันนี้กลับว่างเปล่า “คนสั่งการ” อยู่บนหลังคาห้องควบคุม มันไม่มีแขน แต่มีสายเคเบิลสีดำคดเคี้ยวสามสายเชื่อมต่อกับระบบควบคุมรถโดยตรง หูหรือตาก็ไม่มีเช่นกัน เพราะใช้ระบบเลเซอร์ จีพีเอส […]

สารอาหารใดบ้างที่มีส่วนช่วยให้ สมอง ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

สารอาหารเหล่านี้ต่างมีส่วนช่วยในการประมวลผลของ สมอง ให้สามารถทำงานได้อย่างราบรื่น ว่าแต่สารอาหารเหล่านั้นมีอะไรบ้าง ไปหาคำตอบกัน

เยาวชนไทยเตรียมไปแข่ง Coding ควบคุมหุ่นยนต์ชิงแชมป์เอเชีย

สวทช. ประกาศผล Space Flying Robot ทีม ‘won-SpaceY’ คว้าตั๋วแข่ง Coding ควบคุมหุ่นยนต์ผู้ช่วยนักบินอวกาศ ชิงแชมป์เอเชีย ที่ญี่ปุ่น กันยายนนี้ ณ ห้องประชุม SD-601 อาคารสราญวิทย์ อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย: กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ร่วมกับองค์กรสำรวจอวกาศแห่งญี่ปุ่น หรือแจ็กซา (Japan Aerospace Exploration Agency: JAXA) และหน่วยงานพันธมิตร ประกาศผลการแข่งขันโครงการ Space Flying Robot Programming Challenge 2020 หรือ SRPC2020 ผลปรากฏว่าได้ทีมวอนสเปซวาย (won-SpaceY) เป็นทีมชนะเลิศ และจะเข้าร่วมการแข่งขันรอบชิงแชมป์เอเชีย ณ ศูนย์อวกาศสึกุบะ ประเทศญี่ปุ่น ในเดือนกันยายนนี้ กับภารกิจแข่งขันเขียนโปรแกรมควบคุมหุ่นยนต์ Astrobee ซึ่งเป็นหุ่นยนต์ผู้ช่วยนักบินอวกาศ ที่ใช้งานจริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ (International Space […]