การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร เกิดขึ้นได้อย่างไร และส่งผลอย่างไรต่อภูมิประเทศ

การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร

ระบบนิเวศทางทะเลของโลก เป็นระบบนิเวศที่มีความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตสูงมาก และเป็นแหล่งหมุนเวียนพลังงานที่สำคัญของโลก เป็นทั้งผู้ผลิตพลังงาน ส่งต่อพลังงานไปยังสิ่งมีชีวิตในขั้นผู้บริโภค และส่งพลังงานสำหรับการดำรงชีวิตขึ้นสู่ชายฝั่ง โดยสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในทะเลอาศัย การขยายตัวของพื้นมหาสมทุร เป็นแหล่งอาศัย หาอาหาร และดำเนินกิจกรรมต่างๆ ตลอดวงจรชีวิต

การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร (Seafloor Spreading) คือ หนึ่งในทฤษฎีพื้นฐานทางธรณีวิทยาที่สำคัญที่สุดทฤษฎีหนึ่งในการศึกษาแผ่นเปลือกโลกและการแปรสัณฐานของแผ่นธรณีภาค ทฤษฎี โดย แฮร์รี แฮมมอนด์ นักธรณีวิทยาชาวอเมริกัน ได้เสนอทฤษฎีนี้ขึ้นในปี 1960 ว่า การเคลื่อนที่ออกจากกันของแผ่นเปลือกโลกใต้ทะเลลึก เนื่องจากการพาความร้อนของเปลือกโลกในชั้นหลอมเหลวที่ทำให้ “มหาทวีป” ในอดีตหรือ “พันเจีย” (Pangaea) ตามทฤษฎีการเลื่อนไหลของทวีป (Theory of Continental Drift) เกิดการแยกตัวออกจากกัน จนกลายเป็นทวีปและมหาสมุทรต่าง ๆ ดังที่ปรากฏอยู่บนโลก ณ เวลานี้

มหาสมุทร, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร, การเปลี่ยนแปลงทางธรณี, การเกิดแผ่นดิน, ธรณีสัณฐาน, ธรณีวิทยา
ภาพแสดงแผ่นทวีปทั้งหมดของโลกในปัจจุบัน, ภาพถ่าย WikiImages / Pixabay

หลักการของการขยายตัวของพื้นมหาสมุทร

ขยายตัวของพื้นมหาสมุทรเกิดจากการเคลื่อนที่ของหินหนืด (Magma) ใต้เปลือกโลก ที่ถูกผลักดันให้เคลื่อนตัวขึ้นสู่ผิวโลกจากการพาความร้อนของเปลือกโลกในชั้นหลอมเหลว (Mantle Convection) จนกระทั่งแผ่นธรณีภาค (Plate) เกิดการโก่งตัว ยกตัวขึ้น และแตกออกจากกัน ในท้ายที่สุด เกิดเป็นรอยแยกหรือร่องขนาดใหญ่ที่หินหนืดสามารถปะทุและแทรกตัวขึ้นมาบนเปลือกโลกกลายเป็น “ลาวา” (Lava) บนพื้นผิวดิน

เมื่อลาวาถ่ายโอนความร้อนและแรงดันจากใต้พิภพออกสู่สิ่งแวดล้อมภายนอก แผ่นธรณีภาคจะเกิดการทรุดตัวลงกลายเป็นร่องลึก (Groove) พร้อมกับลาวาที่เย็นตัวลงกลายเป็นแนวหินคล้ายแนวสันเขาอยู่ตามขอบของรอยแยกดังกล่าวเกิดเป็น “เทือกสันเขาใต้สมุทร” (Mid-Oceanic Ridge)

มหาสมุทร, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร, การเปลี่ยนแปลงทางธรณี, การเกิดแผ่นดิน, ธรณีสัณฐาน, ธรณีวิทยา
การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร

นอกจากนี้ หินหนืดที่ดันตัวแทรกขึ้นมาตามรอยแยกและเย็นตัวลงอย่างต่อเนื่อง ได้ส่งผลให้เกิดแรงดึงและแรงดันที่ผลักเปลือกโลกมหาสมุทรออกจากกัน โดยที่หินซึ่งมีอายุมากกว่าหรือหินที่เกิดขึ้นก่อนถูกผลักให้เคลื่อนที่ออกห่างจากแนวรอยแตกมากยิ่งขึ้น

ดังนั้น หินบริเวณพื้นมหาสมุทรที่อยู่ใกล้กับรอยแตกของเปลือกโลกจึงมีอายุน้อยกว่าพื้นสมุทรที่อยู่ห่างไกลออกไป การขยายตัวของพื้นมหาสมุทรจึงนับเป็นกระบวนการสำคัญที่ก่อให้เกิดแผ่นเปลือกโลกชุดใหม่อยู่ตลอดเวลาอีกด้วย

มหาสมุทร, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร, การเปลี่ยนแปลงทางธรณี, การเกิดแผ่นดิน, ธรณีสัณฐาน, ธรณีวิทยา
ลาวาที่ปะทุขึ้นมาตามรอยแยกกลางมหาสมุทร

การเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกมหาสมุทร

ในปัจจุบัน เปลือกโลกมหาสมุทร (Oceanic Crust) มีรอยแยกและร่องลึกมากมายที่ทำให้หินหนืดปะทุและแทรกตัวขึ้นมาบนผิวโลก การแยกตัวออกจากกันของแผ่นเปลือกโลกด้วยอัตราเร็วที่แตกต่างยังก่อให้เกิดร่องลึกมหาสมุทร (Ocean Trench) และภูมิประเทศในลักษณะต่าง ๆ เช่น

เทือกเขากลางมหาสมุทรแอตแลนติก (Mid-Atlantic Ridge) ที่เกิดจากการแยกตัวออกจากกันของแผ่นเปลือกโลกอย่างช้า โดยมีอัตราการเคลื่อนที่ออกจากศูนย์กลางอยู่ที่ราว 2 ถึง 5 เซนติเมตรต่อปี และการเคลื่อนตัวอย่างช้า ๆ นี่เองที่ทำให้รอยแยกบริเวณเทือกเขากลางมหาสมุทรแอตแลนติกมีขนาดใหญ่ใกล้เคียงกับแกรนด์แคนยอน (Grand Canyon)

อีกหนึ่งกรณีตัวอย่างคือ เนินเขามหาสมุทรแปซิฟิกตะวันออก (East Pacific Rise) ที่มีอัตราการเคลื่อนที่ออกจากศูนย์กลางอยู่ที่ราว 6 ถึง 16 เซนติเมตรต่อปี ซึ่งการขยายตัวของพื้นมหาสมุทรที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วนี้ทำให้ร่องลึกมหาสมุทรไม่มีเวลาเพียงพอในการก่อตัวขึ้นตามธรรมชาติ

มหาสมุทร, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, การขยายตัวของพื้นมหาสมุทร, การเปลี่ยนแปลงทางธรณี, การเกิดแผ่นดิน, ธรณีสัณฐาน, ธรณีวิทยา
เนินเขามหาสมุทรแปซิฟิกตะวันออก (East Pacific Rise)

การขยายตัวของพื้นมหาสมุทรเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการเคลื่อนที่ของแผ่นธรณีภาค เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ จนกระทั่งเปลือกโลกมหาสมุทรเคลื่อนที่ชนเข้ากับเปลือกโลกทวีป (Continental Crust) ซึ่งในบางกรณี การเคลื่อนที่ชนกันของแผ่นเปลือกโลกทั้ง 2 สามารถก่อให้เกิดทั้งแผ่นดินไหวและภูเขาไฟระเบิด เช่น เนินเขามหาสมุทรแปซิฟิกตะวันออก (East Pacific Rise) ที่การขยายตัวของพื้นสมุทรจะค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของวงแหวนแห่งไฟ (Ring of Fire) ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของภูเขาไฟที่ยังคงคุกรุ่นและร่องลึกมหาสมุทรที่มีความยาวรวมกันกว่า 40,000 กิโลเมตร ขณะที่ในบางกรณี การปะทะกันไม่ก่อให้เกิดกิจกรรมที่รุนแรงใด ๆ นอกจากทำให้เปลือกโลกมหาสมุทรกลายเป็นส่วนหนึ่งของเปลือกโลกทวีปนั่นเอง

มหาสมุทร, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, การเปลี่ยนแปลงทางธรณี, การเกิดแผ่นดิน, ธรณีสัณฐาน, ธรณีวิทยา
ร่องลึกมหาสมุทรที่เคลื่อนตัวขึ้นเหนือระดับน้ำทะเลในไอซ์แลนด์

สืบค้นและเรียบเรียง คัดคณัฐ ชื่นวงศ์อรุณ และณภัทรดนัย

ข้อมูลอ้างอิง

https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/seafloor-spreading/

http://www.trueplookpanya.com/learning/detail/34154

https://proj14.ipst.ac.th/m4-6-earth/m4-earth-book1/earth-m4b1-004/


อ่านเพิ่มเติม ปล่องน้ำพุร้อนใต้มหาสมุทร

เรื่องแนะนำ

Streaming Technology คืออะไร

ปัจจุบัน สื่อผสม หรือ Multimedia ถูกนำมาใช้ในงานนำเสนอหลายรูปแบบ เนื่องจากสามารถทำให้ผู้รับชมรับรู้และเข้าใจได้ดีกว่าการใช้สื่ออักษร ภาพ หรือเสียง อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียว โดยระบบเครือข่าย (network system) ได้ถูกนำมาประยุกต์ใช้สำหรับการนำเสนอข้อมูล เนื่องจากมีประสิทธิภาพการเข้าถึงผู้รับชมจำนวนมากในการนำเสนอเพียงครั้งเดียว และการสตรีม หรือ Streaming ก็กำลังเป็นวิธีที่นิยมสำหรับการนำเสนอข้อมูลในปัจจุบัน ย้อนกลับไปเมื่อหลายปีก่อน การนำเสนอสื่อเสียงและวิดีโอบนเครือข่ายมักใช้หลักการ Download-and-play ซึ่งผู้ชมจำเป็นต้องดาวน์โหลดข้อมูลทั้งหมดมาก่อน จึงสามารถรับชมสื่อนั้นได้ และแม้ว่าเป็นสื่อขนาดเล็กความยาวเพียง 30 วินาทีก็ตาม อาจต้องใช้เวลาดาวน์โหลดถึง 20 นาที ก่อนนำมาใช้ฟังหรือชมได้ ในทางกลับกัน การชมเสียงหรือวิดีโอจากสตรีมมิงมีเดียเซิร์ฟเวอร์ (Streaming Media Server) ในปัจจุบัน สร้างความแตกต่างออกไป โดยสตรีมมิงมีเดียไฟล์สามารถแสดงผลเกือบในทันทีที่ป้อนคำสั่ง หรืออีกนัยหนึ่งคือ ระหว่างที่มีการรับส่งข้อมูล ผู้ชมสามารถรับฟังหรือชมสื่อนั้นๆ ได้ทันที โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ดาวน์โหลดข้อมูลทั้งหมดก่อน ไม่ว่าสื่อนั้นมีขนาดเพียง 30 วินาที หรือยาวถึง 30 นาทีก็ตาม โดยมีบัฟเฟอร์เป็นตัวช่วย การนำเสนอข้อมูลเสียงและวิดีโอผ่านระบบอินเตอร์เน็ตกำลังเป็นกระแสนิยมในปัจจุบัน จึงมีการพัฒนาวิธีการนำเสนอข้อมูลให้ทันสมัยมากขึ้น โดยวิธีการส่งข้อมูลแบบแรกคือการใช้ Web Server […]

เตือนภัยพายุสายฟ้า

พายุสายฟ้าที่เกิดจากภูเขาไฟในไอซ์แลนด์ เมื่อปี 2010 ทำให้สายการบินต้องสูญเสียรายได้มหาศาล นักวิทยาศาสตร์พยายามหาวิธีการป้องกันและพยากรณ์การเกิดของปรากฏการณ์ธรรมชาตินี้

ศึกษาผลกระทบทางใจหลังออกจากถ้ำผ่านเหตุการณ์ในชิลี

หลังรอดชีวิตจากการติดในเหมืองชิลีนาน 69 วัน คนงานส่วนใหญ่เผชิญกับความเจ็บป่วยทางจิตใจ ด้านจิตแพทย์ไทยแนะนำหลีกเลี่ยงการถามคำถามตอกย้ำ รวมถึงควบคุมการใช้โซเชียล เพื่อป้องกันเด็กๆ จมกับความเครียดและความรู้สึกผิด