เล่าเรื่องเหล้า สุราไทย วัฒนธรรมเมรัยทั่วประเทศไทย - National Geographic Thailand

เล่าเรื่องเหล้า กับวัฒนธรรมเมรัย

ตัวจริงของอาทิตย์ ศิวะหรรษากุล ไม่เหมือนกับตัวหนังสือที่เขาเขียนบนเพจแม้แต่น้อย หนุ่มเนิร์ดร่างท้วม หัวเราะเสียงแหบ ไว้เคราหรอมแหรมและใส่แว่น เพิ่งพกพาอาการปวดหลังจากออฟฟิศซินโดรมมาพบผม

เขาเป็นแอดมินเจ้าของเพจ “แดกเบียร์ให้เพลียแคม” แฟนเพจสุดเกรียนที่เป็นเหมือนบันทึกความทรงจำถึงเบียร์กว่า 1,600 ยี่ห้อที่เขาได้ชิม มียอดไลก์กว่าสามหมื่น เป็นหนึ่งในแฟนเพจเกี่ยวกับเบียร์ที่มีคนติดตามมากที่สุด

อาทิตย์เริ่มต้นความคลั่งไคล้ด้วยเบียร์ข้าวสาลียอดนิยมจากเบลเยียม ที่มีผู้นำเข้ามาทำตลาดในประเทศไทยเมื่อสองสามปีก่อน จากนั้นเขาจึงเริ่มเสาะหาเบียร์นำเข้าจากต่างประเทศหลากชนิด

“ช่วงแรกๆผมกินไอพีเอ (เบียร์ที่รสขมนำและเน้นกลิ่นจากดอกฮอปส์) ไม่ได้เลยครับ คายทิ้ง เบียร์อะไรไม่รู้ขมมาก ก็สงสัยว่าทำไมคนอื่นกินได้ ทำไมเราไม่เข้าใจ เลยเริ่มค้นข้อมูล” เขาศึกษาที่มาที่ไปทีละน้อยจากข้อมูลในอินเทอร์เน็ต จนค้นพบว่า โลกของเบียร์นั้นเป็นมากกว่าเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็นทั้งศิลปะ วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรม

สุราไทย
ขณะที่สุราซึ่งมีฤทธิ์ทำให้เมามายและทำลายตับ สมุนไพรไทยหลายชนิดก็มีคุณสมบัติบำรุงตับ และบางชนิดยังช่วยถอนพิษเหล้า เช่น ว่านรางจืด กาสะลอง (ต้นปีบ) ต้นพญารากเดียวหรือปลาไหลเผือก ต้นโลดทะนงแดง และต้นพญาไฟ

เบียร์หรือเอลเป็นเครื่องดื่มที่มีผู้ดื่มมากเป็นอันดับสามของโลก รองจากนํ้าเปล่าและชา เป็นสุราหมักชนิดแรกของโลกที่กำเนิดพร้อมสังคมเกษตรกรรม และขับเคลื่อนอารยธรรมโบราณมาตั้งแต่ยุคอียิปต์ เมโสโปเตเมีย และจีน เบียร์ประกอบด้วยวัตถุดิบพื้นฐาน 4 ชนิด ได้แก่ นํ้า มอลต์ (ข้าวที่นำไปเพาะจนงอกเป็นต้นอ่อน แล้วนำไปอบแห้ง) ดอกฮอปส์ และยีสต์

เบียร์โบราณแตกต่างจากเบียร์ในปัจจุบันลิบลับ เพราะมีส่วนประกอบพื้นฐานเพียงธัญพืชและนํ้า อาจมีสมุนไพรเพิ่มเติมลงไป และปล่อยให้ยีสต์ในธรรมชาติหมักเอง ในเวลาต่อมา มีการนำดอกฮอปส์ซึ่งเป็นสมุนไพรที่ใช้ทำยารักษาโรคในยุโรปยุคกลางมาใส่ในเบียร์ เพื่อใช้กรดนํ้ามันที่มีในดอกควบคุมเชื้อจุลินทรีย์ ในยุคที่วิทยาศาสตร์เพิ่งเริ่มต้น เบียร์ได้ชื่อว่าเป็น “ของขวัญจากพระเจ้า” เพราะมนุษย์ยังไม่สามารถไขปริศนาที่มาของแอลกอฮอล์ได้ กระทั่งชีววิทยาค้นพบยีสต์ ของขวัญจากพระเจ้าจึงกลายมาเป็นวิทยาศาสตร์

ทุกวันนี้ กรรมวิธีผลิตเบียร์แตกแขนงไร้ขีดจำกัด มีการทดลองทำเบียร์ใหม่ๆมากมาย และเบียร์ที่มีอัตลักษณ์ของแต่ละท้องถิ่น เช่น เบียร์เปรี้ยวที่ใช้จุลินทรีย์แลกโตบาซิลลัส เบียร์ที่เติมฮอปส์ลงไปจำนวนมากหรือไอพีเอ เบียร์ที่ผลิตโดยนักบวชในอารามและนำรายได้มาจุนเจือศาสนา เบียร์ที่กลั่นผ่านจุดเยือกแข็งหรือไอบ็อก (Eibock) เบียร์ที่บ่มยาวนานและนำมาผสมกับเบียร์อื่นๆ

ประเทศไทยเริ่มผลิตเบียร์ครั้งแรกราวสมัยรัชกาลที่เจ็ดโดยมีพื้นฐานจากประเทศเยอรมนี ทุกวันนี้มีเบียร์ตลาด (commercial beer) ที่ผลิตโดยโรงงานในประเทศไทยและวางจำหน่ายแบบขวดหรือกระป๋องราว 10 ยี่ห้อ มาจากโรงงาน 6 โรง  แต่มีเจ้าของแค่ 2-3 ราย และเป็นเบียร์ประเภทเดียวกันหมดคือลาเกอร์เบียร์ ขณะที่โรงผลิตเบียร์ขนาดเล็กถูกกำหนดให้ขายเฉพาะสถานที่ผลิตเท่านั้น และต้องมีกำลังการผลิตขั้นตํ่า 100,000 ลิตร  แต่ไม่เกินหนึ่งล้านลิตรต่อปี

ทุกวันนี้ กระแสคราฟต์เบียร์ (craft beer) หรือเบียร์ที่ผลิตในปริมาณไม่มาก และให้รสชาติแตกต่างจากเบียร์ที่ผลิตในโรงงานใหญ่เติบโตเร็วจนน่าสนใจ เบียร์เหล่านี้นำเข้ามาจากต่างประเทศ และกำลังเป็นกระแสที่มาแรง “คงเพราะผู้บริโภคเบื่อไงครับ เพราะมันไม่มีตัวเลือก” อาทิตย์กล่าว

การหลั่งไหลเข้ามาของเบียร์จากต่างประเทศ และข้อมูลจากอินเทอร์เน็ต ยังเบิกทางให้คนไทยไม่น้อยได้เรียนรู้ว่า การหมักเบียร์เพื่อดื่มเองที่บ้านหรือโฮมบริว (homebrew)ไม่ใช่เรื่องยากและลงทุนไม่มาก การท้าทายกฎหมายนี้เกิดขึ้นอย่างผลิบานและรวดเร็ว เสมือนการปะทุของภูเขาไฟที่อัดอั้นมานาน มีเบียร์ “ใต้ดิน” เกิดขึ้นมา มีแหล่งวัตถุดิบจำหน่าย และความพยายามเรียกร้องให้ผลิตเบียร์ได้เสรีแบบเดียวกับที่เคยเกิดขึ้นกับสุรา

“ตลาดที่มีแค่ลาเกอร์สีเหมือนกัน รสชาติแทบไม่ต่างกันอยู่ 3-4 ประเภท มันสนุกตรงไหน กินอย่างนี้มาทั้งชีวิต ผมเชื่อว่าชีวิตที่มีทางเลือกถึงจะเป็นชีวิตที่สมบูรณ์ ผมมองเบียร์ว่าเป็นสุนทรียะของชีวิต ไม่ได้มองเป็นของมึนเมา คือถ้าเป็นสุนทรียะของชีวิต ก็ควรมีทางเลือกให้ผู้บริโภคหรือเปล่าครับ”  เขากล่าว

สุราไทย
Brewmaster แสดงคอมพิวเตอร์ควบคุมระบบที่ตั้งอยู่หน้าถัง Mash และหม้อต้มเบียร์ โรงเบียร์ขนาดเล็กแห่งนี้ตั้งอยู่ในจังหวัดขอนแก่น เป็นทั้งสถานที่ผลิตและจำหน่ายเบียร์ในรูปแบบผับ ตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

ตลอดการเก็บข้อมูลสารคดีเรื่องนี้ ผมได้พบเห็นพลวัตแห่งวัฒนธรรมนํ้าเมาที่น่าสนใจหลายอย่าง ผมได้ข่าวคนไทยกลุ่มหนึ่งที่เริ่มต้นด้วยการทำเบียร์ใต้ดิน และต้องการจำหน่ายเบียร์ทางเลือก “เสียภาษี” ด้วยการรอนแรมไปผลิตยังต่างประเทศ และหวังส่งกลับเข้ามาเมืองไทยโดยตีตราเป็นเบียร์ต่างประเทศ พวกเขาก่อตั้งแฟนเพจ “ขบวนการเสรีเบียร์” ขึ้นมา เพื่อบอกเล่าความพยายามทำในสิ่งที่รักอย่างยากลำบาก

ท่ามกลางการถกเถียงและเสียงค่อนขอดระหว่างฝั่ง “ขวาจัด” และ “ซ้ายจัด” ในเรื่องสุราคงไม่มีวันจบสิ้น ความเข้มข้นของมาตรการเมาแล้วขับเป็นเรื่องที่พัฒนาขึ้นในสังคมที่มีนักดื่มระดับต้นๆของโลก แต่การแห่กักตุนสุราก่อนวันสำคัญทางศาสนาจะมาถึง เป็นความหน้าไหว้หลังหลอกทางสังคม พอๆกับการที่ใครๆก็รู้ว่าจะหาซื้อสุราได้อย่างไรในช่วงเวลาที่กฎหมายห้ามจำหน่าย

กระนั้น วัฒนธรรมสุราก็หยั่งรากลึกและเป็นส่วนหนึ่งที่ขับเคลื่อนความเป็นไปและสะท้อนลักษณะเฉพาะของสังคมเสมอ เช้าวันต่อมาที่โรงงานผลิตอุของฤทธิ์ดา และวัฒนา คลาคลํ่าไปด้วยข้าราชการท้องถิ่นที่มาดูงานทั้งสองกำลังอวดผลิตภัณฑ์ใหม่ นั่นคือ “อุพร้อมดื่ม” บรรจุในขวดเซรามิกทรงนํ้าเต้า อุดปากขวดด้วยจุกคอร์กในหีบห่อกล่องกระดาษ คล้ายสุราของเกาหลีหรือญี่ปุ่น

“เราอยากให้เป็นเครื่องดื่มประจำชาติค่ะ” วัฒนาบอก

ทุกวันนี้ อุของเรณูนครเดินทางไปไกลถึงต่างประเทศแล้วเงียบๆ “อย่ามองเป็นของมึนเมาสิคะ เพราะเราไม่ได้ขายแค่สุรา แต่เราขายวัฒนธรรมค่ะ” วัฒนาทิ้งท้าย


อ่านเพิ่มเติม สุรา นารี และปัญญา: การสังสรรค์ของชาวกรีกโบราณ

เรื่องแนะนำ

Explorer Awards 2018: พิศาล แสงจันทร์ และทายาท เดชเสถียร

พิศาล แสงจันทร์ และทายาท เดชเสถียร หรือ บอล-ยอด สองคู่หูผู้ผลิตรายการ "หนังพาไป" แห่งช่องไทยพีบีเอส รายการสำรวจความแตกต่างของผู้คน สังคมและวัฒนธรรม ในขณะเดียวกันก็ย้อนให้ผู้ชมครุ่นคิดกับสิ่งที่เกิดขึ้นในบ้านของเราเอง

ผู้ป่วย โรคแพ้ภูมิตัวเอง ที่ไม่ยอมแพ้ต่อโรคร้าย

SLE เกิดจากอะไรและอาการของโรค เซลล์ เป็นหน่วยที่เล็กที่สุดในร่างกาย หลายเซลล์ประกอบกันเป็นเนื้อเยื่อและอวัยวะ หลายอวัยวะทำงานร่วมกันเป็นระบบเพื่อขับเคลื่อนร่างกาย ระบบภูมิคุ้มกันมีหน้าที่ป้องกันร่างกายจากเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอม SLE หรือ Systemic Lupus Erythematosus คือโรคที่เกิดจากการทำงานที่ผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน โดยการสร้างภูมิต้านทานต่อเซลล์ และส่วนประกอบของเซลล์ในร่างกายตนเอง เมื่อเซลล์ถูกทำลาย จึงส่งผลให้เนื้อเยื่อ อวัยวะ และระบบต่างๆในร่างกายทำงานผิดปกติไป อาการของ SLE จึงสามารถเกิดได้กับหลายอวัยวะในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นผิวหนัง ไต ข้อต่อ เม็ดเลือด ปอด หัวใจ และระบบประสาท เป็นต้น หากสงสัยว่าเป็นโรคนี้ ในทางการแพทย์ก็จะมีเกณฑ์ในการวินิจฉัยโดยดูจากอาการ อาการแสดง และผลทางห้องปฏิบัติการณ์ร่วมกัน ส่วนสาเหตุที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติจนเกิดเป็นโรคนี้ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่จากการศึกษาพบว่าปัจจัยทางด้านพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมมีบทบาทร่วมกันในการเกิดโรค อุบัติการณ์การเกิดโรค ร้อยละ 90 ของโรคนี้พบได้ในเพศหญิงวัยเจริญพันธุ์ ช่วงอายุระหว่าง 16 – 64 ปี ชนิดและความรุนแรงของโรค ชนิดของ SLE ถูกแบ่งตามความรุนแรงของโรค กลุ่ม 1 คือ มีพยาธิสภาพในอวัยวะที่มีความสำคัญสูง ได้แก่ ไต […]

เหตุใดหุ่นยนต์ยังไม่สามารถแทนที่การทำงานของมนุษย์ได้อย่างสมบูรณ์แบบ

วิศวกรเครื่องกล Jesse Rochelle ต้องทำงานร่วมกับหุ่นยนต์ที่ชื่อว่า  Baxter ในหน่วยการผลิตแบบอัตโนมัติของโรงงาน Stenner Pumps ในเมือง Jacksonville มลรัฐฟลอริดา ภาพถ่ายโดย  RICK WILSON เป็นความจริงว่าในอนาคต หุ่นยนต์ จะเข้ามามีอิทธิพลในการทำงาน ดังนั้น อาจถึงเวลาที่เราต้องทบทวนทักษะ “ของมนุษย์” ที่จำเป็นต่อการทำงาน   สังคมกำลังมาถึงจุดของการเปลี่ยนแปลง เมื่อเข้าสู่ยุคการนำเครื่องจักรมาใช้ทำงานแทนทรัพยากรมนุษย์ คนหนุ่มสาวจำนวนไม่น้อยที่กำลังกระโจนเข้าสู่ตลาดแรงงานต่างกังวลถึงการมาเยือนของเครื่องจักร หุ่นยนต์ และปัญญาประดิษฐ์ ถึงแม้ว่าเครื่องมือและเทคโนโลยีเหล่านี้กำลังค่อยๆ เข้ามาบทบาทในการทำงาน แต่มนุษย์กลับเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้เช่นกัน ทุกวันนี้ มีนักธุรกิจจำนวนไม่น้อยที่กำลังประสบภาวะของการขาดแคลนแรงงาน เช่นในประเทศแคนาดาหรือสหรัฐอเมริกา เป็นเพราะว่าเทคโนโลยีในขณะนี้ไม่สามารถแทนที่บรรดาทักษะที่จำเป็นสำหรับการทำงาน เพราะเทคโนโลยีที่พวกเขาใช้นั้นทำหน้าที่เป็นเพียงผู้สนับสนุนและบูรณาการในการทำงานเท่านั้น ดังนั้นในอนาคต การทำงานในระบบดิจิทัลจะราบรื่นไปได้ต้องผ่านการทำงานควบคู่ไปกับทักษะการรู้หนังสือและการคิดคำนวณของมนุษย์ นี่คือสิ่งที่ได้จากการศึกษาในรายงานที่ชื่อว่า Human Wanted (สิ่งที่ต้องการจากมนุษย์) ของศูนย์ศึกษาเศรษฐกิจของ Royal Bank of Canada (RBC) ที่ได้ศึกษาตลาดแรงงานของประเทศแคนาดา อันเป็นรายงานที่ได้ศึกษาอาชีพกว่า 300 อาชีพ เพื่อหาคำตอบว่ามีทักษะใดที่จำเป็นต่อการทำงาน ซึ่งออกมาเป็นข้อสรุปดังนี้ ทักษะ 5 อันดับแรกที่จำเป็นต่องานในอนาคต 1. ทักษะการฟังอย่างกระตือรือร้น […]