ชีวิตกลางดงไฟและแก๊สพิษ ของคนงานเหมือง กำมะถัน คาวาอีเจียน

ชีวิตกลางดงไฟและแก๊สพิษ ของคนงานเหมือง กำมะถัน คาวาอีเจียน

นับจากอดีต มนุษย์ประดิษฐ์ล้อเพื่อช่วยในการขนส่ง ทว่าในคาวาอีเจียน คนงานเหมือง กำมะถัน ยังคงพึ่งพาสองบ่าของตนเอง…

อากาศเช้านี้สดใสพอสมควร เหมาะแก่การไปเยือนคาวาอีเจียน (Kawah Ijen) ณ เวลานี้ เรามองเห็นปล่องภูเขาไฟได้อย่างแจ่มชัด มวลควันอวลกลิ่น กำมะถัน ที่ปกคลุมหาได้บดบังความงามของทัศนียภาพที่ปรากฏแก่สายตาผู้มาเยือน อันที่จริงทะเลสาบสีฟ้าสดเหนือปากปล่องบอกเล่าเรื่องราวได้มากมาย

ไกลออกไป แคลดีรา (caldera) หรือแอ่งภูเขาไฟขนาดใหญ่ตั้งตระหง่านอยู่ท่ามกลางขุนเขา แอ่งภูเขาไฟและทะเลสาบที่งดงามจนทำให้ใครหลายคนแทบลืมหายใจนี้ก่อตัวขึ้นจากการปะทุครั้งใหญ่ในสมัยไพลสโตซีน ก่อนหน้านี้มันเคยเป็นส่วนหนึ่งของภูเขาไฟอีเจียนอันเก่าแก่และสูงเสียดฟ้าด้วยความสูงกว่า 3,500 เมตร ทุกวันนี้ภูเขาไฟเก่าแก่ลูกนี้ก็ยังมีพลังอยู่ ทำให้คาวาอีเจียนเป็นทะเลสาบปล่องภูเขาไฟที่มีฤทธิ์เป็นกรดขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

กำมะถัน
กำมะถันหลอมละลายที่มีความร้อนสูงไหลออกมาตามท่อ ก่อนจะค่อยๆเย็นตัวแข็ง เมื่อนำไปผ่านกระบวนการผลิต กำมะถันเหล่านี้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้มากมาย เช่น ทำปุ๋ย และใช้ในอุตสาหกรรมกระดาษ เป็นต้น

คาวาอีเจียนตั้งอยู่ทางตะวันออกสุดของเกาะชวาอินโดนีเซีย ประเทศที่รุ่มรวยไปด้วยภูเขาไฟมีพลังมากกว่า 100 ลูกกระจายอยู่ตามเกาะสำคัญต่าง ๆ นักเดินทางสามารถมาเยือนคาวาอีเจียนได้จากเมืองบอนโดโวโซ (Bondowoso) หรือบันยูวังกี (Banyuwangi) ในชวาตะวันออก แต่ส่วนใหญ่มักเลือกเส้นทางจากทางบอนโดโวโซ เพราะถนนหนทางสะดวกกว่า และยังเห็นทัศนียภาพของแอ่งภูเขาไฟได้ตลอดทางจนถึงเบสแคมป์

อีเจียน (Ijen) ตามรูปศัพท์มีความหมายว่า สงบวิเวกกระนั้น ภูเขาไฟลูกนี้หาได้อยู่เพียงลำพังหรือโดดเดี่ยวเดียวดาย เพราะ ณ ปากปล่องภูเขาไฟยังมีผู้คนอีกหลายร้อยชีวิตที่ต้องดิ้นรนหาเลี้ยงปากท้อง พวกเขาคือคนงานเหมืองกำมะถันผู้เริ่มต้นชีวิตที่นี่ตั้งแต่รุ่งสาง

กำมะถัน, คาวาอีเจียน
ฝุ่นสีทองของกำมะถันที่ลอยฟุ้งอยู่ในอากาศ เกาะติดใบหน้า ผมเผ้า ไม่เว้นแม้แต่ขนตาของคนงาน แม้เศษผ้าที่ใช้ปิดจมูกและปากจะช่วยกรองฝุ่นได้บ้าง แต่ไม่อาจปกป้องคนงานจากแก๊สพิษต่างๆ เช่น ไฮโดรเจนซัลไฟด์ หรือก๊าซไข่เน่า และก๊าซก่อมลพิษอย่างซัลเฟอร์ไดออกไซด์ การได้รับแก๊สพิษเหล่านี้อย่างต่อเนื่องย่อมส่งผลเสียต่อสุขภาพในระยะยาว ไม่พักต้องพูดถึงความเสี่ยงจากการปะทุของภูเขาไฟและอุบัติเหตุอื่นๆ

รถบรรทุกคันแรกมาถึงเบสแคมป์พร้อมคนงานเหมืองหลายสิบคนจากหมู่บ้านที่อยู่ไกลออกไป พวกเขากระโดดลงจากรถอย่างกระปรี้กระเปร่า เป็นสัญญาณว่าพร้อมเริ่มงาน แต่ละคนเร่งรุดไปยังเพิงพักเพื่อหยิบตะกร้า ก่อนเดินเรียงแถวมุ่งหน้าสู่ปล่องภูเขาไฟ คนงานบางคนคุยกันไปพลาง บางคนสูบบุหรี่ บางครั้งก็ส่งยิ้มทักทายนักท่องเที่ยวที่พบระหว่างทาง

การเดินทางถือว่าไม่ลำบากมากนัก เพราะเป็นเส้นทางที่พวกเขาใช้ประจำอยู่แล้ว กระนั้น สำหรับนักท่องเที่ยวบางคน ทางเดินขึ้นสู่ปล่องภูเขาไฟไม่ต่างจากการเข็นครกขึ้นภูเขา คนงานเหล่านี้เดินถึงที่หมายโดยไม่ต้องหยุดพักก่อนจะบ่ายหน้าลงสู่ก้นปล่องอย่างคล่องแคล่ว ไม่นานนักก็มาถึงก้นปล่องที่ขนาบข้างด้วยทะเลสาบกรดขนาดใหญ่

เหมืองกำมะถัน, กำมะถัน, คาวาอีเจียน
ชีวิตต้องดิ้นรน คนงานที่ใช้เพียงเศษผ้าเปียกๆ ปิดปากและจมูก ทำงานอยู่ท่ามกลางควันพิษกำมะถันที่พวยพุ่งขึ้นมาตามท่อซึ่งเชื่อมกับพุแก๊ส เมื่อกำมะถันควบแน่นและเย็นตัวแข็ง คนงานจะขนก้อนกำมะถันใส่ตะกร้าและหาบลงไปเป็นระยะทางหลายกิโลเมตรเพื่อแลกกับค่าจ้างเพียงน้อยนิด เป็นภาพชีวิตที่พบเห็นได้จนชินตาเหนือปากปล่องภูเขาไฟคาวาอีเจียน ทางตะวันออกของเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย

พวยควันหนาทึบจากท่อที่เรียงรายอยู่พุ่งสู่เบื้องบน ท่อเหล่านี้เชื่อมต่อกับพุแก๊สซึ่งเป็นแหล่งของกำมะถัน ครั้นควบแน่นกำมะถันหลอมละลายสีแดงเลือดนกก็ไหลเยิ้มออกมาจากปลายท่อ กำมะถันหลอมละลายที่อาจร้อนจัดถึง 200 องศาเซลเซียสค่อย ๆ เย็นลงและจับตัวเป็นก้อนแข็ง ภายใต้สภาพแวดล้อมที่อันตรายเช่นนี้ คนงานเหมืองทำได้แต่เพียงปิดจมูกและปากด้วยผ้าเปียก เพื่อป้องกันไม่ให้แก๊สพิษเข้าสู่ร่างกาย เสียงไอสำลักดังไม่ขาดสายระคนไปกับเสียงชะแลงสกัดก้อนกำมะถัน

การทำงานบนภูเขาไฟมีพลังเป็นงานที่เสี่ยงชีวิต พุแก๊สหรือแก๊สภูเขาไฟที่พวยพุ่งออกมาตามรอยแยกของปล่องภูเขาไฟเต็มไปด้วยสารประกอบอันตรายและแก๊สพิษเข้มข้น ยิ่งไปกว่านั้น คนงานเหมืองกำมะถันหลายร้อยคนยังต้องเผชิญกับความร้อนจากพุแก๊สที่อาจสูงถึง300 – 600 องศาเซลเซียส

คนงาน, เหมือง, กำมะถัน
รางวัลจากการทำงาน คนงานเหมืองหาบคอนก้อนกำมะถันหนักอึ้งจากปากปล่องภูเขาไฟเดินเท้าลงไปยังสถานีชั่งน้ำหนักเพื่อแลกกับค่าแรง

การทำงานท่ามกลางสภาพแวดล้อมเช่นนี้โดยมีเครื่องป้องกันเพียงน้อยนิดเป็นเวลายาวนานต่อเนื่องกัน ย่อมส่งผลเสียต่อสุขภาพและอายุขัยของคนงานอย่างไม่ต้องสงสัย ไซฟูล คนงานเหมืองวัย 39 ปี บอกเราว่า “แก๊สอาจพลุ่งออกมาได้ตลอดเวลาครับ ผมต้องพร้อมเสมอ เราทำอะไรไม่ได้หรอกครับ อย่างมากก็แค่หลับตา พยายามไม่สูดหายใจเข้าไปตรง ๆ และหวังว่าผ้าที่ปิดจมูกอยู่คงพอที่จะกรองมันได้”

สิบห้านาทีผ่านไป คนงานที่ทำหน้าที่เป็นลูกหาบทยอยเข้ามาหยิบตะกร้าที่เต็มไปด้วยก้อนกำมะถัน พวกเขาพยายามจัดเรียงก้อนกำมะถันเพื่อถ่วงน้ำหนักให้เท่ากันทั้งสองข้าง เพื่อจะได้แบกได้อย่างสมดุล คนที่ตะกร้าเต็มแล้วก็พร้อมออกเดินเท้า โดยเริ่มเดินไต่ขึ้นสู่ปากปล่องไปตามทางที่เต็มไปด้วยโขดหินระเกะระกะ

คนงานเหมือง, เหมือง, กำมะถัน
ไฮดอรี คนงานเหมืองเปิดให้ดูเนื้องอกบริเวณไหล่ และรอยด้านต่าง ๆ ที่เกิดจากการตรากตรำทำงานในเหมืองกำมะถันมานานกว่า 20 ปี เมื่อร่างกายไม่อาจแบกรับภาระอันหนักอึ้งได้อีกต่อไป คนงานจำนวนไม่น้อยจำต้องหันไปประกอบอาชีพอื่น

ทางกลับสู่เบสแคมป์คือส่วนที่ยากที่สุดของกระบวนการทำเหมืองกำมะถัน เพราะเป็นการเดินที่ยาวนานและเหนื่อยแสนสาหัส คนงานต้องไต่เขาโดยแบกน้ำหนัก 80 – 100 กิโลกรัมไปด้วย คานไม้ไผ่แกว่งไกวจนน่าหวาดเสียว จากเสียงที่เราได้ยิน บอกให้รู้ว่ามันหนักหนาเพียงใดที่หมายต่อไปอยู่ห่างออกไปราวสองกิโลเมตร คือสถานีชั่งน้ำหนักกำมะถัน อันเป็นจุดที่คนงานเหมืองใช้พักค้างแรมด้วยเช่นกัน เมื่อชั่งน้ำหนักเรียบร้อยแล้วคนงานจะได้รับตั๋วที่ระบุว่าแต่ละคนแบกกำมะถันมาเท่าใด แต่การเดินทางไม่ได้สุดสิ้น ณ จุดนี้ เพราะคนงานยังต้องบ่ายหน้าสู่จุดหมายสุดท้าย นั่นคือเบสแคมป์ในพัลทุดิงซึ่งหมายถึงระยะทางอีกสองกิโลเมตร

ช่วงตอนกลางของเส้นทางทางเดินเป็นทราย ทำให้ต้องเพิ่มความระมัดระวังเป็นอย่างมาก ไม่เช่นนั้นคงลื่นล้มได้โดยง่าย คนงานพากันเดินอย่างช้า ๆ ไปตามทางที่ด้านหนึ่งเป็นเหว ตามจังหวะของคานไม้ไผ่ที่ส่งเสียงเอี๊ยดอ๊าดตลอดทาง หยุดพักบ้างเป็นระยะๆ เพื่อปลดเปลื้องภาระหนักอึ้งของร่างกาย หายใจเข้าออกเพื่อเรียกพลัง ปาดเหงื่อท่วมหน้าและดื่มน้ำบางคนพักสูบบุหรี่ เมื่อถึงพัลทุดิง เรียกได้ว่างานจวนเสร็จสิ้นแล้ว เหลือเพียงสำแดงกำมะถันที่แบกมาเพื่อแลกรับเงินสด คนงานไม่น้อยเดินทางเช่นนี้วันละสองเที่ยว เป็นเวลาหลายวันติดต่อกัน

หยาดเหงื่อและค่าตอบแทน คนงานเหมืองทยอยนำก้อนกำมะถันมาชั่งที่สถานีชั่งน้ำหนัก โดยผ่านการตรวจตราจากหัวหน้างานอย่างเข้มงวดเพื่อป้องกันการตุกติก ยิ่งแบกได้มาก ค่าจ้างก็มากขึ้นตามไปด้วย เฉลี่ยแล้วคนงานแต่ละคนจะหาบได้ครั้งละประมาณ 70 กิโลกรัม แลกกับค่าแรงราว 5 ดอลลาร์สหรัฐ แม้จะเหนื่อยยากและเสี่ยงอันตราย แต่สำหรับพวกเขาแล้ว นี่เป็นงานที่สุจริตและได้เงินเร็ว

การทำเหมืองกำมะถันที่คาวาอีเจียนเริ่มขึ้นตั้งแต่เมื่อห้าทศวรรษก่อนในปี 1968 ที่แห่งนี้จึงเต็มไปด้วยหลากเรื่องราวชีวิตของคนงานเหมืองอุตสาหกรรมนี้มีการหมุนเวียนแรงงานโดยเฉลี่ยมากถึง 500 คนในแต่ละปี นับจากช่วงยุคก่อตั้งระหว่างทศวรรษ 1970 – 1990 คนงานส่วนมากมาจากหมู่บ้านทามันซารี ซึ่งเป็นจุดที่โรงงานแปรรูปกำมะถันตั้งอยู่ แม้งานเหมืองจะเป็นงานที่ใช้แรงงานหนักที่สุดเท่าที่เคยมีในช่วงเวลาดังกล่าว กระนั้น แรงงานก็ไม่เคยขาดแคลนและยังคงหลั่งไหลเข้าสู่เหมือง เพราะเป็นทางเลือกที่ยังพอ “เห็นหน้าเห็นหลัง” สำหรับผู้คนที่ดำรงชีวิตในหมู่บ้านอันทุรกันดารเช่นนั้น

กระทั่งวันหนึ่งกลางปี 1997 เมื่อวิกฤติเศรษฐกิจในเอเชียเริ่มสั่นคลอนความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจ และความมั่นคงทางการเมืองของอินโดนีเซีย ค่าเงินที่ตกต่ำ ตามมาด้วยราคาสินค้าอุปโภคบริโภคที่ทะยานขึ้น ส่งผลต่อชีวิตความเป็นอยู่ของคนงานและครอบครัวที่พวกเขาต้องเลี้ยงดู เมื่อค่าแรงที่ต้องอาบเหงื่อต่างน้ำเพื่อแลกมาแทบจะไร้ค่า คนงานจำนวนมากเลือกอยู่บ้านเพื่อประคับประคองชีวิตไปวัน ๆ แรงงานหายไปกว่าครึ่ง เหลือเพียง 200 คนโดยเฉลี่ย ส่งผลให้บริษัทผู้ดำเนินกิจการเหมืองประสบความยากลำบาก จนต้องประกาศการปรับขึ้นค่าแรง เพื่อเชิญชวนให้คนงานกลับมาทำงานอีกครั้ง

ที่พักคนงาน, กำมะถัน, คนงานเหมือง
ชีวิตต้องดิ้นรน แคมป์ที่พักชั่วคราวของคนงานเหมืองเป็นเรือนนอนแบบง่ายๆ สำหรับคนงานบางส่วนที่ต้องจากบ้านมาไกล พวกเขาอาจพักอยู่เพียงสองสามคืนหรือเป็นสัปดาห์

กระนั้น การเป็นคนงานเหมืองหมายถึงการจ้างงานอย่างไม่เป็นทางการ ไม่มีสัญญาจ้างใด ๆ และเป็นการทำงานภายใต้สภาพแวดล้อมอันสุ่มเสี่ยง แม้ทางการอินโดนีเซียจะประกาศอย่างชัดเจนในกฎหมายแรงงานฉบับปี 2003 ว่าลูกจ้างทุกคนควรได้รับสิทธิค่าชดเชยในสถานการณ์ต่าง ๆ แต่บริษัทยังคงหลบเลี่ยงและใช้อำนาจทางเศรษฐกิจที่เหนือกว่าต่อรองกับเหล่าคนงานที่ต้องหาเลี้ยงครอบครัวและไม่มีทางเลือกอื่นที่ดีกว่า

ในช่วงบ่ายเมื่อดวงอาทิตย์เริ่มคล้อยไปทางทิศตะวันตก คนงานจำนวนหนึ่งเริ่มมาถึงพัลทุดิง ตะกร้ากำมะถันหลายสิบใบวางเรียงรายที่จุดชั่งน้ำหนักเพื่อรอชั่งกำมะถันที่ขนมาได้อีกครั้งและแลกรับเงิน คนงานเหล่านี้จะได้รับเงินตามน้ำหนักกำมะถันที่พวกเขาสามารถแบกได้ นับเป็นรายได้จากภูเขาไฟที่ช่วยให้ครอบครัวมีอาหารกรอกหม้อและพอส่งเสียลูก ๆ ไปโรงเรียน

ที่พักคนงาน, กำมะถัน, คนงานเหมือง
ซามซูน คนงานวัย 43 ปี และคุณพ่อลูกสาม นั่งกินข้าวเย็นที่บ้านหลังกลับมาจากทำงานที่เหมือง เขาบอกว่า ทุกอย่างที่มีในวันนี้ล้วนมาจากเงินที่ได้จากการแบกกำมะถัน

สำหรับคนที่เสร็จงานแล้ว บางคนเก็บข้าวของและอาศัยรถบรรทุกขนกำมะถันโดยสารกลับบ้าน แต่ใช่ว่าคนงานทุกคนจะทำเช่นนั้น คนที่ต้องการหาเงินมากกว่าเดิมมักเลือกค้างแรมที่เบสแคมป์ โดยปกติ เมื่อได้รับเงินสำหรับกำมะถันที่ขนมาได้ในช่วงบ่ายแก่ ๆ งานในวันนี้ก็ถือว่าเสร็จสิ้นลง ท้องฟ้าเริ่มมืด คนงานต่างเริ่มจัดเตรียมหุงหาอาหารด้วยการหาไม้ฟืนและก่อเตา คนงานกลุ่มเล็ก ๆ 4 – 5 คนนั่งล้อมรอบกองไฟ รอข้าวสุก และนั่งเบียดเสียดกันยามที่อากาศรอบตัวเริ่มหนาวเย็นลงพูดคุยกันถึงวันที่เพิ่งหมดไปในคาวาอีเจียน หลายคนเล่าถึงครอบครัวที่รออยู่ในหมู่บ้าน แบ่งปันเรื่องตลกขบขันและนึกถึงวันข้างหน้าเมื่อพวกเขาไม่สามารถแบกกำมะถันได้อีกต่อไป

“ผมเริ่มทำงานที่คาวาอีเจียนเมื่อ 4 ปีก่อน ตอนแรกพ่อตาผมก็ไม่อยากให้ทำงานแบบเดียวกับที่แกทำมาก่อนหรอก แต่มันเป็นงานที่ผมพอทำได้ และได้เงินเร็วนาน ๆ ทีผมจะออกเดินทางตั้งแต่มืด จะได้กลับถึงบ้านเร็วหน่อย” ซาลาเมต คนงานวัย 30 เล่าให้เราฟัง

พึ่งพาอาศัย ทุกปี คนงานเหมืองกำมะถันจะมารวมตัวกันเพื่อทำพิธีขอขมาและคารวะสิ่งศักดิ์สิทธิ์แห่งภูเขาไฟคาวาอีเจียน ด้วยการถวายหัวแพะเป็นยัญพลี หลังพิธีเสร็จสิ้นลง พวกเขาจะทำละหมาดและรับประทานอาหารร่วมกัน ก่อนนำหัวแพะไปฝังไว้ ณ จุดสูงสุดภายในเหมือง กระนั้น ภูเขาไฟมีพลังลูกนี้ก็อาจปะทุขึ้นอีกครั้งได้ทุกเมื่อ พร้อมกับปิดฉากหนทางทำมาหากินของผู้คนในท้องถิ่น

หลังอาหารเย็น เวลายามค่ำคืนนับว่ามีค่ามาก เพราะทุกคนจะพยายามเข้านอนแต่หัวค่ำ เพื่อเอาแรงไว้สำหรับงานในวันพรุ่งนี้และก้อนกำมะถันที่รอพวกเขาอยู่ พอตกกลางดึก อุณหภูมิรอบตัวลดต่ำลงเหลือเพียง 10 – 15 องศาเซลเซียส แม้จะเป็นอุณหภูมิที่หนาวเหน็บ ถึงกระดูกสำหรับผู้คนในเขตอากาศร้อนชื้น แต่สำหรับคนงานเหมือง ความหนาวเย็นหาใช่อุปสรรคแม้แต่น้อยพวกเขาเริ่มออกเดินเท้าอีกครั้ง โดยมีเพียงแสงไฟจากไฟฉายอันน้อยเป็นเพื่อนร่วมทาง

ท่ามกลางความเงียบสงัด ความเคลื่อนไหวที่เห็นค่อย ๆ หายลับไปกับมวลหินผา มีเพียงความวิเวกของค่ำคืนและท้องฟ้าหลุบดาวร่วมเป็นสักขีพยานให้กับครรลองแห่งชีวิต วันใหม่มาถึงพร้อมเพื่อนร่วมชะตาชีวิตที่หวนคืน ทั้งที่ต้องทำงานแลกค่าจ้างน้อยนิด และบรรดานักท่องเที่ยวจากทุกมุมโลกที่เดินทางมาหมายชื่นชมทัศนียภาพอันแปลกตา อาคันตุกะที่เดินทางมาเยี่ยมเยือนเพียงระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนจะบ่ายหน้าเดินทางสู่จุดหมายแห่งต่อไป

กระนั้น การเดินทางของชาวเหมืองหาได้เป็นเช่นนั้นไม่ เพราะสถานที่ที่งดงามราวต้องมนตร์และอันตรายไม่ต่างจากขุมนรกนี้ คือที่ที่พวกเขาฝากชีวิตไว้ อย่างน้อยก็ในวันนี้และวันหน้า แต่จะเป็นเช่นนี้ไปอีกนานเพียงใดไม่มีผู้ใดล่วงรู้ได้

คาอาอีเจน, ภูเขา, กำมะถัน, อินโดนีเซีย
ความงามกลางดงไฟ เหมืองกำมะถันคาวาอีเจียนตั้งอยู่กลางแอ่งภูเขาไฟขนาดใหญ่ โอบล้อมด้วยทะเลสาบปล่องภูเขาไฟ ความงามของทัศนียภาพอันแปลกตายามค่ำคืนที่เกิดจากแสงไฟเผากำมะถันเห็นเป็นสีน้ำเงินเรืองๆดึงดูดนักท่องเที่ยวและนักเดินทางจากทั่วทุกมุมโลกให้มาเยี่ยมเยือน แต่สำหรับผู้คนในท้องถิ่นแล้วที่แห่งนี้คือแหล่งรายได้สำคัญที่ช่วยเลี้ยงปากท้องและครอบครัวมาช้านาน

เรื่อง อาน อนูกราห์
ภาพถ่าย อธิษฐ์ พีระวงศ์เมธา


อ่านเพิ่มเติม ชาวเปรูผู้แลกชีวิตใน เหมืองทอง ที่สูงสุดในโลก

เหมืองทองคำ

เรื่องแนะนำ

เหตุผลที่เราไม่อาจเลี่ยงหายนะ

ความล้มเหลวของเราในการจัดการกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ กำลังสร้างความเสียหายแก่โลก นวัตกรรมอาจช่วยเราไว้ได้ แต่โลกคงไม่น่าดูอีกต่อไป “วันพิเศษยิ่งในประวัติศาสตร์อเมริกากำลังสิ้นสุดลง” วอลเตอร์ ครองไคต์ กล่าวอย่างเคร่งขรึมในรายการซีบีเอสอีฟนิ่งนิวส์ เมื่อวันที่ 22 เมษายน ปี 1970 การเฉลิมฉลองวันคุ้มครองโลก (Earth Day) ครั้งแรกในวันนั้นดึงดูดผู้คนให้ออกมาชุมนุมตามท้องถนนราว 20 ล้านคน เกินความคาดหมายของวุฒิสมาชิกสหรัฐฯ เกย์ลอร์ด เนลสัน ผู้ปลุกปั้นงานนี้ไปมาก ผู้ร่วมเฉลิมฉลองแสดงความห่วงใยต่อสิ่งแวดล้อมในรูปความรื่นเริงอันเป็นเอกลักษณ์ พวกเขาร้องรำทำเพลง สวมหน้ากากป้องกันก๊าซพิษ เก็บขยะที่ถูกทิ้งเรี่ยราด ในนิวยอร์ก พวกเขาลากซากปลาไปตามท้องถนนในบอสตัน พวกเขาประท้วงโดยการแสร้งตายในสนามบินนานาชาติโลแกน ส่วนที่ฟิลาเดลเฟีย พวกเขาร่วมลงนามใน “คำประกาศแห่งการพึ่งพาอาศัยกัน” ของสิ่งมีชีวิตทุกเผ่าพันธุ์ฉบับใหญ่ยักษ์ ฉันเองก็เป็นผลผลิตจากช่วงเวลา “พิเศษยิ่ง” ครั้งนั้น ทั้งการประท้วงแบบแกล้งตายและคำประกาศต่างๆ ฉันใช้เวลาในช่วงทศวรรษ 1970 ไปกับการประท้วงกลางสายฝนพยายามชักชวนเพื่อนร่วมชั้นให้รีไซเคิลกระป๋องนํ้าอัดลม ใส่กางเกงขาบานพิมพ์ลายดอกไม้สีม่วงดอกโต ๆ และเป็นห่วงอนาคตของโลก ย้อนหลังไปเมื่อปี 1970 คำว่า “ภาวะโลกร้อน” ยังไม่ถูกคิดค้นขึ้นมา นักวิทยาศาสตร์รู้ว่าก๊าซกลุ่มหนึ่งซึ่งมีคาร์บอนไดออกไซด์รวมอยู่ด้วย กักความร้อนใกล้พื้นผิวโลกเอาไว้ เราเข้าใจปรากฏการณ์นี้ตั้งแต่ยุควิกตอเรีย แต่มีไม่กี่คนที่พยายามคำนวณว่าการเผาผลาญเชื้อเพลิงฟอสซิลก่อให้เกิดผลกระทบอย่างไรบ้าง และแบบจำลองสภาพภูมิอากาศยังเป็นเหมือนทารกแรกเกิด นับแต่นั้นมา แบบจำลองต่าง ๆ […]

NGT x SaySci Ep.8 “การแยกขยะ”

การแยกขยะคืออะไร จำเป็นแค่ไหน และแค่แยกขยะเวลาทิ้งจะช่วยลดปัญหาขยะในสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร? มาทำความเข้าใจเกี่ยวกับความสำคัญของการแยกขยะกัน!

รถยนต์ไฟฟ้า – รวมคำถามที่ต้องสนใจก่อนตัดสินใจใช้งาน

รถยนต์ไฟฟ้า กับกระแสยอดจองภายในงานเพิ่มขึ้นเป็นสัดส่วน 10% บ่งบอกความสนใจในยนตกรรมแห่งอนาคต ในแวดวงยานยนต์ รถยนต์ไฟฟ้า เป็นที่จับตามองมาตลอดในฐานะผู้เล่นรายใหม่ที่จะเข้ามาทดแทนรถยนต์เครื่องสันดาปแบบเดิม โดยเฉพาะแง่มุมของการอนุรักษ์พลังงาน และนวัตกรรมทางด้านวิศวกรรมที่เติบโตแบบก้าวกระโดด สำหรับในประเทศไทยเอง ปฏิเสธไม่ได้ว่า ปีนี้เป็นปีทองของแวดวงรถยนต์ไฟฟ้า เห็นได้จากกระแสยอดจองรวมในงานมอเตอร์โชว์ปี 2565 จำนวน 33,936 คัน ที่เพิ่มขึ้นคิดเป็น 10% ซึ่งเหตุผลมาจากหลายประการรวมกัน ทั้งเรื่องราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้นรายวัน การตื่นตัวของระบบสาธารณูปโภคสถานีชาร์จไฟฟ้าทั้งจากภาครัฐและเอกชน สมรรถนะของรถยนต์ไฟฟ้าที่ดีขึ้นมากกว่าแต่ก่อน และเหตุผลที่สำคัญคือ ความเร่งด่วนด้านสิ่งแวดล้อมที่ทุกคนต้องรีบร่วมมือกันแก้ไข รถยนต์ไฟฟ้าจึงกลายมาเป็นตัวเลือกใหม่ของผู้บริโภครถยนต์ที่กำลังจะตัดสินใจซื้อรถคันใหม่ หากแต่ยังมีหลายคำถามข้องใจเกี่ยวกับรถไฟฟ้า ซึ่งคำถามเหล่านี้ หลายคำถามเป็นเรื่องราวเบสิกทั่วไป แต่สะท้อนได้ถึงมุมมองและพฤติกรรมของผู้บริโภคยุคใหม่ที่ให้ความใส่ใจกับสิ่งต่างๆ รอบตัวมากขึ้นกว่าแต่ก่อน 01 รถยนต์ไฟฟ้ารักโลกจริงไหม? เรื่องที่เห็นภาพชัดเจนที่สุดสำหรับรถยนต์ไฟฟ้ากับการรักโลก คือเรื่องการใช้พลังงานจากกระแสไฟฟ้า ซึ่งมั่นคงกว่าจากน้ำมันที่มีแต่จะลดน้อยลงไป ไปจนถึงการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกออกสู่ชั้นบรรยากาศ ที่ต่างจากเครื่องยนต์สันดาปแบบเดิมที่จะต้องเครื่องยนต์จะต้องเผาไหม้ และระบายออกเป็นไอเสีย นำไปสู่มลภาวะทางอากาศ ย้อนกลับมาที่จุดเริ่มต้นของแหล่งพลังงานไฟฟ้า หลายประเทศในยุโรปเริ่มใช้พลังงานหมุนเวียนในการผลิตไฟฟ้า ทั้งจากพลังงานแสงอาทิตย์ น้ำ และลม ผสมผสานกับการใช้ถ่านหินแบบดั้งเดิมเพื่อให้มีกำลังการผลิตเพียงพอสำหรับการใช้งานไฟฟ้าภายในประเทศ แม้ในปัจจุบัน การผลิตไฟฟ้าอาจจะยังไม่ใช้พลังงานหมุนเวียนแบบเต็มร้อย หากแต่การใช้รถยนต์จากพลังงานก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นอันดีในการช่วยลดการใช้พลังงานจากน้ำมันของเครื่องยนต์เอง ในส่วนของการปลดปล่อยไอเสียสู่ชั้นบรรยากาศ เพราะรถยนต์ไฟฟ้าใช้แบตเตอรี่ในการขับเคลื่อนมอเตอร์ มลภาวะที่ถูกปลดปล่อยออกสู่ชั้นบรรยากาศจึงเกือบเท่ากับศูนย์ ซึ่งตัวแบตเตอรี่ รวมถึงของเหลวที่ใช้กับระบบเครื่องยนต์ อย่างน้ำมันเครื่อง […]

จากเชี่ยวหลานถึงแม่วงก์ : การลุกฮือเพื่อปกป้องป่า

“ในความรู้สึกของผม เราไม่ต้องมาเถียงกันหรอกว่า เราจะใช้ป่าไม้อย่างไร เพราะมันเหลือน้อยมากจนไม่ควรใช้ จึงควรจะรักษาส่วนนี้เอาไว้” – สืบ นาคะเสถียร ไม้ใหญ่ยืนต้นตายเป็นหย่อม ๆ ท่ามกลางผืนนํ้าสีดำเวิ้งว้างในหุบเขา คือภาพจำของผมเกี่ยวกับเขื่อนเชี่ยวหลาน (หรือชื่อทางการคือเขื่อนรัชชประภา) ผมมีโอกาสเดินทางไปที่นั่นครั้งแรกในฐานะเจ้าหน้าที่ฝ่ายวิชาการของมูลนิธิ สืบ นาคะเสถียร เมื่อปี พ.ศ. 2539 พร้อมกับวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ซึ่งในเวลานั้นเป็นบรรณาธิการนิตยสาร สารคดี โดยควบตำแหน่งเลขาธิการมูลนิธิสืบนาคะเสถียรด้วย ครั้งนั้น เราเดินทางไปมอบเงินช่วยเหลือให้ครอบครัวเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าที่เพิ่งถูกยิงเสียชีวิต หลังจากที่มูลนิธิตั้งกองทุนเพื่อผู้พิทักษ์ป่า 10 ปีก่อนหน้านั้น ตอนที่ยังไม่มีเขื่อนกั้นขวางลำนํ้า “เชี่ยวหลาน” เป็นชื่อแก่งกลางนํ้าบริเวณคลองแสงที่มีนํ้าไหลเชี่ยว ตั้งอยู่ระหว่างเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสงและอุทยานแห่งชาติเขาสก จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นป่าดิบที่ราบตํ่าอุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย และเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์หลายชนิด พอมีการสร้างเขื่อนและกักเก็บนํ้าเมื่อ พ.ศ. 2529 ป่าสมบูรณ์ผืนนี้จึงจมอยู่ใต้บาดาลตลอดกาล และทิ้งให้สัตว์ป่าไม่น้อยกว่า 338 ชนิดต้องติดอยู่ตามเกาะแก่งน้อยใหญ่ภายในอ่างเก็บนํ้า ในตอนนั้น สืบ นาคะเสถียร ต้องรับหน้าที่เป็นหัวหน้าโครงการอพยพสัตว์ป่าจากโครงการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ครั้งแรกของเมืองไทย พูดได้ว่าการทำงานในคราวนั้นเป็นครั้งแรก ๆ ที่สังคมไทยเห็นสืบ นาคะเสถียร ในฐานะข้าราชการนํ้าดีที่ทำงานแบบถวายชีวิตช่วยเหลือสัตว์ป่า ผ่านทางรายการ ส่องโลก สารคดีโทรทัศน์ของสันติธร […]