Explorer Awards 2019 : ม.ล. ปริญญากร วรวรรณ - National Geographic Thailand

Explorer Awards 2019 : ม.ล. ปริญญากร วรวรรณ

Explorer Awards 2019

“ผมรู้สึกนับถือ เคารพสัตว์ป่ามากยิ่งขึ้น  รู้สึกถึงความเป็นชีวิต

ของสัตว์ป่ามากยิ่งขึ้น   ผมรู้ว่าที่ผมมีงานเกี่ยวกับสัตว์ป่าได้

ไม่ใช่เพราะความสามารถหรือทักษะใดๆ ของผมเลย

แต่เป็นเพราะสัตว์ป่าอนุญาตให้ผมทำงานเท่านั้นเอง”

ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ

ช่างภาพสัตว์ป่าและนักเขียนแนวธรรมชาติ

ช่างภาพแนวสัตว์ป่าและธรรมชาติชั้นครู  ผู้มีผลงานเผยแพร่สู่สาธารณะและปรากฏในสื่อหลากหลาย อาทิ นิตยสาร หนังสือ เว็บไซต์ และรายการสารคดีโทรทัศน์ มานานกว่าสามทศวรรษ  ในวัยเด็กได้แรงบันดาลใจในการถ่ายภาพและทำความรู้จักกับสัตว์ป่าจากหนังสือว่าด้วยเรื่องสัตว์และธรรมชาติ  จนออกเดินทางเพื่อบันทึกภาพและถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่า  ขณะเดียวกันก็เป็นผู้สร้างความเข้าใจและส่งต่อแรงบันดาลใจในการถ่ายภาพ การอนุรักษ์ การเรียนรู้ และความเคารพชีวิตในธรรมชาติสู่ผู้อ่านและผู้ชมจำนวนมากอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

เนื่องในโอกาสที่ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ ได้รับรางวัล  Explorer Awards 2019 นิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย จึงขอนำทรรศนะของ ม.ล.ปริญญากร ว่าด้วยการสำรวจและการอนุรักษ์มานำเสนอดังนี้

ประสบการณ์การสำรวจในฐานะที่เป็นช่างภาพสัตว์ป่า

ผมไม่ได้เป็นนักสำรวจอะไรหรอก ผมแค่ทำตามคนที่เขาทำมาแล้ว  ตามทรรศนะของผม ไม่มีอะไรใหม่ ไม่มีที่ไหนใหม่ในโลกนี้อีกแล้ว ไม่ว่าจะเป็นในอวกาศหรือใต้ทะเลลึกล้ำ ในถ้ำที่ไหนก็แล้วแต่ มันมีรอยตีนคนเดินไปแล้ว  มีคนที่เดินล่วงหน้าผม  แต่การเดินตามรอยตีนของคนมันมีข้อดี ทำให้ผมเกิดความเคารพ  ประเด็นก็คือ ถ้าเราคิดว่าเราเป็นคนแรก เป็นผู้บุกเบิก มันจะทำให้เรากร่างเกินไป ไม่เคารพในสิ่งที่เราเห็น

การออกไปทำให้เราได้รู้ว่าคนที่มาล่วงหน้าเราต้องใช้ความพยายามกันมากแค่ไหน  เรามีเครื่องมือที่ดีแล้ว  ในขณะที่คนที่ไปล่วงหน้าเรา เขาไปด้วยทักษะ โดยที่ไม่รู้อะไรล่วงหน้าเลย  แต่ของเรารู้อยู่แล้วว่ามีอะไรรออยู่ข้างหน้า มีแผนที่ มีจีพีเอส

แต่สิ่งที่จะต้องสำรวจหรือจะต้องทน ก็คือทนกับตัวเอง ยืนระยะ และผจญกับอุปสรรคด้วยตนเอง และผมก็ไม่ได้เป็นคนแรกที่เผชิญแบบนี้  มีคนที่ทำมาแล้วและผ่านพ้นไปแล้ว  เราจะทำได้แบบเขาไหม  การเดินทางทั้งหลายแหล่ สุดท้ายจะมาอยู่ที่ตัวเราเอง  สอนตัวเราเองว่าเราเป็นฝุ่น ไม่ได้มีอะไรเลย  ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องใหม่อีก เป็นเรื่องที่พระพุทธเจ้าสอนมา 2,500 กว่าปีแล้ว แต่บางอย่างมันต้องเจอด้วยตัวเองถึงจะรู้  เราไม่สามารถบอกได้ว่าบนยอดเขามันหนาวมาก  ดูรูปถ่ายก็ไม่รู้สึกเท่าไหร่  ต้องไปสัมผัสจริงๆ ว่าเราจะทนได้ไหม  แค่อ่านแค่ดูหนังมันอาจจะไม่พอ

ผมไม่ได้เป็นนักสำรวจอะไรหรอก ผมแค่ทำตามคนที่เขาทำมาแล้ว  ตามทรรศนะของผม ไม่มีอะไรใหม่ ไม่มีที่ไหนใหม่ในโลกนี้แล้ว

ทำไมถ่ายสัตว์ป่า

ผมออกเดินทางเพราะผมมีกล้องอยู่ในมือ  ผมอยากออกไปทำงาน อยากออกไปบันทึกภาพ  เมื่อเราได้ออกไปเห็น ก็อยากแชร์ เหมือนการเล่นเฟซบุ๊กสมัยนี้ อยากอวดว่าเราไปเช็คอินอยู่ตรงนี้  เพียงแต่ว่าสมัยผมเริ่ม ไม่ได้มีสื่อแบบนี้  ทำอย่างไรถึงจะให้คนอื่นได้รู้ว่าสิ่งที่เราเห็นมันวิเศษแค่ไหน ก็บันทึกเป็นรูป  ส่วนงานเขียน สำหรับผมเป็นคำอธิบายภาพอย่างยาว พอทำไปมันก็เลยกลายเป็นงานเขียน

เหตุที่ถ่ายภาพสัตว์ป่าเพราะที่บ้านผมมีหนังสือเกี่ยวกับสัตว์ป่าเต็มไปหมด  เป็นหนังสือภาษาอังกฤษที่พ่อสะสมเกี่ยวกับธรรมชาติ สัตว์ป่า  ผมเปิดดูและเห็นรูปสัตว์ในแอฟริกา แต่อ่านไม่ออก  เห็นแบบนี้แล้วอยากไปอยู่ตรงนั้น  เห็นช่างภาพถ่ายภาพยีราฟ ถ่ายแรดวิ่งบนรถแลนด์โรเวอร์  อาจเป็นเรื่องที่ฝังใจว่าเราอยากเป็นแบบนั้น

Explorer Awards 2019
ภาพถ่าย : สมิทธิ สุติบุตร์

บุกเบิกพื้นที่งานเขียนแนวธรรมชาติในนิตยสารผู้หญิง

ผู้อ่าน (ของนิตยสาร ดิฉัน) เป็นคนที่มีกำลังในการเปลี่ยนแปลง แล้วทำไมเราถึงจะไม่เอาเรื่องที่เราอยากให้เขารู้ไปให้เขารู้  ทำไมเราจะมานั่งคุยกันแต่พวกเราเอง  มันไม่มีประโยชน์อะไร  เราคุยกัน เราก็เห็นไปทางเดียวกัน   เราลองคุยกับคนที่ไม่รู้สึกเหมือนเราบ้างสิ  ถ้ามันเปลี่ยนเขาได้ มันไม่ดีกว่าเหรอ  อย่าง (นิตยสาร) สารคดี ผมก็เขียน สารคดี เป็นเมกกะของคนทำงานด้านนี้  เรามีรูปลงปก สารคดี คือที่สุดแล้ว  เหมือนถ้ามีงานลง NG ก็เป็นที่สุดแล้ว  แต่จริงๆ เราควรให้คนอื่นไม่ได้รู้เรื่องอะไรแบบเราได้รู้และอยากบอก จะได้แพร่กระจายไป

เมื่อเราเห็นหนุ่มแบงก์ใส่เสื้อเชิ้ตขาว กางเกงสแล็ค เราจะไปตัดสินว่าเขาไม่ใช่พวกนักอนุรักษ์ เขาไม่คิดถึงสิ่งแวดล้อมไม่ได้  นักสิ่งแวดล้อมต้องใส่เสื้อสีเขียว ใส่ม่อฮ่อม ใส่รองเท้าแตะเดิน มันไม่ใช่อย่างนั้น  เราจะตัดสินคนที่การแต่งตัวภายนอกไม่ได้

ความเป็นชีวิตของสัตว์ป่า

มีการเปลี่ยนแปลงในตัวผมเองมาก เป็นการสำรวจอันยาวนานมาก  ภายใน 30 ปี มี 3 ช่วง  ช่วงต้นเป็นช่วงที่ผมเรียนรู้ชีวิต  ช่วงที่สองคิดว่าตัวเองรู้ทุกอย่างแล้ว  พอช่วงที่สาม กลับมาเป็นช่วงที่ไม่รู้อะไรอีกเลย  ตอนที่อยู่ช่วงที่สอง ผมเคยเขียนว่า ตอนเราเด็ก เรามีคำถามเยอะมาก แต่พอเราโตขึ้น คำถามเราก็น้อยลง ที่เขียนแบบนั้นเพราะคิดว่าเรารู้เยอะแล้ว  แต่ที่จริงการเดินทาง การสำรวจอะไรก็ตาม มันทำให้ผมมาถึงช่วงที่สามของการทำงาน  เริ่มรู้สึกว่าไอ้ที่เราคิดว่ารู้แล้ว มันอาจจะไม่ใช่อย่างนั้นก็ได้

เช่นว่าเราไปนั่งรอสัตว์อย่างที่เราเคยถ่ายเสือได้ตัวหนึ่ง ใช้วิธีเดียวกันเลย รอเหมือนกันทุกอย่าง  วันนี้อาจจะไม่ใช่อย่างนั้นแล้วก็ได้  เสืออาจจะปรับตัวแล้วว่ามีคนอยู่ตรงนั้น  มันได้กลิ่น   ถึงตอนนี้ผมก็รู้แล้วว่าทั้งหมดทั้งปวงที่ผมถ่ายสัตว์ป่าได้ เพราะมันอนุญาตให้ผมถ่าย  มันไม่ใช่เพราะความสามารถอะไรของผมเลย  ยังไงมันก็รู้ว่าผมอยู่ตรงนั้น   มันวางใจว่าผมไม่ได้เข้าไปใกล้มัน  ไม่มีอันตราย และมันออกมาให้ถ่าย  อันนี้เป็นความเปลี่ยนแปลงที่ผมตระหนักว่าเราไม่ได้เก่งอะไร ที่สามารถไปฝังตัวอยู่ในป่าได้ 10 วัน นอนกลางดินกินกลางทราย แล้วคิดว่าตัวเองเก่งในการใช้ชีวิตแบบนั้นเพื่อถ่ายเสือสักตัวให้ได้  เอาเข้าจริงๆ ถ้าเสือไม่อนุญาต ผมก็ถ่ายเสือสักตัวไม่ได้  ผมรู้สึกนับถือ เคารพสัตว์ป่ามากยิ่งขึ้น  รู้สึกถึงความเป็นชีวิตมากยิ่งขึ้น

เอาเข้าจริงๆ ถ้าเสือไม่อนุญาต ผมก็ถ่ายเสือสักตัวไม่ได้  ผมรู้สึกนับถือ เคารพสัตว์ป่ามากยิ่งขึ้น  รู้สึกถึงความเป็นชีวิตมากยิ่งขึ้น

เสือสอน

ผมเป็นคนที่ถูกสัตว์ชาร์จบ่อย  เมื่อก่อนผมจะไม่พูดเรื่องแบบนี้เพราะกลัวว่างานเขียนของผมจะกลายเป็นเรื่องผจญภัย  ผมพยายามบอกกับทุกคนว่าสัตว์ในป่าเขามีเขี้ยวเล็บ เขาทำหน้าที่ของเขาอยู่  เวลาเราเข้าไป อาจจะถูกก้าวร้าวใส่  เราไม่ต้องเอาเรื่องแบบนั้นมาเล่าให้คนฟังหรอก เพราะจะเป็นการทำให้คนรู้สึกว่าสัตว์ป่ายิ่งอันตราย   ที่จริงคุณไม่จำเป็นต้องเข้าป่าเลยนะ เขาอยู่ของเขาดีๆ  คุณเข้าไปแล้วก็มาบอกว่าเจ้าของบ้านอันตราย ซึ่งผมว่ามันไม่ควร   เราควรจะมองสัตว์ป่าด้วยความรู้สึกว่าเขาทำงานของเขาอยู่  การที่ผมโดนก็เพราะผมไม่ได้ให้เกียรติเขา  เข้าไปใกล้เกินไป เขาก็แค่จะสั่งสอน

แต่มีหลายคนที่บาดเจ็บเพราะสัตว์ป่า [ทั้งที่] เป็นพวกทำงานในป่าหรือนักวิจัย เพราะสัตว์ป่าสมัยนี้กับสมัยก่อนมันต่างกัน  สมัยนี้อาจจะเครียด มันมีกิจกรรมของคนที่เข้าไปในป่ามากขึ้น   มันอาจจะเป็นสัตว์ที่ป่วยอยู่หรือบาดเจ็บเพราะถูกเสือกัด โดนยิงมา โดนทำร้ายมา พอมาเจอคนมันก็เอาคืน กลิ่นแบบนี้ หน้าตาแบบนี้  มันไม่ได้เลือกว่าจะเอาคืนกับใคร  จะเป็นนักวิจัย เป็นคนที่อยู่กับป่าเองก็ถูกกระทิงขวิด ช้างป่าเตะ ก็เป็นช้างที่เคยถูกคนทำร้ายมาก่อน

ผมสอนทีมที่ทำงานด้วยว่าให้กลัวไว้ก่อน ให้วิ่งหนีไว้ก่อน เพราะเราไม่รู้หรอกว่าสัตว์อยู่ในอารมณ์ไหน  เอาเข้าจริงๆแล้ว เหมือนเราเดินถนนอยู่ไม่รู้หรอกว่าคนนี้โรคจิตไหม หรือเมายาบ้าอยู่ไหม  ในสังคมสัตว์ป่าก็เป็นอย่างนั้น  อาจมีกระทิงที่หงุดหงิดเพราะอุตส่าห์เดินมาตั้งนานเพื่อจะกินน้ำ แต่ได้กลิ่นคน  มันกินน้ำไม่ได้ มันก็หงุดหงิดแล้ว

Explorer Awards 2019
ภาพถ่าย : สมิทธิ์ สุติบุตร์

สัตว์สื่อสาร

แรกสุดเลยผมไปเฝ้านกยูง  ผมอยู่ในซุ้มบังไพรที่ไม่มีหลังคา คิดว่าแค่บังตานกยูงก็พอแล้ว  ปรากฏว่ามีนกจาบคาเคราน้ำเงินมาเกาะร้องเพื่อเตือนนกยูง  พอนกยูงจะเดินออกมา นกตัวนี้ก็ร้อง  เป็นวันแรกที่ผมรู้ว่ามันอยู่ร่วมกันเป็นสังคม  ตัวนี้เตือนตัวนั้น  แล้วจะทำอย่างไรได้ ผมก็ต้องมีหลังคาปิดหลบจากนกตัวนี้ให้ได้ด้วย ไม่ใช่หลบแค่นกยูง   แต่ระหว่างที่เราเดินไปบังไพร  จะมีตัวอะไรเตือนอีกไหม  เราไม่ได้ระวังแค่สัตว์ที่เราต้องการถ่าย แต่เราต้องระวังทุกอย่าง ซึ่งเรื่องนี้ไม่มีสอนในตำรา  ไม่มีบอกว่าอย่าให้กระรอกตัวนี้เห็นเรา  ถ้าเห็น มันจะไปเตือนช้าง เตือนกระทิง ไม่ให้ออกมา  หรือเตือนกันเองว่าจะมีสัตว์ใหญ่ออกมา  เรื่องแบบนี้เป็นประสบการณ์ที่เมื่อเราออกไป เราก็จะรู้

ผมเชื่อมากว่าสัตว์สื่อสารกันได้  สัตว์เขาสื่อสารได้ทางดวงตา ทางภาษากาย  เป็นเรื่องปกติที่เขาจะสื่อสารกัน เพียงแต่ไม่ใช่คำพูดเท่านั้นเอง   เรื่องนี้ต้องใช้หัวใจสื่อ มันไม่ใช่แค่ตามอง  เหมือนเจ้าชายน้อย  จริงๆ ก็ไม่ใช่เรื่องใหม่อีก เป็นเรื่องเก่าที่บางอย่างต้องสัมผัสด้วยใจ  ไม่ใช่ดูด้วยตา

สิ่งที่เปลี่ยนคือทำให้รู้สึกว่าเอาเข้าจริงแล้ว ถึงตอนนี้เราไม่ได้รู้อะไรมากมายเลย  เรายังต้องใช้เวลาเรียนรู้อีกมาก และการคิดแบบนี้ทำให้เราได้รู้มากขึ้นเรื่อยๆ  มีทักษะมากขึ้น  ตราบใดที่เราคิดว่าเราเจ๋งแล้ว มันก็เหมือนน้ำเต็มแก้ว  ก็ลำบากแล้ว ถ้าเป็นอย่างนั้น

สัตว์เขาสื่อสารได้ทางดวงตา ทางภาษากาย  เป็นเรื่องปกติที่เขาจะสื่อสารกันได้ เพียงแต่ไม่ใช่คำพูดเท่านั้นเอง

อย่ารักสัตว์ป่าเหมือนรักหมาแมว

เราต้องมองให้ออกระหว่างสัตว์บ้านกับสัตว์ป่า  อย่าเอาความรู้สึกรักสัตว์ป่าไปเหมือนกับรักหมารักแมวที่บ้าน  เราต้องรู้ว่าสัตว์ป่าก็มีชีวิตของมัน มันไม่ได้ยินดีจะให้เราไปช่วยอะไร  ถ้าช่วย ก็ช่วยได้ในระดับหนึ่ง ช่วยให้มีที่อยู่อาศัย  ช่วยให้มันมีชีวิตไปตามวิถี แต่ไม่ถึงกับต้องเอาตัวมันมาเพื่อให้มันมีชีวิตอยู่

คำว่า “พิชิต” ควรถูกลบออกไป

หลายคนออกไปเพื่อพิชิต  ผมมีความรู้สึกว่าคำว่า “พิชิต” ต้องลบออกไปจากสารบบ [คำ] ไทย  คุณไม่ได้พิชิตอะไรเลย จะไปพิชิตภูเขาได้อย่างไร  หลายคนอาจจะมีพื้นฐานอยู่แล้วในการออกไปเพื่อเรียนรู้ว่าธรรมชาติยิ่งใหญ่แค่ไหน  บางคนไปเห็นจริงๆ แล้วเปลี่ยนตัวเองได้ เพราะมีพื้นฐานที่รู้สึกกับธรรมชาติอยู่แล้ว  แต่ไม่ใช่ทุกคนที่เป็นอย่างนั้น  หลายคนแค่เปลี่ยนจากปืนมาเป็นกล้อง ออกไปถ่ายรูปนกถ่ายรูปสัตว์เพราะเมื่อก่อนอยากล่าสัตว์ แต่ตอนนี้ล่าสัตว์ไม่ได้แล้ว ก็เปลี่ยนจากไรเฟิลมาเป็นกล้อง

การออกสู่โลกกว้างและไปยืนอยู่บนเอเวอร์เรสต์ แล้วทำให้รู้สึกถึงความใหญ่โตของตัวเอง อย่างนั้นคือมาผิด  ไม่มีประโยชน์อะไรในการออกสำรวจ  เราไม่ได้อยู่ในยุคน้ำแข็ง ที่จะต้องไปหาดินแดนใหม่แล้ว เราเพียงแต่ทำตามคนอื่นๆ และมันก็มีเฟซบุ๊กไว้อวดกันเท่านั้นเอง

หลายคนออกไปเพื่อพิชิต  ผมมีความรู้สึกว่าคำว่าพิชิตต้องลบออกไปจากสารบบ [คำ] ไทย  คุณไม่ได้พิชิตอะไรเลย จะไปพิชิตภูเขาได้อย่างไร

ภาพถ่ายได้รับความเอื้อเฟื้อจาก: คุณสมิทธิ์ สุติบุตร์

เรื่องแนะนำ

พลังของรัฐบาลและชาวบาหลี จากชายหาดที่ปนเปื้อนที่สุด สู่การเป็นเกาะสวรรค์ไร้ขยะพลาสติกภายในปี 2025

พลังประชาชน : เมื่อชาวเกาะบาหลีสร้างเครื่องมือใหม่ๆ ในการจัดการขยะพลาสติกด้วยความคิดสร้างสรรค์ นวัตกรรม และกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้คน แม้ เกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย จะได้รับการขนานนามว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่มีความสวยงามมาอย่างยาวนาน แต่ในขณะนี้ บาหลีกำลังเผชิญปัญหาขยะพลาสติกที่กำลังเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ สาเหตุหลักมาจากการขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐานในการจัดการขยะ พฤติกรรมการใช้ขวดและถุงพลาสติกในระหว่างการท่องเที่ยวที่ฝังรากลึก และขาดความตระหนักรู้ในวงจรขยะพลาสติกเริ่มตั้งแต่ช่วงเวลาก่อนการทิ้ง การลงสู่ทะเล และได้รับการเก็บขึ้นมาในฐานะขยะชายหาดอีกครั้ง เมื่อ 6 ปีที่แล้ว งานวิจัยจากนิตยสาร Science เรื่อง 20 อันดับประเทศที่มีการจัดการขยะย่ำแย่ระบุว่า อินโดนีเซียอยู่อันดับที่ 2 (อันดับที่ 1 คือจีน) ซึ่งทางรัฐบาลอินโดนีเซียได้ยอมรับเช่นกันว่า ขยะพลาสติกโดยส่วนใหญ่ไม่ได้รับการจัดการที่ดีพอ แต่ปัจจุบันทุกอย่างกำลังเปลี่ยนไป National Geographic Thailand ชวนคุณมุ่งหน้าสู่ประเทศอินโดนีเซีย เพื่อเรียนรู้สิ่งที่ เกาะบาหลี พยายามทำเพื่อรักษาชื่อเสียงของชายหาดอันเก่าแก่และปกป้องอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของเกาะเอาไว้ พลังเมื่อภาครัฐขยับตัว ในปี 2018 อินโดนีเซียมีนักท่องเที่ยวมาเยือนกว่า 15.8 ล้านคน โดยมี 6.8 ล้านคนที่เลือกไปบาหลี ซึ่งมีสถิติที่นักท่องเที่ยวได้ผลิตขยะโดยเฉลี่ย 1.7 กิโลกรัม/คน/วัน ในขณะที่ชาวบ้านผลิตขยะอยู่ที่ 0.5 กิโลกรัม/วัน […]

เกาะยาวน้อยและเกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา ใช้พลังงานแสงอาทิตย์หล่อเลี้ยงผู้คนได้อย่างไร

ชาวบ้าน เกาะยาว หันมาใช้ไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ แผงโซลาร์เซลล์จึงพบเห็นได้ทั่วไป ทั้งที่มัสยิด โรงเรียน พื้นที่เกษตรกรรมและกระชังปลากลางทะเล ท่ามกลางสายฝนโปรยปราย สปีดโบ๊ทของเราฝ่าเกลียวคลื่นมุ่งหน้าสู่ เกาะยาว น้อยและ เกาะยาว ใหญ่ จังหวัดพังงา พื้นที่ต้นแบบโครงการ ‘เกาะพลังงานสะอาด’ ที่ชาวบ้านกำลังช่วยกันสร้างความเปลี่ยนแปลงด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ด้วยการหันมาใช้พลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy) พลังงานหมุนเวียน คือพลังงานที่นำมาใช้ทดแทนพลังงานเชื้อเพลิงฟอสซิล ซึ่งทั่วโลกกำลังเร่งผลักดัน และหลายประเทศมีการตั้งเป้าหมายในการเปลี่ยนมาใช้พลังงานหมุนเวียนอย่างอย่างจริงจัง เพราะเป็นพลังงานสะอาดที่ไม่สร้างมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ก่อให้เกิดผลกระทบใด ๆ ต่อสภาพภูมิอากาศของโลก และที่สำคัญคือสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ไม่จำกัด ความยากลำบากในการใช้ชีวิตของชาวเกาะ คือแหล่งผลิตกระแสไฟฟ้าไม่มีเสถียรภาพ เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต เห็นได้จากหลาย ๆ เกาะขนาดเล็กในทะเลไทย ต่างยังต้องพึ่งพาเครื่องปั่นไฟที่ใช้เครื่องยนต์ดีเซล ซึ่งมีทั้งควัน เขม่า และคราบน้ำมันที่สร้างมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมไม่น้อย ขณะที่เกาะขนาดใหญ่ก็ใช้ไฟฟ้าจากการส่งกระแสไฟฟ้ามาจากแผ่นดินใหญ่ด้วยสายเคเบิ้ลใต้ทะเล ซึ่งตามมาด้วยต้นทุนที่สูงและการซ่อมบำรุงที่ยุ่งยาก เกาะพลังงานสะอาด คือโมเดลพัฒนาคุณภาพชีวิตชาวเกาะ ด้วยการลดต้นทุน ลดมลภาวะด้วยการผลิตกระแสไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทดแทนที่หาได้จากทรัพยากรธรรมชาติรอบเกาะ โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ เกาะยาวทั้งสองแห่งนี้พิเศษด้วยความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ แม้จะเพิ่งเปิดรับการท่องเที่ยวอย่างเต็มตัว หลังเป็นหนึ่งในไม่กี่เกาะชายฝั่งทะเลอันดามันที่รอดพ้นภัยพิบัติจากคลื่นยักษ์สึนามิเมื่อ พ.ศ. 2547 ด้วยความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่นทำให้เกิดการรวมตัวกันสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยววิถีชุมชน ที่ชาวบ้านมีส่วนร่วมในการจัดการและดูแลการท่องเที่ยวธรรมชาติเชิงวัฒนธรรมอย่างใกล้ชิด ฝนเริ่มซาลง แดดยามบ่ายส่องกระทบผิวน้ำระยิบระยับ […]

น้ำแข็งละลาย ชีวิตล่มสลาย

เรื่อง ทิม ฟอลเจอร์ ภาพถ่าย ซีริล ยัซเบ็ก กลางดึกคืนหนึ่งของเดือนพฤศจิกายนที่หมู่บ้านเนียกอร์นัตริมฝั่งตะวันตกของกรีนแลนด์ เหนือเส้นอาร์ติกเซอร์เคิลราว 500 กิโลเมตร สุนัขลากเลื่อนเริ่มส่งเสียงเห่าหอน ไม่มีใครรู้สาเหตุแน่ชัด แต่ชาวบ้านบางคนคิดว่าพวกมันได้ยินเสียงหายใจของนาร์วาฬ  (narwhal) วาฬชนิดหนึ่งที่มีนอเป็นเกลียวเหมือนยูนิคอร์น  ซึ่งมักมาแวะที่อูมมันนักฟยอร์ดในช่วงเวลานี้ของปีระหว่างอพยพลงใต้  เช้าวันรุ่งขึ้น ผู้ชายในชุมชนส่วนใหญ่พากันลงเรือเล็กออกล่านาร์วาฬเฉกเช่นที่ชาวอินนูอิตในกรีนแลนด์ปฏิบัติกันมาหลายร้อยปี บ่ายวันนั้น ใต้ผืนฟ้าที่เมฆสีเทาคล้อยต่ำ พรานที่กลับมาพากันลากเรือขึ้นฝั่ง ชาวบ้านเนียกอร์นัตอีกสองสามคนจากที่มีกันอยู่ทั้งหมด 50 คน ออกจากบ้านไม้สีสันสดใสมารวมตัวกันริมหาดหินด้วยความสนใจใคร่รู้ว่าในเรือมีอะไร ในจำนวนนี้มีอีลันงูอัก เอเกเด ผู้จัดการโรงไฟฟ้าของหมู่บ้านวัย 41 ปีรวมอยู่ด้วย เขาย้ายมาที่นี่เมื่อเก้าปีก่อนจากทางใต้ของกรีนแลนด์ซึ่งมีคนเลี้ยงแกะมากกว่านักล่าวาฬ เพื่อจะได้ใช้ชีวิตอยู่กับหญิงสาวชาวเนียกอร์นัตที่เจอกันในเว็บไซต์หาคู่ทางอินเทอร์เน็ต บางทีนาร์วาฬอาจเอาเถิดเจ้าล่อกับเหล่าพราน  หรือบางทีพวกมันอาจยังมาไม่ถึงและยังอ้อยอิ่งอยู่ในถิ่นอาศัยช่วงฤดูร้อนทางเหนือ เพราะยังไม่ถูกน้ำแข็งทะเลที่ขยายตัวบังคับให้ต้องอพยพลงใต้  ไม่ว่าสาเหตุคืออะไร พรานแห่งเนียกอร์นัตก็กลับบ้านพร้อมเหยื่อขนาดย่อมกว่า นั่นคืออาหารหลักอย่างแมวน้ำริงด์  และภายในไม่กี่นาที มันก็ถูกถลกหนังแล้วแล่เนื้อใส่ถุงพลาสติกสำหรับแจกจ่าย นอกจากหินเปื้อนเลือดและเศษครีบที่ไม่กี่ครีบแล้ว ร่องรอยของแมวน้ำก็หายวับไปสิ้น ยังมีสิ่งอื่นหายไปจากที่นี่เช่นกัน นั่นคือวิถีชีวิต คนหนุ่มสาวพากันหลีกหนีไปจากชุมชนล่าวาฬเล็กๆอย่างเนียกอร์นัต บางหมู่บ้านต้องดิ้นรนให้อยู่ได้ และวัฒนธรรมซึ่งก่อรูปขึ้นที่นี่ในช่วงเวลาหลายร้อยปี พร้อมทั้งค่อยๆปรับตัวให้เข้ากับการรุกคืบและการหดหายตามฤดูกาลของน้ำแข็งทะเล  มาบัดนี้กำลังเผชิญความเป็นไปได้ที่ว่า น้ำแข็งทะเลจะหดหายไปอย่างถาวร วัฒนธรรมเช่นนี้จะอยู่รอดหรือไม่ หากคำตอบคือไม่แล้ว จะสูญเสียอะไรไปบ้าง เมื่อน้ำทะเลแข็งตัว โลกแห่งแดนเหนือพลันกว้างใหญ่ขึ้น […]