จาริกแสวงบุญ : เพื่อศาสนา หรืออัตตา - National Geographic Thailand

จาริกแสวงบุญ : เพื่อศาสนา หรืออัตตา

จาริกแสวงบุญ : เพื่อศาสนา หรืออัตตา

แม้ว่าความเจริญทางวัตถุจะงอกงามดุจดอกไม้ป่าฤดูวสันต์ และช่วยบำบัดความต้องการของมนุษย์ได้ แต่เบื้องลึกในจิตใจของพวกเขากลับแห้งผากดั่งท้องทะเลทรายร้อนระอุ เราไม่เห็นว่าอาชญากรรมมีแนวโน้มจะลดลง ความขัดแย้งยังมีให้เห็นเรื่อยๆมีการเอารัดเอาเปรียบ ผู้คนยากจนและหิวโหย เกิดการเสื่อมสลายของวัฒนธรรม ฯลฯ ส่วนสงครามระหว่างมนุษย์กับความทุกข์นั้นเล่าไม่มีทีท่าว่าจะสงบง่ายๆ ความหมายมาดปรารถนายังคงไร้ขอบเขต และศีลธรรมเพื่อการดำรงอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุขก็ดูจะเป็นปัญหาแรกสุดนับแต่มนุษย์เริ่มอยู่ด้วยกันเป็นสังคม

คริส บราเซียร์ เจ้าของผลงานเรื่อง The No-Nonesense Guide to World History เขียนไว้ว่า “เป็นไปได้ว่าความเจริญในยุคของเราเองอาจจะได้รับการจดจำน้อยยิ่งกว่าการกำเนิดของศาสดาที่เริ่มต้นโดยไม่มีใครรู้จักองค์หนึ่ง ทว่าชนะใจคนทั้งโลกในยุคสมัยต่อมาและยืนยงนับจากนั้น” และนั่นเป็นปริศนาที่ว่า เหตุใดศรัทธาประสาทะที่มีต่อศาสนาต่างๆในโลกจึงยังทรงอิทธิพลต่อมนุษยชาติมาตลอดทุกยุคทุกสมัย

จาริกแสวงบุญ
ชาวคริสต์น้อมดวงจิตอธิษฐานต่อพระเจ้า ณ อาสนวิหาร พระนางมารีอาปฏิสนธินิรมลจังหวัดจันทบุรี ศาสนสถานแห่งนี้ยืนตระหง่านเคียงคู่ชุมชนชาวคริสต์มาแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และได้ชื่อว่าเป็นโบสถ์ที่สวยงามที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย (ภาพถ่าย คัมภีร์ ผาติเสนะ)

นับตั้งแต่ชีวิตมนุษย์อุบัติขึ้นในครรโภทร ความปรารถนาในอิสระได้บ่มเพาะมนุษย์พิสมัยการเดินทางเพื่อแสวงหาประสบการณ์ใหม่ๆ เราใช้องคาพยพและทรัพยากรมากมายออกสำรวจตรวจตราโลก พิชิตจุดหมาย และเก็บเกี่ยวประสบการณ์เหล่านั้นมาใช้หรือแบ่งบันให้สังคม ทารกใช้รยางค์แขนขาคว้าประสบการณ์จากครรภ์และถันของมารดา ของเล่น และสิ่งแวดล้อมฉันใดย่อมมีความหมายเช่นเดียวกับการเดินทางไกลของมาร์โค โปโล จากยุโรปสู่จีนและอินเดียฉันนั้น ประสบการณ์ใหม่ๆ เป็นเสมือนอาหารชีวิตและหล่อหลอมความทะเยอะทะยานของมนุษย์มาทุกยุคและมนุษย์ก็คิดว่าเพราะการเดินทางนี้เองที่ทำให้มนุษย์มีความคิดแตกต่างจากสัตว์โลกชนิดอื่นๆ

พวกเขาอาจจะคิดไปเอง กระทั่งเมื่อมนุษย์ได้สำรวจปริมณฑลในจิตใจของตนอย่างลึกซึ้งจึงพบว่า แท้จริงแล้วพวกเขาเองกลับมิได้แตกต่างจากสัตว์โลกชนิดอื่นๆเลย  พวกเขาทั้งหิวโหย บ้าคลั่ง ตื่นกลัว และบางครั้งก็ทุกข์ระทมอย่างน่าเวทนา ความอ่อนแอของมนุษย์เป็นสาเหตุหนึ่งของการกำเนิดศาสนา ซึ่งอาจเป็นพัฒนาการทางจิตใจในประวัติศาสตร์ของมนุษย์

จาริกแสวงบุญ
สีหน้าแววตาของผู้มาร่วมพิธีแห่พระพิฆเนศ ณ วัดศรีมหาอุมาเทวี (วัดแขก) ย่านสีลม สะท้อนถึงแรงศรัทธาของศาสนิกชนที่ไม่เคยสร่างซานับตั้งแต่ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูเผยแผ่เข้ามาในแผ่นดินไทยเป็นครั้งแรก (ภาพถ่าย เดชบดินทร์ ลิมศุภนาค)

ศาสนาเข้ามาปลอบโยนปริเทวนาการของมนุษย์ บ่มเพาะสิ่งที่เรียกว่าศีลธรรมให้ผุดผาดขึ้นในท้องทุ่งจิตใจอันแห้งผาก ชักนำพวกเขาออกจากถ้ำของความขลาดเขลา และขยายขอบเขตการเดินทางในโลกสู่การเดินทางในจิตใจ มนุษย์ออกสำรวจตัวตนและจิตวิญญาณ จนค้นพบว่าศาสนาได้เจาะกะเทาะถ้ำแห่งความขลาดเขลาจนแสงสว่างพอเล็ดลอดเข้ามาได้บ้าง บางคนแหวกขยายช่องเหล่านั้นเพื่อแสวงหาหนทางออกไปภายนอก หากแต่บางคนกลับหวาดกลัวแสงสว่างเหล่านั้นแทนและเร้นหนีไปคุดคู้อยู่ที่มุมถ้ำ ศาสนามอบข้อเสนอให้มนุษย์และพวกเขาเริ่มเรียนรู้ว่าจะพึ่งพาศาสนาอย่างไร เช่นเดียวกับจะหาประโยชน์จากศาสนาได้ด้วยวิธีใด

เมื่อมนุษย์เชิดชูศาสนาและแผ่อิทธิพลความสำเร็จออกไป ความอัศจรรย์ของศาสนาก็บังเกิด นั่นคือความสามารถในการรังสรรค์พลังศรัทธา และยึดโยงเข้ากับวิถีมนุษย์อย่างกลมกลืน แม้ว่าหลักคำสอนและวัครปฏิบัติของแต่ละศาสนาจะแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ทว่าศาสนาก้ได้ใช้ศรัทธาชี้ทางให้มนุษย์ก้าวเดินอย่างมั่นคง อุ่นใจ และไปในทิศทางที่เหมาะสม

ขั้นตอนสำคัญยิ่งของกระบวนการสร้างศรัทธาในศาสนิกชนคือการสร้าง “ความหวาดกลัว” ในแต่ละศาสนา พุทธศาสนาตอกย้ำเรื่องการวียนว่ายตายเกิดซึ่งต้องผจญทุกข์อย่างไรที่สิ้นสุด ศาสนาอิสลามและศาสนาคริสต์ชี้ว่าพวกนอกศาสนาจะต้องถูกพิพากษาอย่างรุนแรงในวันสิ้นโลก ศาสนาฮินดูสร้างนรกภูมิให้สยดสยองและน่าเกลียดน่ากลัว ในทางกลับกันศาสนาก็สร้าง “การหลุดพ้นจากความหวาดกลัว” ผ่านมรรคาต่างๆ พุทธธรรมตอบโจทย์การดับทุกข์ที่ต้นเหตุด้วยการแสวงหาหนทางหลุดพ้นจากสังสารวัฏ ศาสนาอิสลามและคริสต์เข้าหาพระเจ้าเพื่อความปลอดภัยในวันแตกดับของโลก ศาสนาฮินดูบูชาเทพเจ้าเพื่อมุ่งสู่สวรรคาลัยและชีวิตอันเป็นนิรันดร์

จาริกแสวงบุญ
ชาวมุสลิมชุมชนทรายกองดินริมคลองแสนแสบพากันมาละหมาด ณ สุเหร่ากมาลุลอิสลาม ศาสนสถานเก่าแก่นับแต่ยุคแรกที่ชาวมุสลิมเข้ามาตั้งรกรากในบริเวณนี้ (ภาพถ่าย ศิริโชค เลิศยะโส)

เป้าหมายของศาสนาจึงช่วยให้มนุษย์มีความหวังจากความหวาดกลัว และมันก็คุ้มค่าทีเดียวสำหรับการทำทุกวิถีทางเพื่อให้ชีวิตอันแสนสั้นของพวกเขาหลุดพ้นจากความหวาดกลัวเหล่านั้น แม้จะเป็นความหวังที่ริบหรี่เต็มที แต่ก็นับว่าเป็นการตลาดที่แยบยลและทรงอนุภาพไม่น้อย

ตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา การแสวงบุญเป็นการประกาศศรัทธาอันแรงกล้าของศาสนา ผู้แสวงบุญนับไม่ถ้วนยอมละทิ้งชีวิตสุขสบายทางโลก ออกเรือข้ามน้ำข้ามทะเลเพื่อจาริกไปยังแดนศักดิ์สิทธิ์ที่ศาสดาของพวกเขาเคยประกาศศาสนา หรือยอมจ่ายค่าบินลัดฟ้าไปยังอีกฟากโลกเพียงเพื่อดื่มด่ำกับจิตวิญญาณอันขรึมขลังครั้งบุร่ำบุราณเมื่อคราวศาสดาประสูติ การแสวงบุญซึ่งเริ่มต้นจากการค้นหาเพื่อหลุดพ้นจากความมืดมนอนธการในหัวใจ จึงนำไปสู่อุตสาหกรรมทัวร์ที่มีเม็ดเงินหมุนเวียนนับพันล้านดอลลาร์สหรัฐ

แต่ปลายทางของการแสวงบุญคือการไปถึงจุดหมายเท่านั้นหรือ…นักศาสนวิทยาวิเคราะห์การแสวงบุญว่า เป็นกุศโลบายที่สอนให้มนุษย์รู้จักเสียสละและอดทน ผู้มีศรัทธาแรงกล้าสนับสนุนว่า ไม่มีการเสียสละใดยิ่งใหญ่และชอบธรรมเท่ากับการเสียสละให้กับศาสนา ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์คฤงคารของคฤหัสถ์ผู้มั่งมีหรือเศษสตางค์แดงของยาจกคนโซ รวมถึงหยาดเหงื่อของสัปปุรุษผู้ละทิ้งความสะดวกสบายถวายแด่ศรัทธา ผู้เสียสละทุกคนคือผู้มีเกียรติและมีใจให้ศาสนา

จาริกแสวงบุญ
คุรุดวาราศคุรุสิงห์สภาในย่านพาหุรัดเป็นศูนย์รวมจิตใจชาวสิขมาหลายชั่วอายุคน ทุกวันนี้ ชาวสิขยังคงมุ่งหน้ามาสวดมนต์และอ่านพระคัมภีร์ ณ ศาสนสถานแห่งนี้อยู่เนืองนิจ ไม่เว้นแม้แต่เด็กเล็กและวัยรุ่นที่จะเป็นศาสนิกชนผู้ทะนุบำรุงพระศาสนารุ่นต่อไป (ภาพถ่าย คัมภีร์ ผาติเสนะ)

แต่อย่างไรก็ตาม การเดินทางสู่แดนศักดิ์สิทธิ์ห่างไกลต้องใช้ทุนรอนพอสมควร การอดทนเพื่อเก็บหอมรอบริบอาจเป็นหนึ่งในอุปสรรคขัดขวางการแสวงบุญในโลกสมัยใหม่ เปรียบได้กับเส้นทางอันขรุขระและโตรกผาสูงชันในอดีต และความเย้ายวนของกิเลสทางโลกียะก็เปรียบดั่งขุมโจร สัตว์ร้ายและภัยธรรมชาติ ที่คอยรังควานขวางกั้นการประกาศศรัทธาของผู้แสวงบุญเมื่อครั้งโบราณกาล อุปสรรคของการแสวงบุญได้เปลี่ยนรูปแบบไปตามยุคสมัย

แม้การปวารณาตนของผู้แสวงบุญจะไม่สามารถพิสูจน์ว่า ท้ายที่สุดจะได้ไปเสวยสุข ณ สวรรคาลัยหรือไปสู่เป้าหมายสูงสุดของศาสนา แต่เรื่องราวของเหล่านักแสวงบุญได้จารจารึกไว้ในประวัติศาสตร์

เรื่องแนะนำ

คุณปู่นักสโนว์บอร์ดวัย 62 ปี ผู้ใช้ชีวิตอย่างเต็มที่

เป็นคุณผู้อ่านจะทำอะไรอยู่เมื่ออายุได้ 62 ปี คุณอาจพักผ่อนอยู่บ้าน ทำสวน หรืออ่านหนังสือเช่นเดียวกับวัยเกษียณทั่วไป แต่ไม่ใช่สำหรับ Milos Kmetlko คุณปู่ชาวสโลวาเกีย อายุเป็นเพียงแค่ตัวเลขเท่านั้น ในวัย 62 ปี เขาพร้อมเต็มที่สำหรับการเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ซึ่งหนึ่งในนั้นคือการเล่นสโนว์บอร์ด “ผมไม่สามารถจินตนาการเห็นตัวเองนั่งอยู่บ้านหรือทำสวนเหมือนคนอื่นๆ ได้” เขากล่าว “ผมบอกกับตัวเองก่อนหน้านี้ เมื่ออายุได้ 60 ชีวิตของคุณไม่ได้กำลังจะสิ้นสุด แต่มันเพิ่งเริ่มขึ้นต่างหาก”   อ่านเพิ่มเติม : กล้าเดินไหม? สะพานแขวนยาวที่สุดในโลก, ไปเที่ยวเกาหลีเหนือกัน! พักในโรงแรมสุดหรูพร้อมเล่นสกีหิมะ

The Expatriate Workers Of Dubai

เรื่องและภาพ อธิวัฒน์ ศิลปะเมธานนท์ (รางวัลชนะเลิศโครงการ 10 ภาพเล่าเรื่องปี 7) “คาบายัน” เสียงเรียกภาษาตากาล็อกที่แปลว่า “คนชาติเดียวกัน” ดังลั่นจากห้องพักกลุ่มแรงงานชาวฟิลิปปินส์เมื่อผมเดินเข้าไปในเขตห้องพักย่านอัลคารามา ดูไบ เมื่อโลกเชื่อมโยงทั่วถึงกันหมด การอพยพย้ายถิ่นฐานหรือเพื่อไปทำงานยังประเทศอื่นจึงง่ายขึ้นมาก  ประเทศที่กำลังพัฒนาและด้อยทรัพยากรกว่าจึงส่งออกพลเมืองชนชั้นแรงงานของตนไปยังประเทศพัฒนากว่า  ธนาคารโลกประเมินว่าดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เป็นประเทศอันดับต้นๆ ของโลกที่แรงงานข้ามชาติส่งเงินกลับบ้านมากที่สุด สำหรับพนักงานทำความสะอาดห้องน้ำจากศรีลังกา พนักงานขายของตามร้านสะดวกซื้อจากไนจีเรีย หรือหนุ่มบริกรฟิลิปปินส์ในร้านอาหาร ดูไบเป็นเมืองแห่งโลกาภิวัฒน์ที่มีทั้งด้านสว่าและมืด  ในแง่หนึ่งดูไบเป็นเมืองที่เปิดกว้างทางศาสนาและวัฒนธรรม แต่อีกด้านหนึ่ง เมืองสวรรค์ของนักท่องเที่ยวต่างชาติแห่งนี้ก็เป็นนรกของแรงงานข้ามชาติเมื่อนายจ้างค้างชำระค่าแรง สภาพความเป็นอยู่ย่ำแย่ ต้องเผชิญกับอันตรายภายในสถานที่ทำงาน และถูกยึดหนังสือเดินทางไว้อย่างผิดกฎหมาย  และอาจหนักกว่านั้นสำหรับแรงงานสตรีในครัวเรือนที่ต้องทำงานไม่มีวันหยุด ใช้ชีวิตตัดขาดจากโลกภายนอก ถูกนายผู้หญิงล่วงเกินทางวาจา และนายผู้ชายล่วงเกินทางเพศ  แต่เพราะมาตรการที่ใช้ควบคุมแรงงานอย่างเข้มงวดเช่นการระงับวีซ่าการทำงานหรือส่งกลับประเทศ ทำให้แรงงานต่างชาติต้องตกอยู่ในสภาพจำยอม และย้ำเตือนตนเสมอว่า พวกเขาตัดสินใจมาทำงานที่นี่โดยไม่มีใครบังคับ ก็เพื่อเงินทองที่จะส่งกลับบ้านไปให้ครอบครัวและคนข้างหลังในประเทศกำลังพัฒนาที่จากมา  

วันที่ท้องฟ้ามืดมิด

เรื่องและภาพถ่าย  เอกรัตน์ ปัญญะธารา “Black Day” เป็นโปรเจ็กต์ถ่ายภาพที่ใช้เวลาตลอดหนึ่งปีของเอกรัตน์ ปัญญะธารา บรรณาธิการภาพและช่างภาพประจำนิตยสาร เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย นับตั้งแต่วันที่ 13 ตุลาคม 2559  อันเป็นวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร “เป็นช่วงเวลาที่ความเงียบกลับมีเสียงดังก้อง เป็นช่วงเวลาที่คนไทยทั้งประเทศรู้สึกร่วมกันต่อเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ครั้งนี้ ผมจึงเลือกเล่าเรื่องด้วยการบันทึกอารมณ์แทนการบันทึกเหตุการณ์อย่างตรงไปตรงมา ถือเป็นบันทึกหนึ่งของตัวเองและเป็นบันทึกหนึ่งของเหตุการณ์ซึ่งยาวนานตลอดหนึ่งปีเต็มของการไว้ทุกข์” เอกรัตน์กล่าว “สิ่งที่ยากที่สุดคือการถ่ายสิ่งที่มองไม่เห็นเพราะเป็นอารมณ์  เป็นการถ่ายภาพที่ใช้จินตนาการมากกว่าถ่ายสิ่งที่เห็นอยู่ตรงหน้า หรือการถ่ายสัญลักษณ์ที่นำไปสู่ความรู้สึกนี้ เป็นสิ่งที่ยากมากและไม่เคยทำมาก่อน” ที่ผ่านมา การถ่ายภาพเพื่อตีพิมพ์ลงใน เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย ใช้วิธีบอกเล่าเรื่องราวที่ร้อยเรียงจากภาพถ่ายชุดหนึ่ง แต่สำหรับ “Black Day” เอกรัตน์ไม่กำหนดกฎเกณฑ์การถ่ายภาพของเขา “แต่มีเกณฑ์ในการเลือกภาพว่า ดูแล้วเกิดความเชื่อมโยงถึงความรู้สึกนั้นไหม ผมถ่ายภาพไปเรื่อยๆ จนกว่าจะได้เรื่องที่ดี ทุกขั้นตอนเป็นการทดลอง ตั้งแต่การลงพื้นที่เพื่อถ่ายภาพให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพราะเราเองก็ไม่รู้ว่า ภาพไหนจะใช่หรือไม่ใช่โดยกำหนดโทนสีของภาพให้เป็นโทนสีที่ใกล้เคียงกับอารมณ์ของคนไทยในวันที่ได้ยินข่าวสวรรคตของในหลวง รัชกาลที่ 9”   อ่านเพิ่มเติม : ๙ ช่างภาพสารคดีกับในหลวงรัชกาลที่ ๙, ประพาสต้นบนดอย สี่ทศวรรษโครงการหลวง

ปฏิวัติเกษตรจีนเลี้ยงมังกรหิว

จีนกำลังพยายามแก้ไขปัญหาใหญ่ นั่นคือทำอย่างไรจึงจะเลี้ยงประชากรเกือบหนึ่งในห้าของโลกด้วยที่ดินที่สามารถเพาะปลูกได้ไม่ถึงหนึ่งในสิบของพื้นที่ประเทศ?