ความเป็นมาของพาสปอร์ต: การควบคุมโลกของประเทศตะวันตก

ความเป็นมาของ พาสปอร์ต: การควบคุมโลกของประเทศตะวันตก

ในช่วงปลายศตวรรษที่ยี่สิบเป็นช่วงที่มีผู้อพยพหลั่งไหลเข้าสู่สหรัฐฯ ไม่ขาดสาย และส่วนใหญ่ต้องเดินทางผ่านเอลลิสไอแลนด์เพื่อตรวจสุขภาพ ตอบคำถาม จึงจะได้รับอนุญาตให้ผ่านเข้าสู่ประเทศได้ ในยุคที่ยังไม่มีการใช้เอกสารระบุตัวตนอย่างเป็นมาตรฐานทั่วโลก กระบวนการนี้จึงทำได้ค่อนข้างง่าย แต่ปัจจุบัน ประเทศต่างๆ ทั่วโลกมีจุดตรวจคนเข้าเมือง และทุกคนที่เดินทางเข้าออกผ่านประเทศใดๆ ก็ต้องผ่านจุดตรวจเหล่านี้

หนังสือเดินทางของยุคปัจจุบันมีการฝังไมโครชิปและภาพโฮโลแกรม ใช้ภาพถ่ายชีวภาพ (biometric photo) และบาร์โค้ด ดูเหมือนว่าเทคโนโลยีจะล้ำยุคไปมาก โดยเฉพาะเมื่อเรามองว่าความเป็นมาว่าประวัติศาสตร์ของหนังสือเดินทางนั้นช่างยาวนาน มาร์ติน ลอยด์ เขียนไว้ในหนังสือ“The Passport: The History of Man’s Most Travelled Document” The Passport: The History of Man’s Most Travelled Document  ว่า เมื่อหลายร้อยปีก่อนมีการออกใบ sauf conduit หรือ “Safe Conduct Pass” (ใบเอกสารผ่านทาง) ให้กับศัตรูของชาติที่ “เดินทางเข้าออกอาณาจักรเพื่อการเจรจา” ซึ่งเป็นเอกสารที่ระบุคำตกลงระหว่างสุภาพบุรุษสองท่านว่า ผู้ปกครองสองคนยอมรับในอำนาจของกันและกัน และการก้าวข้ามเขตแดนจะไม่นำมาซึ่งสงคราม

พาสปอร์ต
ห้องทะเบียนของเอลลิสไอแลนด์เป็นจุดรับผู้อพยพแห่งแรกของสหรัฐฯในช่วงปี 1900 ถึง 1924 โดยผู้มาใหม่จะต้องตอบคำถามของผู้ตรวจราชการที่นั่งอยู่ใต้ธงชาติ ปี 1912
ภาพถ่าย NEW YORK PUBLIC LIBRARY, National Geographic Creative

การบังคับใช้กฎเกณฑ์ใดๆ ก็ตามย่อมทำได้โดยง่ายเมื่อไม่มีการทำข้อตกลง แต่แล้วทุกอย่างก็เปลี่ยนไปในปี 1920 เมื่อมีการสร้างมาตรฐานหนังสือเดินทางขึ้นในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง โดยสันนิบาตชาติ (หนึ่งปีให้หลัง สหรัฐอเมริกาจึงผ่าน นโยบายจำกัดผู้อพยพเข้าเมือง ปี 1921 (Emergency Quota Act of 1921)  Emergency Quota Act of 1921 และตามด้วยรัฐบัญญัติผู้อพยพ ปี 1924 (Immgration Act of 1924) ซึ่งจำกัดจำนวนผู้อพยพเข้าเมือง นโยบายดังกล่าวเกิดขึ้นเพราะผู้อพยพจากหลากหลายประเทศจัดว่าเป็น “ภัยคุกคาม” ต่อ “ความเป็นใหญ่ของชาวอเมริกัน” ดังนั้น การระบุประเทศต้นทางของผู้อพยพจึงทำได้โดยการออกหนังสือเดินทางใหม่เอี่ยมให้นั่นเอง

พาสปอร์ต
ครอบครัวผู้อพยพถือกระเป๋าระหว่างเดินผ่านเอลลิสไอแลนด์ ราวปี 1905
ภาพถ่าย Glasshouse Images/Alamy Stock Photo

หนังสือเดินทางซึ่งถือกำเนิดขึ้นเพราะระบบที่มีประเทศตะวันตกเป็นศูนย์กลางเพื่อควบคุมโลกหลังสงครามโลก จึงเอื้อประโยชน์ต่อผู้มั่งมีที่ต้องการเดินทาง แต่ถือเป็นภาระของผู้ยากไร้ “หนังสือเดินทางเป็นเหมือนเกราะกำบัง ถ้าคุณเป็นประชากรของประเทศร่ำรวยค่ะ” เอทอสซา อะแร็กเซีย เอบราเฮเมียน ผู้เขียน The Cosmopolites: The Coming of the Global Citizen เขียนไว้ นักเขียนสาวชาวแคนาดา ผู้มีเชื้อสายอิหร่านและปัจจุบันเป็นประชากรของสวิตเซอร์แลนด์ ตั้งคำถามว่าด้วยสัญชาติและความเป็นพลเมือง “ฉันไม่มีความผูกพันใดๆ เป็นพิเศษกับหนังสือเดินทางของตัวเองหรอกค่ะ เพราะมองแค่ว่าเป็นเรื่องของการบังเอิญไปเกิดในที่ใดที่หนึ่ง และฉันจะไม่ระบุตัวตนว่าเป็นชนชาติใดชาติหนึ่งถ้าไม่จำเป็น” เธอบอก

เหล่าผู้วิพากษ์การแก้ไขปัญหาผู้อพยพปี 1920 แย้งว่า ระบบดังกล่าวไม่ใช่การสร้างสังคมแห่งประชาธิปไตยอย่างแท้จริงสำหรับนักเดินทางท่องโลก แต่เป็นเรื่องของการบังคับควบคุม แม้แต่ภายในเขตแดนของประเทศสหรัฐฯ เอง ในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบ Atlas Obscura รายงานว่า หญิงชาวอเมริกันที่สมรสแล้วมีเพียงชื่อท้ายชื่อของสามีในหนังสือเดินทาง เช่น “นายจอห์น โด และภริยา” (หญิงโสดสามารถมีหนังสือเดินทางของตนเองได้ อ่านเพิ่มเติมได้ ที่นี่ ) และจะไม่มีสิทธิ์เดินทางข้ามชายแดนได้ด้วยตนเอง แต่ชายที่สมรสแล้วสามารถเดินทางไปไหนมาไหนตามลำพังได้

พาสปอร์ต
ลูกของผู้อพยพที่ถูกกักตัว หรือของพ่อแม่ผู้อพยพที่อยู่ก่อนแล้ว โบกธงชาติสหรัฐฯบนสวนดาดฟ้าบนเอลลิสไอแลนด์ ราวปี 1900
ภาพถ่าย Jacob A. Riis, Museum of the City of New York/Getty Images

มีบางประเทศที่มองว่า หนังสือเดินทางคือวิธีควบคุมโลกของประเทศตะวันตกและออกมาคัดค้าน มาร์ก ซอลเทอร์ เขียนไว้ในหนังสือ  Rights of Passage: The Passport in Internation RelationsRights of Passage: The Passport in International Relations แม้ว่าหลายประเทศต้องการยกเลิกการใช้หนังสือเดินทาง แต่ก็ไม่มีประเทศใดทำเช่นนั้นได้ในปัจจุบัน

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา หนังสือเดินทางกลายเป็นของจำเป็นที่ทุกคนต้องการ ไม่ต่างจากอสังหาริมทรัพย์และงานศิลปะ บางประเทศมีการค้าหนังสือเดินทางในตลาดมืด และบางประเทศก็เปิดพรมแดนให้กับคนที่ยอมจ่ายเงินก้อนโต “ตอนที่ค้นคว้าเพื่อเขียนหนังสือ พอฉันรู้ว่ามีตลาดค้าหนังสือเดินทางถูกกฎหมาย ฉันเลยรู้ว่า ความคิดของตัวเองที่มองว่าความเป็นพลเมืองเป็นสิ่งที่ซื้อขายได้ เป็นความคิดที่ถูกต้องค่ะ” เอบราเฮเมียน บอก ตัวอย่างเช่น ประเทศมอลตากับไซปรัสเปิดขายความเป็นพลเมือง โดยมอลตาตั้งไว้ที่สนนราคา 1,000,000 ดอลลาร์สหรัฐขึ้นไป ส่วนไซปรัสจะมอบสัญชาติให้คนที่มาลงทุนตามข้อกำหนดของรัฐบาล

พาสปอร์ต
ลูกๆของผู้อพยพตรวจสุขภาพกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขของเมืองเมื่อมาถึงเอลลิสไอแลนด์ในช่วงที่ไข้รากสาดใหญ่ระบาด ปี 1911
ภาพถ่าย Bettmann/Getty Images

ถึงกระนั้น ก็ยังมีคนกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่าเป็นคนไร้สัญชาติ (stateless) โดยคนเหล่านี้มีอยู่ถึง 10 ล้านคนทั่วโลก และคำขอออกหนังสือเดินทางของพวกเขามักถูกปฏิเสธ จึงทำให้ขาดเสรีในการเดินทาง และนั่นเป็นสิ่งที่ตอกย้ำว่า “สัญชาติ” หรือความเป็นพลเมือง เป็นสิ่งที่คลุมเคลือ

เราจะมีอภิสิทธิ์มากน้อยแค่ไหน หรือจะกังวลมากน้อยแค่ไหนขณะเดินทาง ขึ้นอยู่กับประเทศต้นทางของเรา หนังสือเดินทางของเราอาจเป็นเครื่องคุ้มกะลาหัวหรือเป็นภาระที่ต้องแบกรับก็ได้ เพราะตัวหนังสือเดินทางจะคงอยู่ต่อไป แต่การปรับเปลี่ยนเอกสารชิ้นนี้ให้ทันต่อโลกที่เปลี่ยนแปลงทุกขณะยังเป็นเรื่องท้าทาย และเราไม่รู้ว่าในอนาคต หนังสือเดินทางจะมีหน้าตาเป็นอย่างไร

เรื่อง จูเลีย ไพน์ส

 

อ่านเพิ่มเติม

คนไทยในอดีตหากมีคู่ต่างชาติ มีโทษถึงประหารชีวิต

เรื่องแนะนำ

Libra (ลิบรา) เงินดิจิตอลแห่งอนาคตเพื่อคนทั้งโลก

ลิบรา (Libra) สกุลเงินใหม่ระดับโลกจาก Facebook ที่พร้อมเป็นสกุลเงินเพื่อการใช้จ่ายของคนทั่วโลก แต่ทุกสิ่งย่อมมีทั้งข้อดีและข้อเสีย เมื่อคนทั้งโลกเชื่อมต่อกัน การใช้จ่ายของคนทั้งโลกก็เชื่อมต่อตาม จากในอดีต พฤติกรรมการซื้อสินค้าของผู้คนที่นิยมเดินทางไปที่ห้างสรรพสินค้า หรือตลาดเพื่อเลือกซื้อและจับจ่ายสินค้า แต่ในทุกวันนี้ เราไม่จำเป็นต้องก้าวผ่านประตูบ้านเพื่อให้ได้สินค้าสักชิ้น แค่เพียงเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตกับคอมพิวเตอร์หรือโทรศัพท์มือถือ พิมพ์ประเภทสินค้าที่ต้องการ รวมไปถึง การสั่งสินค้าจากต่างประเทศ ที่ผู้ซื้อสามารถเจรจาซื้อขายสินค้าทุกประเภทกับผู้ขายจากทั่วโลกได้ โดยมีขั้นตอนสำคัญคือการจ่ายเงินผ่านบริการธุรกรรมทางการเงินในระบบดิจิทัล จากนั้นคือการรอรับสินค้าที่บ้าน พฤติกรรมการซื้อสินค้าแบบไร้พรมแดนนับวันยิ่งเติบโตมากขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ขั้นตอนสำคัญอย่างธุรกรรมทางการเงินในระบบดิจิทัลยิ่งต้องเติบโตมากขึ้นเพื่อรองรับการเติบโตนี้ อย่างไรก็ตาม ธุรกรรมทางการเงินนี้ยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนในแต่ละสกุลเงิน รวมไปถึงรูปแบบธุรกรรมทางการเงินที่ยังเข้าไม่ถึงคนทั่วโลก และต้องพึ่งพาการใช้เงินสดหรือ ต้องพึ่งพาสถาบันการเงินอย่างธนาคาร รวมไปถึงผู้ที่ไม่มีบัตรเครดิต ทำให้เกิดความต้องการวิธีการใช้จ่ายที่เชื่อมต่อกันอย่างไร้ขีดจำกัด และง่ายที่สุด และนั่นคือแรงบันดาลใจสำคัญที่องค์กรสื่อสังคมออนไลน์อย่าง Facebook ซึ่งมีผู้ใช้งานนับพันล้านคนตัดสินใจคิดค้นสกุลเงินและวิธีการใช้งานเพื่อทุกคนบนโลกที่เรียกว่า Libra (ลิบรา) ประวัติศาสตร์แห่งความพยายามในการใช้จ่ายเงินบนโลกดิจิทัล หลังจากการใช้จ่ายเงินของมนุษย์ล้วนเป็นในรูปแบบเงินสด เช็ค หรือทองคำมาเนิ่นนาน ก็เริ่มมีความพยายามในการเอาเงินสดเข้าไปอยู่ในโลกของดิจิทัล หลังจากการกำเนิดของอินเตอร์เน็ตไม่นาน โดยในปี 1994 สหภาพเครดิตที่ได้รับอนุญาตจากรัฐบาลกลางแห่งสแตนฟอร์ด (The Standford Federal Credit Union) ประเทศสหรัฐอเมริกา ได้เสนอบริการธนาคารบนอินเตอร์เน็ต (Online Banking) ให้กับลูกค้าเป็นครั้งแรก […]

สุขาอยู่หนใด

เปลี่ยนคนอินเดียให้เลิกขับถ่ายกลางแจ้งนั้น ยากจนเป็นปัญหาระดับชาติ!

จากเวียดนามสู่สิงคโปร์: เมื่อผู้หญิงต้องแต่งงานย้ายถิ่นเพื่อชีวิตที่ดีกว่า

ด้วยมุ่งมั่นจะแสวงหาความมั่นคงทางการเงิน เธอเสี่ยงทิ้งบ้านเกิดในชนบทของเวียดนามเพื่อ แต่งงานเพื่อย้ายถิ่น กับชายคนหนึ่งในประเทศร่ำรวยกว่า ผ่านการจัดการของนายหน้า ผู้หญิงคิดเป็นสัดส่วนราวครึ่งหนึ่งของผู้อพยพย้ายถิ่นฐานข้ามชาติและภายในประเทศตัวเอง บางส่วน ถูกดึงดูดโดยคำมั่นสัญญาถึงอนาคตที่ดีกว่า แต่สำหรับคนที่เผชิญความอดอยากหรือเภทภัยในประเทศของตนเอง การโยกย้ายถิ่นฐานคือการเดิมพันเพื่อความอยู่รอดของพวกเธอและครอบครัว ในวันแต่งงานของน็อก ทูเหยียน รอบตัวเธอมีแต่คนแปลกหน้า เธอนั่งบนม้านั่งไม้ในสวนพฤกษศาสตร์ของสิงคโปร์ ในชุดสีแดงขลิบลูกไม้สีดำ พร้อมผ้าคาดศีรษะปักลูกปัดเป็นรูปดอกเดซี เธอพบกับเจ้าบ่าวเมื่อสองเดือนก่อนหน้านี้ และเพิ่งได้เจอครอบครัวเขาหลังเธอมาถึงเมื่อ 16 วันก่อน นายหน้าจัดหาคู่สมรสข้ามชาติแปลพิธีแต่งงานเป็นภาษาเวียดนาม แล้วคู่บ่าวสาวก็ผนึกพันธสัญญาของตนด้วยการจูบปากกันอย่างประดักประเดิด หลังลงนามในเอกสาร ปึกใหญ่ การแต่งงานของทูเหยียนก็เสร็จสมบูรณ์เป็นทางการ “ถือเป็นการเริ่มต้นที่ดีเลยค่ะ” ทูเหยียนบอก “ฉันอยากทำงานแล้วค่ะ” ทูเหยียนเป็นผู้โยกย้ายถิ่นฐานโดยการแต่งงาน หนึ่งในหลายหมื่นรายจากเวียดนามในช่วงสิบปีที่ผ่านมา ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง การโยกย้ายถิ่นฐานวิธีนี้มักเริ่มจากนายหน้าจัดหาคู่สมรสข้ามชาติแจ้งผู้หญิงตามหมู่บ้าน และเมืองในชนบทให้ทราบว่า ฝ่ายชายเดินทางมาถึงแล้วจากเกาหลีใต้ จีน ไต้หวัน หรือสิงคโปร์ ทูเหยียน วัย 34 ปี เจอกับโทนี คอง วัย 45 ปี ด้วยวิธีนี้ ภาพถ่ายของเขาโผล่ขึ้นมาในฟีดเฟซบุ๊กของนายหน้ารายหนึ่ง พร้อมกับที่อยู่ ในนครโฮจิมินห์ และวันนัดหมายที่เขาจะดูตัวและสัมภาษณ์ว่าที่ภรรยาเขาในอนาคต ขั้นตอนนี้มีเงื่อนไขข้อตกลงชัดเจนว่า ฝ่ายหญิงต้องมาด้วยความพร้อมที่จะเจรจราต่อรองเรื่องค่าจ้างสำหรับตนเองและครอบครัว ฝ่ายชายจะเป็น ผู้ระบุว่าจะให้เงินเดือนเท่าใด […]