มองประเทศไทยจากภายใน เมื่อเราป้องกันการระบาดด้วยการพึ่งพาตนเอง

มองจากภายใน: สถานการณ์การระบาดในประเทศไทย

ความคาดหวังว่าจะพบเจอกับสถานการณ์ที่เลวร้ายกว่านี้ ช่างภาพถ่ายทอดสารคดีการแพร่ระบาดในกรุงเทพ เขาถูกทำให้ประหลาดใจจากสิ่งที่เขาพบเจอ

ผู้ติดเชื้อนอกประเทศจีนคนแรกถูกรายงานพบที่ประเทศไทย เมื่อมีข่าวเกิดขึ้นในเดือนมกราคม ความกระวนกระวายใจได้เกิดขึ้นท่ามกลางประชาชน บางคนมั่นใจว่า รัฐบาลของเราสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ อย่างไรก็ตาม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข คือนักธุรกิจใหญ่โดยที่ไม่มีประสบการณ์ทำงานทางด้านสุขภาพ เว้นแต่ว่าคุณนับเรื่องการสนับสนุนกัญชาให้ถูกกฎหมาย หลายๆ คนคิดว่าเราอาจต้องดูแลตัวเองเหมือนอย่างที่เคยเป็น

ความคาดหวังว่าสถานการณ์จะเลวร้ายกว่านี้ ผมเริ่มการถ่ายภาพกรุงเทพฯ ในช่วงวันแรกๆ ของการแพร่ระบาด ผมกลัวว่า การแพร่ระบาดจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในชุมชนแออัด และอุปกรณ์ทางการแพทย์จะไม่เพียงพอต่อความต้องการ แต่ผลกลับไม่เป็นเช่นนั้น การทำงานทำให้ท้อแท้ในเวลานั้น ไม่ใช่เพราะจำนวนผู้ติดเชื้อมีมาก แต่เป็นเพราะมีน้อย ผมรู้สึกได้โล่งใจที่สถานการณ์ไม่เลวร้ายมาก ผมค่อยๆ ออกไปสำรวจเมืองและถ่ายภาพ

เจ้าหน้าที่ตำรวจสวมหน้ากากและถือถุงอาหารขณะที่เขาขี่รถจักรยานยนต์ผ่านประตูมณีนพรัตน์ ส่วนหนึ่งของพระบรมมหาราชวังในกรุงเทพ โดยปกติแล้ว เมืองนี้เป็นหนึ่งในเมืองที่มีการจราจรย่ำแย่ที่สุดแห่งหนึ่งในโลก แต่ถนนกลับว่างเปล่าเมื่อรัฐบาลประกาศล็อกดาวน์ช่วงต้นเดือนเมษายนและประชาชนถูกผลักดันให้อยู่บ้าน

รัฐบาลสร้างความประหลาดใจให้กับเราด้วยประสิทธิผลของนโยบายที่ประกาศออกมา ประเทศจีนรายงานการระบาดครั้งแรกที่เมืองอู่ฮั่น เมื่อเดือน 31 ธันวาคม 2019 เพียงสามวันให้หลัง สนามบินไทยตั้งด่านตรวจสอบผู้มาเยือนจากเมืองอู่ฮั่น (ประเทศไทยคือหนึ่งในจุดหมายปลายทางอันดับต้นๆ ของนักท่องเที่ยวจากอู่ฮั่น) หนึ่งวันหลังจากนั้น กระทรวงสาธารณสุขจัดตั้งศูนย์ดำเนินการฉุกเฉิน เมื่อวันที่ 8 มกราคม ผู้ต้องสงสัยว่าติดเชื้อโควิด-19 รายแรกถูกตรวจพบในราชอาณาจักร ซึ่งถูกยืนยันว่าเป็นผู้ติดเชื้อรายแรกนอกประเทศจีน เมื่อวันที่ 13 มกราคม 2020

จากวันนั้น ผู้นำรัฐบาลได้ตัดสินใจเพื่อให้เรื่องนี้อยู่ในการดูแลของผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์ ซึ่งในประเทศไทยถูกยกย่องเป็นอย่างมาก และเรายังมีสถาบันทางการแพทย์ที่ดีและมีสถานพยาบาลรองรับที่เพียงพอ ตั้งแต่ช่วงแรกๆ ผู้ทำงานที่สถานพยาบาลตรวจสอบวัดอุณหภูมิของคนที่มาถึงสนามบินและกักตัวพวกเขาถ้ามีความจำเป็น จนสุดท้ายทุกคนที่มาจากต่างประเทศต้องถูกกักตัวอยู่ในสถานที่รัฐบาลจัดเตรียมไว้

ประเทศไทยไม่สามารถตรวจหาเชื้อจากประชากรทุกคนได้ ดังนั้น การติดตามผู้สงสัยว่าติดเชื้อจึงเป็นวิธีที่แลดูมีประสิทธิภาพ ทั่วประเทศมีทีมตรวจสอบการระบาดของโรคจำนวนกว่า 1000 ทีม ที่ออกสืบสวนผู้ต้องสงสัยว่าจะติดเชื้อ และตรวจหาเชื้อ ทุกอย่างดูราวกับว่าเป็นไปด้วยดี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ตั้งแต่การติดตามผู้ต้องสงสัยที่เริ่มขึ้นในช่วงแรก ผมมีโอกาสติดตามหนึ่งในทีมตรวจเชื้อเคลื่อนที่เป็นเวลากว่าหนึ่งสัปดาห์ ทีมเดินทางไปพื้นที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ เพื่อจัดการทดสอบโดยไม่มีค่าใช้จ่ายกับประชาชน ซึ่งอ้างอิงตามบันทึกว่าอาจมีความเสี่ยงได้รับเชื้อ ผลคือ ในจำนวนหลายร้อยคนที่ทำการทดสอบ พบว่าไม่ติดเชื้อโควิด-19 จากผู้สงสัยที่ได้รับการตรวจโดยทีมที่ผมได้มีโอกาสติดตามไป

ชายคนหนึ่งเดินผ่านห้องโถงที่ว่างเปล่าของห้างสรรพสินค้าเซนทรัลพลาซา สาขาปิ่นเกล้า ซึ่งถูกปิดในช่วงล็อกดาวน์ ทางห้างสรรพสินค้าอนุญาตให้เปิดเฉพาะร้านอาหารและซูเปอร์มาร์เก็ต

ตอนแรก ผมคิดว่าจำนวนผู้ติดเชื้อที่มีรายงานออกมาจำนวนน้อย เกิดจากการตรวจหาเชื้อที่ไม่มีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ไม่มีจำนวนผู้เสียชีวิตอย่างไม่ทราบสาเหตุเพิ่มขึ้น รายงานอย่างเป็นทางการก็ปรากฏไปในทางที่ถูกต้อง

การร่วมมือกันของประชาชนทั่วไปมีบทบาทสำคัญต่อการยับยั้งการแพร่ระบาด จากการศึกษาชิ้นหนึ่งพบว่า ร้อยละ 95 คนไทยสวมใส่หน้ากากในพื้นที่สาธารณะในช่วงระหว่างการแพร่ระบาด ซึ่งเป็นจำนวนที่สูงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กว่าหลายปีที่ผ่านมา การสวมใส่หน้ากากกลายเป็นเรื่องธรรมดาในกรุงเทพฯ เนื่องจากมีมลพิษทางอากาศที่แย่จากหลายปัจจัย ทั้งการคมนาคม ภาคอุตสาหกรรม และภาคเกษตรกรรม ผมมีหน้ากากหลายชิ้นที่บ้าน ซึ่งรวมถึงหน้ากาก N95 ติดตัว เพื่อใช้ระหว่างวันที่คุณภาพอากาศย่ำแย่ หน้ากากอนามัยทางการแพทย์สามารถหาซื้อได้ง่ายตามร้านสะดวกซื้อ ถึงแม้ว่าในช่วงแรกของการแพร่ระบาด ประชาชนบางส่วนกักตุนสินค้าเพื่อส่งออกไปต่างประเทศหรือขายให้คนท้องถิ่นเกินราคา ประชาชนที่ออกมาเดินในที่สาธารณะเข้มงวดกับการใส่หน้ากากมาก ยกตัวอย่างเช่น ถ้าผมลืมใส่หน้ากาก คุณป้าที่อยู่บนถนนจะจ้องมองแปลกๆ ทำให้ต้องวิ่งกลับบ้านเพื่อไปหยิบหน้ากากมาใส่

บุคคลากรทางการแพทย์กับการทดสอบโควิดเคลื่อนที่ รวบรวมตัวอย่างจากคนที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อโคโรนาไวรัส

ในกรุงเทพฯ ไม่รู้สึกถึงผลกระทบของการแพร่ระบาดจนกระทั่งถึงเดือนมีนาคม เมื่อระดับการแพร่เชื้อเพิ่มขึ้นแบบก้าวกระโดด จากกลุ่มผู้ติดเชื้อที่สนามมวยและสถานบันเทิงยามค่ำคืน เมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2020 ธุรกิจที่ไม่สำคัญส่วนใหญ่ถูกสั่งให้ปิดบริการ รวมถึงโรงเรียน และสถานบันเทิง ห้าวันหลังจากนั้น มีพระราชกฤษฎีกาฉุกเฉินส่งผลต่อสถานที่ที่มีการรวมตัวทั้งหมด เที่ยวบินต่างประเทศถูกห้ามบินเข้าราชอาณาจักรเมื่อวันที่ 4 เมษายน ยกเว้นการรับคนไทยกลับเข้ามาจากต่างประเทศ

เพื่อป้องกันการแพร่ระบาดของโคโรนาไวรัส รัฐบาลไทยปิดสถานที่หลายแห่ง เช่น ร้านอะโกโก้ในซอยคาวบอย

บรรยากาศของเมืองเปลี่ยนไปแทบจะทันที ประตูของเขตย่านเริงรมณ์ถูกปิด และพนักงานบริการทางเพศจำนวนมากได้เริ่มเดินทางออกจากกรุงเทพ เพราะงานที่หายไป ในระหว่างฤดูกาลท่องเที่ยว โดยปกติจะมีนักท่องเที่ยวราว 50,000 คน อยู่กันเนืองแน่นที่ถนนข้าวสาร จุดศูนย์กลางของนักท่องเที่ยวแบบแบ็กแพ็กเกอร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อผมไปที่นั่นช่วงเมืองถูกปิด มันว่างเปล่า เว้นแต่คนทำงานก่อสร้างบางคน

กรุงเทพกลายเป็นเมืองที่เงียบงัน ผมไม่เคยจินตนาการว่าเมืองที่มีประชากรมากกว่าแปดล้านคน เมืองศูนย์กลางของธุรกิจของประเทศไทย จะปราศจากการจราจรที่ติดขัด หรือผู้คนที่หนาแน่นบนการขนส่งสาธารณะ ความรู้สึกของการเดินเท้าเรื่อยๆ คนเดียวบนถนนของเมืองกรุงเทพที่ไม่วุ่นวาย มันเป็นอะไรที่ไม่คุ้นเคย

ถึงแม้ว่าประเทศจะถูกเปิดแล้ว หน้ากากอนามัยยังเป็นสิ่งที่รัฐบาลขอความร่วมมืออย่างเข้มงวด แม้แต่การโฆษณาโปรโมตการใส่หน้ากากถูกแสดงขึ้นด้านข้างของห้างสรรพสินค้า ขณะที่ผู้คนพยายามที่จะรักษาระยะห่างทางสังคมที่ป้ายรถเมล์

แต่การแพร่ระบาดยังคงแสดงให้เห็นความน่าเกลียดที่ยังอยู่ที่นี่เสมอ ประเทศไทยจัดอยู่อันดับที่ 4 ที่แย่ที่สุดของโลก เรื่องความเหลื่อมล้ำของรายได้ อ้างอิงจากรายงานล่าสุดโดย the Credit Suisse Research Institute หลายคนไม่สามารถหาเงินเพื่อซื้ออาหารจากซูเปอร์มาร์เก็ตได้ ซึ่งหมายความว่าพวกเขาต้องไปซื้ออาหารจากตลาดสดที่ยังพอเปิดอยู่ ซึ่งเป็นสถานที่ที่การรักษาระยะห่างทางสังคมค่อนข้างปฏิบัติได้ยาก และในอีกมุมหนึ่งผมก็ยังมีเพื่อนที่สั่งหอยเม่นและซาชิมิราคาประมาณสามพันบาท มากินที่บ้าน สำหรับมื้อกลางวันมื้อเดียว

ไม่ใช่ทุกคนสามารถทำงานจากที่บ้านได้ ผมได้ยินคำพูดบนท้องถนนบ่อยๆว่าการตายจากไวรัสก็ยังดีกว่าตายจากความอดอยาก อัตราการว่างงานในกรุงเทพฯ ถูกประเมินว่าเพิ่มขึ้นร้อยละ 9.6 ในเดือนพฤษภาคม และผู้คนกว่า 8.4 ล้านคนทั่วประเทศมีความเสี่ยงเป็นผู้ว่างงานตามที่รัฐบาลประเมินไว้ จำนวนคนไร้บ้านอาจเพิ่มขึ้นเพราะพวกเขาไม่สามารถหาเงินเพื่อจ่ายค่าเช่าได้ แม้ว่าประชาชนหลายกลุ่ม รวมถึงองค์กรภาคเอกชนออกมาบริจาคอาหารให้คนไร้บ้าน แต่รัฐบาลคงจำเป็นต้องดูแลพวกเขามากกว่านี้ และแก้ความไม่เท่าเทียมที่ฝังรากลึกในสังคมเรามาอย่างยาวนานกันอย่างมีประสิทธิภาพกว่านี้

ตอนนี้ กรุงเทพฯ ก็กำลังกลับมาเปิดเมืองอีกครั้ง มาตรการเคอร์ฟิวถูกยกเลิก และธุรกิจส่วนมากในกรุงเทพฯ ก็กลับมาดำเนินการอย่างปกติ แต่มาตราการป้องกันบางอย่างยังคงอยู่ เช่น การสวมใส่หน้ากาก และรักษาระยะห่างทางสังคม เมื่อเราเข้าร้านค้าหรือร้านอาหาร เราต้องแสกนคิวอาร์โค้ดด้วยโทรศัพท์ของเราเพื่อลงทะเบียนว่าเราเคยอยู่ที่นั่น บางคนกังวลว่ารัฐบาลจะใช้การลงทะเบียนนี้ในการติดตามสะกดรอยผู้คน ดังนั้น พวกเขาจึงแค่แกล้งทำเป็นแสกนโทรศัพท์ของพวกเขา หรือเขียนข้อมูลปลอมๆ ถึงแม้โดยส่วนตัวแล้ว ผมไม่สบายใจที่จะแบ่งปันข้อมูลส่วนบุคคล แต่ผมก็คงยังต้องทำตามมาตรการนี้ เพราะผมคิดว่า มันสำคัญต่อกระทรวงสาธารณสุขที่จะรู้ข้อมูลที่ถูกต้องในการบริหารจัดการควบคุมโรคระบาดนี้ให้ได้

มาถึงวันนี้เรารู้สึกโชคดีมาก จำนวนผู้ติดเชื้อสะสม 3,147 คน และเสียชีวิตรวม 58 ราย (ข้อมูลวันที่ 21 มิถุนายน 2020) แต่สถาณการณ์โคโรนาไวรัสยังไม่จบลงในประเทศไทย ถึงแม้ว่าเราไม่ได้ประสบการระบาดที่ร้ายแรง แต่ผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมอาจจะส่งผลต่อประเทศไทยเป็นระยะเวลานาน

เรื่องและภาพถ่าย ศิรชัย อรุณรักษ์ติชัย
เรียบเรียง ราเชล ฮาร์ติแกน

ศิรชัย อรุณรักษ์ติชัย เป็นช่างภาพสารคดีชาวไทยและนักสำรวจของสมาคมเนชั่นแนลจีโอกราฟฟิก ที่ทำงานด้านประเด็นอนุรักษ์ทางทะเล บทความนี้ได้รับการสนับสนุนโดยกองทุนฉุกเฉินโควิด-19 ของสมาคมเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก


เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ : เกาหลีใต้ป้องกันการระบาดอย่างไร

เรื่องแนะนำ

มิสซิสซิปปี : สายน้ำอันคดเคี้ยวเลี้ยวลด

ชุดแผนที่แม่น้ำมิสซิสซิปปีของแฮโรลด์ ฟิสก์ ซึ่งจัดทำเมื่อปี 1944 คือผลงานชิ้นเอกในช่วงกลางศตวรรษที่ยี่สิบ กว่าเจ็ดทศวรรษให้หลัง แดเนียล โคอ์ นักทำแผนที่ ต้องการสร้างสรรค์แผนที่ของฟิสก์ขึ้นอีกครั้ง โดยปรับปรุงให้แม่นยำมากขึ้นและด้วยความงามแบบใหม่ เขาอาศัยเทคโนโลยีที่เรียกว่า ไลดาร์ (LIDAR) หรือระบบที่ยิงลำแสงเลเซอร์จากอากาศยานเพื่อตรวจวัดลักษณะภูมิประเทศ

มีการค้นพบเรือทาสลำสุดท้ายของอเมริกาในรัฐแอละแบมา

เชลย ทาส ชาวแอฟริกา 109 คน รอดจากการเดินทางอันทรหดนานหกสัปดาห์จากแอฟริกาตะวันออกไปยังแอละแบมาในระวาง (hold) เรือที่แออัด เรือที่มีจุดประสงค์เดิมคือการขนส่งสินค้าลำนี้มีการออกแบบและขนาดที่โดดเด่น ซึ่งช่วยให้นักโบราณคดีระบุซากของเรือได้ เรือโคลทิลดาลักลอบนำเชลยชาวแอฟริกันไปยังสหรัฐฯ ในปี 1860 หรือกว่า 50 ปีหลังการออกกฎหมายห้ามนำเข้า ทาส เรือ โคลทิลดาลักลอบนำเชลยชาวแอฟริกันไปยังสหรัฐฯ ในปี 1860 หรือกว่า 50 ปีหลังการออกกฎหมายห้ามนำเข้าทาส นักโบราณคดีทางทะเลค้นพบเรือใบ (Schooner) นาม โคลทิลดา (Clotilda) ซึ่งใช้ลักลอบนำเข้า ทาส จากแอฟริกามายังสหรัฐฯ เมื่อปี 1860 หรือหลังจากประเทศดังกล่าวห้ามนำเข้าทาสมากว่า 50 ปี นักโบราณคดีค้นพบเรือดังกล่าวในแม่น้ำโมบีล รัฐแอละบามา หลังจากการค้นหาอย่างไม่ลดละกว่าหนึ่งปี และการค้นพบครั้งนี้เติมเต็มความฝันยาวนานหลายชั่วอายุคนให้บรรดาลูกหลานของทาสที่รอดชีวิตจากเรือลำดังกล่าว “ลูกหลานผู้รอดชีวิตของโคลทิลดาฝันถึงการค้นพบครั้งนี้มาหลายชั่วอายุคน” Lisa Demetropoulos Jones ผู้อำนวยการบริหารของคณะกรรมการประวัติศาสตร์แอละแบมา (Alabama Historical Commission – AHC) และเจ้าหน้าที่อนุรักษ์ประวัติศาสตร์ประจำรัฐ (State Historic Preservation […]

เปิดหนังสือต้องห้ามและความเข้าใจผิดที่ฮิตเลอร์มีต่อ “อารยัน”

“Mein Kampf” คือหนังสือที่อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ เขียนขึ้นระหว่างถูกคุมขังในคุก ภายในเล่าถึงประวัติตนเอง พร้อมแนวคิดและทฤษฎีทางการเมืองของลัทธินาซีที่ยกยอความประเสริฐของชาวเยอรมัน ในขณะเดียวกันก็ถ่ายทอดความเกลียดชังที่มีต่อชาวยิว