วัคซีนโควิด-19 : หลากหลายคำถามที่เราสอบถามกับนักวิชาการด้านไวรัสวิทยา

วัคซีนโควิด-19 ความหวังและทางรอดของประชากรโลก

สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 กลับมายังประเทศไทยอีกครั้ง จากการเดินทางเข้าออกประเทศอย่างผิดกฏหมายของแรงงานชาวไทยและเมียนมา นอกจาก ‘สวมหน้ากาก กินช้อนกลาง ล้างมือ’ แล้ว ประเด็นสำคัญอีกหนึ่งเรื่องคือ ทุกคนกำลังเฝ้ารอ วัคซีนโควิด-19

ในขณะเดียวกัน ความหวังสุดท้ายของโลก วัคซีนโควิด-19 ก็เริ่มถูกทยอยฉีดให้บุคคลกลุ่มแรกในหลายประเทศทั่วโลก โดยใช้วัคซีนที่ผลิตจากบริษัทเอกชนชั้นนำของโลก แต่อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านไวรัสวิทยากล่าวว่า ประสิทธิภาพของวัคซีนยังอยู่ระหว่างการเก็บรวบรวมข้อมูล เท่ากับว่าศึกของมนุษยชาติครั้งนี้ยังไม่ใกล้สิ้นสุด

และความท้าทายต่อไปคือ ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงวัคซีนของประชากรโลก ที่ประชากรในประเทศยากจนอาจต้องรอวัคซีนไปอีกหลายปี

ทำไม วัคซีนโควิด -19 จึงใช้เวลาเวลาศึกษาวิจัยอย่างรวดเร็ว

เมื่อเริ่มแรกของการระบาดโรคโควิด-19 เกิดขึ้นในประเทศจีน เพียงไม่กี่สัปดาห์หลังจากนั้น นักวิทยาศาสตร์ชาวจีนสามารถถอดรหัสพันธุกรรมของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ได้สำเร็จ และเผยแพร่ข้อมูลนี้ไปยังนานาประเทศ เพื่อเป็นฐานข้อมูลเกี่ยวกับการศึกษาโรคอุบัติใหม่นี้

ในกระบวนการผลิตวัคซีนต้องเริ่มศึกษาชีววิทยาของเชื้อไวรัสก่อน และศึกษาหากลไกการติดเชื้อในร่างกายมนุษย์ และหาเป้าหมายของการติดเชื้อเพื่อหาแอนติเจน ลำดับขั้นตอนตั้งแต่พบโรคระบาด กระบวนการผลิตวัคซีน ประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ดังนี้

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน

การพัฒนาวัคซีนในระยะก่อนการศึกษาในคน (Pre-clinical phase)

  • การศึกษากลไกการเกิดโรค
  • การค้นคว้าหาแอนติเจนที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันสามารถป้องกันโรค
  • พัฒนากระบวนการผลิตและวิธีการทดสอบทางห้องปฏิบัติการ
  • ผลิตในห้องปฏิบัติการและทดสอบในสัตว์ทดลองซึ่งผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการจรรยาบรรณการใช้สัตว์ทดลอง

การพัฒนาวัคซีนในระยะการศึกษาในคน (Clinical phase)

  • ผลิตในโรงงานกึ่งอุตสาหกรรมและทำการทดสอบในมนุษย์ระยะที่ 1, 2, 3 ซึ่งได้ผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการจรรยาบรรณการใช้ยาในคน
  • ผลิตในระดับอุตสาหกรรมและจดทะเบียน และเฝ้าระวังการใช้ยาอย่างใกล้ชิด

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน

กระบวนการต่างๆ ในการผลิตวัคซีนนั้น ย่อมใช้เวลาไม่ต่ำกว่า 10 ปี หรือส่วนใหญ่ใช้เวลามากกว่านั้นดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยาและผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สวทช. กล่าว

ความน่าสนใจของวัคซีนต้านโควิด-19 คือใช้เวลาผลิตน้อยมาก เนื่องจาก ทั่วโลกมีฐานข้อมูลเรื่องไวรัสโคโรนาเดิมอยู่แล้ว (ไวรัสโคโรนาที่ก่อโรค SARS) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ใกล้ชิดกับไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ ดังนั้นนักวิทยาศาสตร์จึงมีข้อมูลเกี่ยวกับเชื้อก่อโรคชนิดนี้อยู่เป็นจำนวนมาก ทำให้การผลิตวัคซีนโควิด-19 สามารถย่นระยะเวลาได้เร็วขึ้น

วัคซีนแต่ละประเภทแตกต่างกันอย่างไร

  1. วัคซีนเชื้อตาย (Inactivated vaccines) เป็นวัคซีนที่เตรียมได้จากการนําเชื้อโรคหรือ จุลินทรีย์ที่มีลักษณะใกล้เคียงกับเชื้อโรคมาทําลายด้วยวิธีต่างๆ เช่น ใช้ความร้อน ใช้สารเคมี เชื้อที่ตายแล้วในรูปของวัคซีน เมื่อถูกนําส่งเข้าร่างกาย จะสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้
  2. วัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live-attenuated vaccines) เป็นวัคซีนที่ได้จากการนําเชื้อโรคหรือจุลินทรีย์ที่มีลักษณะใกล้เคียงกับเชื้อโรค มาลดความรุนแรงของการก่อโรคลง จนไม่สามารถก่อโรคได้ในสัตว์ทดลองและคน
  3. วัคซีนหน่วยย่อย (Subunit vaccines) เป็นวัคซีนที่ผลิตโดยการแยกบางส่วนของเชื้อโรคที่สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดี หรือแอนติเจนมาเป็นสาระสำคัญในวัคซีน วัคซีนประเภทนี้อาจต้องอาศัยระบบการนำส่งวัคซีน เพื่อช่วยให้แอนติเจนทำงานได้ดี วัคซีนบางชนิดใช้เทคโนโลยีตัดต่อยีน เช่น วัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบี ผลิตโดยนำยีนส่วนที่สร้างเปลือกชั้นนอกของไวรัสตับอักเสบบีไปต่อกับยีนของยีสต์ ได้ยีสต์สายพันธุ์ที่สร้างโปรตีนเปลือกชั้นนอกของไวรัสตับอักเสบบี นำยีสต์นั้นไปสร้างโปรตีนเพื่อเพิ่มจำนวนให้มากขึ้น แล้วสกัดแยกโปรตีนนี้ให้บริสุทธิ์ เพื่อผลิตเป็นวัคซีนต่อไป
  4. mRNA Vaccines เป็นรูปแบบฉีดสารพันธุกรรมของเชื้อก่อโรคเข้าไปกระตุ้นภูมิคุ้มกันในมนุษย์
  5. Viral Vector เป็นวิธีการนำสารพันธุกรรมของเชื้อก่อโรคฝากไว้ในไวรัสชนิดอื่นๆ ที่ไม่ก่อโรค แล้วฉีดเข้าไปในร่างกาย เพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกัน

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน

โดยวัคซีนโควิด-19 จากบริษัทยา 4 รายใหญ่ของโลกเป็นวัคซีน 2 ประเภทหลัง บริษัทผู้ผลิตคือ Pfizer-BioNTech จากประเทศสหรัฐอเมริกาและเยอรมัน และ Moderna จากประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นวัคซีนประเภท mRNA Vaccines ในขณะที่ Gamaleya จากประเภทรัสเซียและ AstraZeneca-Oxford เป็นวัคซีนประเภท Viral Vector ความแตกต่างของวัคซีนประเภท mRNA Vaccines ต้องเก็บรักษาในอุณหภูมิติดลบ ในขณะที่วัคซีนประเภท Viral Vector สามารถเก็บรักษาในตู้เย็นปกติได้

ล่าสุด หลายประเทศได้เริ่มการฉีดวัคซีนต้านโควิด -19 ให้กับประชาชนในประเทศแล้ว แต่มีจุดที่น่าสังเกต คือหลายๆ บริษัทที่กำลังผลิตวัคซีนแจกจ่ายไปทั่วโลกในขณะนี้ กำลังเก็บผลการทดลองในเฟสที่ 3 ของการทดสอบระดับคลินิกวิทยาในมนุษย์ ดังนั้น ค่าตัวเลขประสิทธิภาพของวัคซีน อาจเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เมื่อเก็บข้อมูลจากผู้รับวัคซีนมากขึ้น ดร.อนันต์ กล่าว

คนไทยจะได้รับวัคซีนเมื่อไหร่

ในประเทศไทย สถาบันชีววัตถุ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ เป็นหนึ่งในหน่วยงานหลักที่ดูแลเรื่องการผลิตวัคซีน และความปลอดภัยของการใช้วัคซีนในประเทศไทย และองค์การอาหารและยา หรือ อย. ทำหน้าที่ตรวจสอบวัคซีนที่นำมาใช้ในประเทศว่า ผ่านมาตรฐานข้อกำหนดจากองค์การอนามัยโลก (WHO) หรือไม่

อย่างไรก็ตาม ในประเทศไทยยังสามารถทดลองวัคซีนได้เพียงระดับสัตว์ทดลองเท่านั้น ไม่สามารถพัฒนาวัคซีนไปจนถึงระดับที่ทดลองในมนุษย์ได้ เนื่องจากไม่มีห้องปฏิบัติชีวนิรภัยที่ได้รับการรับรองในระดับสากล

นอกจากนี้ สถาบันวัคซีนแห่งชาติ เป็นหน่วยงานที่สนับสนุนการใช้วัคซีนในประเทศ และเป็นผู้สนับสนุนด้านทุนวิจัยแก่นักวิทยาศาสตร์ที่ทำการทดลองศึกษาเรื่องวัคซีน

สำหรับเรื่องการนำเข้าวัคซีนมาในประเทศ เราสามารถทำได้ตลอด” ดร.อนันต์ กล่าวและเสริมว่า “เนื่องจากได้รับการรับรองจากองค์การอาหารของยาของสหรัฐอเมริกา (FDA) ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล ดังนั้น บริษัทผู้ผลิตวัคซีนจึงสามารถยื่นเอกสารให้กับ อย. เพื่อนำเข้าวัคซีนเข้าประเทศได้โดยตรง

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน

นอกจากการนำเข้าวัคซีนที่ผลิตจากต่างประเทศเข้ามาโดยตรง ยังมีอีกอีกหลายรูปแบบในการจัดหาวัคซีนสำหรับคนไทยที่ทำได้ เช่น รัฐบาลไทยให้องค์การเภสัชกรรม (GPO) รับเทคโนโลยีผลิตวัคซีนจากต่างประเทศเข้ามาผลิตเองในประเทศไทย เนื่องจากองค์การเภสัชกรรมมีโรงงานและความสามารถเพียงพอที่จะทำได้ ราคาต้นทุนของวัคซีนก็จะถูกลงด้วยเช่นกัน

ดร.อนันต์ กล่าวว่า หลายคนมักเข้าใจผิดว่าหลังจากได้รับวัคซีนต้านโควิด -19 แล้ว จะไม่สามารถติดเชื้อได้เลย แต่ความจริงแล้ว วัคซีนที่โลกมีอยู่ปัจจุบัน ถือเป็นวัคซีนป้องกันโรค ไม่ใช่วัคซีนป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ คือช่วยให้ผู้ป่วยคนนั้นไม่เป็นโรครุนแรงในปอด หรือไม่มีอาการติดเชื้อรุนแรง แต่คนเหล่านี้ยังสามารถติดและแพร่กระจายไวรัสได้ เพียงแต่จะไม่แสดงอาการ ความน่ากังวลจึงตกเป็นของคนที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน

ความสำเร็จของวัคซีนจะเกิดขึ้นเมื่อประชากรร้อยละ 80 ในประเทศไทยได้รับวัคซีน และมีภูมิคุ้มกันของตัวเองแล้ว ถึงตอนนั้นจึงนับเป็นจุดหยุดการแพร่กระจายเชื้อ เพราะไม่ว่าไวรัสจะเข้าไปในร่างกายของใคร ทุกคนล้วนมีภูมิคุ้มกันหมด

ไม่ใช่ทุกประเทศจะสามารถซื้อหาวัคซีนได้อย่างทั่วถึง รายงานล่าสุดระบุว่า ประเทศสหรัฐอเมริกา  ญี่ปุ่น ออสเตรเลียและสหราชอาณาจักร ซึ่งมีประชากรเป็นสัดส่วนเพียงร้อยละ 14 ของโลก สั่งซื้อและกักตุนวัคซันไปแล้วมากกว่าร้อยละ 50 ของปริมาณที่ผลิตได้ในปัจจุบันที่ 7,400 ล้านโดส ในขณะที่ประเทศไทยสั่งซื้อ 26 ล้านโดส

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน

หากประเทศไทยนำเข้าวัคซีนมาได้เพียง 26 ล้านโดส เท่ากับว่ามีประชากรเพียง 13 ล้านคนเท่านั้น ที่จะได้รับวัคซีน เนื่องจากแต่ละบุคคลควรได้รับวัคซีนอย่างน้อย 2 โดส และโดยหลักการในการใช้ หากไม่สามารถแจกจ่ายวัคซีนให้กับทุกคนได้ ประชากรกลุ่มเสี่ยงจะได้รับวัคซีนก่อน ซึ่งในกรณีนี้คือบุคลากรทางการแพทย์

นพ. นคร เปรมศรี ผู้อำนวยการสถาบันวัคซีนแห่งชาติ กล่าวล่าสุดว่า ประเทศไทยน่าจะได้ใช้วีคซีนภายในกลางปี 2564 และในการได้รับวัคซีนอย่างทั่วถึงของประชากรไทยทุกคน น่าจะใช้เวลาอีกอย่างน้อย 2 ปี

ความน่ากังวลของ วัคซีนโควิด-19 คืออะไร

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ยังค้นหาคำตอบคือ ภูมิคุ้มกันในตัวมนุษย์จากวัคซีนโควิด -19 จะคงอยู่นานแค่ไหน บางส่วนกล่าวว่าน่าจะคงอยู่ไม่นาน เพราะจากสถิติที่ผ่านมา พบอัตราการติดเชื้อซ้ำของผู้ป่วย ดังนั้นเท่ากับว่าเราอาจต้องฉีดวัคซีนเข้าไปสร้างภูมิคุ้มกันเรื่อยๆ จาก 2 จึงอาจกลายเป็น 3 หรือ 4 โดส

เพื่อให้ครอบคลุมและป้องกันการแพร่ระบาดอย่างมีประสิทธิภาพของประชากร 70 ล้านคนของไทย เราอาจต้องการวัคซีนมากกว่าหลายร้อยล้านโดส ดังนั้นคำถามต่อมาคือ ในประชากรกลุ่มเปราะบาง ผู้มีรายได้น้อยและคนด้อยโอกาสที่ไม่มีกำลังเพียงพอจะจับจ่ายวัคซีน ภาครัฐจะมีมาตรการในการจัดการอย่างไร

วัคซีนโควิด-19, โควิด-19, วัคซีน
ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยาและผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สวทช.

ดร.อนันต์อธิบายเพิ่มเติมว่า เนื่องจากปัจจุบันมีวัคซีนจากหลายบริษัทยาชั้นนำทั่วโลก หากรัฐบาลไทยและภาคเอกชนนำเข้าวัคซีนจากต่างบริษัทกัน วัคซีนที่แตกต่างกันนั้นจะสามารถใช้ทดแทนหรือใช้ร่วมกันได้หรือไม่ หากนำมาใช้ร่วมกันจะทำให้ประสิทธิภาพดีขึ้นหรือแย่ลง ซึ่งขึ้นอยู่กับการพิจารณาและวางกฎเกณฑ์มาตรการของ อย.

ในอนาคตหากสถานการณ์เริ่มคลี่คลาย องค์การอนามัยโลก (WHO) จะเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในการกำหนดรูปแบบและวางมาตรฐานของวัคซีนจากแต่ละบริษัทให้อยู่ในระดับเดียวกัน รวมถึงจัดหาและแจกจ่ายวัคซีนไปยังประเทศต่างๆ โดยเฉพาะประเทศยากจน และในอนาคตหากโควิด-19 กลายเป็นโรคประจำถิ่น ที่ต้องมีการฉีดวัคซีนทุกปีอย่างไข้หวัดใหญ่ องค์การอนามัยโลกจะเป็นผู้กำหนดนโยบายสาธารณสุขให้ทั่วโลกให้ร่วมกัน


เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ : เมื่อโลกติดไวรัสโควิด-19: รายงานจากประเทศไทย

เรื่องแนะนำ

เปรียบเทียบสถานการณ์น้ำท่วม ปี 2554 และปี 2564

สถานกาณ์น้ำท่วมใหญ่ในหลายจังหวัดของประเทศไทยในช่วงเดือนกันยายน ปี 2564 ทำให้ประชาชนที่อยู่ในพื้นที่ตอนล่าง อย่างกรุงเทพมหานคร เริ่มกังวลว่าจะเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมครั้งใหญ่ซ้ำรอยเหตุการณ์”มหาอุทกภัย ปี 2554″ หรือไม่ น้ำท่วมปี 64 ในประเทศไทยมีหน่วยงานหลักๆ ที่รับผิดชอบดูแลเรื่องการบริหารจัดการน้ำในประเทศคือ สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สนทช.) ซึ่งเป็นองค์กรกลางด้านน้ำที่ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรีโดยตรง โดยที่ผ่านมา สนทช. ได้ทำงานบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาโดยตลอด และได้ติดตามตามสถานการณ์ รวมไปถึงเตรียมรับมือกับสถานการณ์น้ำมาตั้งแต่แรกน้ำท่วมปี 64 อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีการเตรียมรับมือกับปริมาณน้ำไว้ล่วงหน้า แต่เนื่องจาก “พายุดีเปรสชัน ‘เตี้ยนหมู่’ เป็นพายุที่อยู่เหนือการประเมิน โดยคาดว่า พายุอาจถูกอากาศเย็นเบียดและอ่อนกำลังไป แต่กลับมีความแรงของพายุเพิ่มขึ้นขณะเข้าใกล้ฝั่ง” สมควร ต้นจาน ผู้อำนวยการส่วนพยากรณ์อากาศกลาง กองพยากรณ์อากาศ กรมอุตุนิยมวิทยา กล่าวและเสริมว่า “จึงส่งผลกระทบกับจังหวัดแนวขอบหย่อมกดอากาศคือจังหวัดเลย ชัยภูมิ นครสวรรค์ เพชรบูรณ์ และนครราชสีมา ทำให้เกิดฝนตกหนักถึงหนักมาก” ความกังวลเรื่องอุทกภัยในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ส่วนเรื่องความกังวลเกี่ยวกับปริมาณน้ำฝนที่เกิดขึ้นในภาคเหนือตอนล่าง (แถบจังหวัดตาก สุโขทัย และพิษณุโลก) จะส่งผลกระทบต่อพื้นที่ภาคลกลาง อย่างกรุงเทพฯ และปริมณฑลหรือไม่นั้น สุทัศน์ วีสกุล ผู้อำนวยการสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) […]

พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส : พายุที่สร้างความกังวลไปทั่วญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นเตรียมพร้อมรับมือกับ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส ที่กำลังจะเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งในสุดสัปดาห์นี้ หนึ่งในพายุที่รุนแรงมากที่สุดลูกหนึ่งในปีนี้ กำลังเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งทางตะวันออกของญี่ปุ่นในช่วงสุดสัปดาห์นี้ คาดว่าส่งผลกระทบเป็นวงกว้างทั้งประเทศ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส อาจส่งผลให้เกิดฝนตกหนัก ทางการเตรียมออกประกาศเตือนประชาชนล่วงหน้า และเตรียมรับมือกับพายุครั้งนี้ กรมอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่น รายงาน “พายุไต้ฝุ่นจะเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งที่ภูมิภาคโตไค หรือคันโต ในวันเสาร์ที่จะถึงนี้ (12 ตุลาคม 2019)” ยาซูชิ คาจิฮาระ เจ้าหน้าที่กรมอุตุนิยมวิทยา กล่าวและเสริมว่า “จากความรุนแรงของพายุ และความสูงของคลื่น เรากำลังเฝ้าดูความเป็นไปได้ของการเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งที่ภูมิภาคคันโตะ” กรมอุตุนิยมวิทยาของญี่ปุ่นจัดให้พายุไต้ฝุ่นฮากิบิสอยู่ในระดับ “รุนแรงมาก” โดยพายุมีทิศทางการเคลื่อนตัวไปทางเหนือของมหาสมุทรแปซิฟิก และเคลื่อนตัวผ่านเกาะฮอนชูของประเทศญี่ปุ่น อ่านเพิ่มเติม : ความรุนแรงของพายุ ไต้ฝุ่นฮากิบิสอาจสร้างความเสียหายได้เทียบเท่ากับพายุไต้ฝุ่นที่เกิดขึ้นในปี 1958 ซึ่งส่งผลให้มีประชาชนเสียชีวิตราว 1,200 คนในภูมิภาคคันโต และเกาะอีซุ นอกจากนี้ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิสสามารถก่อให้เกิดคลื่นซัดชายฝั่ง (Strom surge) ที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อประชาชนที่อาศัยอยู่แนวชายฝั่งของเกาะฮอนชู และอาจเกิดน้ำท่วมฉับพลัน ข้อมูลล่าสุดของพายุไต้ฝุ่นฮากิบิส (เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2019) การเคลื่อนที่ 250 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ความเร็วลม 180 กิโลเมตรต่อชั่วโมง […]

ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต ในระบบนิเวศ

การอาศัยอยู่ร่วมกันในระบบนิเวศต่างมีรูปแบบการปฏิสัมพันธ์ที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งช่วยให้เกิด ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต และเกิดการปรับตัวร่วมกัน นอกเหนือไปจากความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นระหว่างสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน ทั้งที่อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงและดำรงชีวิตอยู่อย่างโดดเดี่ยวลำพัง ในระบบนิเวศยังมีการปฏิสัมพันธ์หรือความเกี่ยวข้องอีกหลากหลายรูปแบบเกิดขึ้น เมื่อมีสิ่งมีชีวิตหลายชนิดอาศัยอยู่ร่วมกันในพื้นที่ซึ่งมีอาณาบริเวณอันจำกัด มีปริมาณอาหาร น้ำดื่มและปัจจัยที่จำเป็นอีกมากมาย ซึ่งไม่สามารถรองรับและตอบสนองต่อความต้องการของทุกชีวิต  ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตต่างชนิด (Interspecific interactions) หมายถึง ความเกี่ยวข้องหรือสายสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจากการอาศัยอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตต่างชนิดในระบบนิเวศ โดยก่อให้เกิดทั้งภาวะของการพึ่งพาอาศัยกันและกัน การแก่งแย่งแข่งขัน หรือแม้แต่การเบียดเบียนสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นเพื่อความอยู่รอด ซึ่งความสัมพันธ์เหล่านี้ สามารถจำแนกออกเป็น 6 ประเภท โดยส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดในลักษณะที่แตกต่างกันออกไป เช่น เป็นประโยชน์ต่อกัน (+) เป็นโทษหรือภัยคุกคาม (-) และการไม่ได้รับผลกระทบและผลประโยชน์ใด ๆ (0) ดังนี้ ภาวะพึ่งพาอาศัยกัน (Mutualism : +/+) หมายถึง ความสัมพันธ์ระยะยาวของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดที่อาศัยอยู่ร่วมกันในระบบนิเวศ โดยที่ทั้ง 2 ฝ่ายต่างได้รับผลประโยชน์จากความสัมพันธ์ในลักษณะนี้ ทำให้สิ่งมีชีวิตทั้ง 2 ชนิดไม่สามารถแยกตัวออกจากกันได้อีกเลยตลอดช่วงชีวิต เช่น  ไลเคน (Lichens) : สิ่งมีชีวิตที่เกิดจากการพึ่งพาอาศัยกันของราและสาหร่าย โดยที่ราทำหน้าที่ให้ความชุ่มชื้นและแร่ธาตุแก่สาหร่าย ขณะที่สาหร่ายทำหน้าที่สร้างอาหารให้ราผ่านกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช ไรโซเบียม […]

วิเคราะห์เจาะลึก โควิด-19 กับนักไวรัสวิทยาชาวไทย

สถานการณ์การระบาดของ โควิด-19 (COVID-19) ที่กำลังลุกลามไปในหลายประเทศทั่วโลก ประกอบกับตัวเลขผู้ติดเชื้อทั่วโลกที่พุ่งทะลุ 80,000 คน ไปแล้ว และมีผู้เสียชีวิตมากกว่า 2,800 คน ทำให้หลายฝ่ายกังวลว่าการระบาดจะก้าวเข้าสู่ระดับการระบาดใหญ่ (Pandemic) หรือไม่ ขณะที่ประเทศไทยประกาศให้โควิด-19 เป็นโรคติดต่ออันตราย ลำดับที่ 14 เพื่อยกระดับมาตรการเฝ้าระวังที่เข้มข้นมากขึ้น แต่ท่ามกลางการระบาดที่ยังคงลุกลามอย่างรุนแรง ประชาชนจำนวนไม่น้อยยังไม่รู้จักและเข้าใจเกี่ยวกับโรค โควิด-19 อย่างแท้จริง ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) นักไวรัสวิทยา ที่วิจัยเกี่ยวกับไวรัสโคโรนามากกว่า 10 ปี ทีมวิจัยประสบความสำเร็จในการพัฒนาระบบ Reverse Genetics ของไวรัสโคโรนาในสุกร และมีผู้ใช้เทคโนโลยีดังกล่าวมาต่อยอดจนถึงปัจจุบัน ถือเป็นผู้นำการวิจัยด้านไวรัสโคโรนาของประเทศไทย ซึ่งจะมาช่วยไขข้อข้องใจและอธิบายถึงองค์ความรู้ต่างๆ เกี่ยวกับโรค โควิด-19 โรคโควิด-19 เกิดจากอะไร? โรคโควิด-19 หรือ Coronavirus Disease-2019 เกิดจากเชื้อไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ที่ชื่อว่า Virus SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus […]