ขยะอาหาร และการสูญเสียอาหาร เกิดจากสาเหตุอะไร และส่งผลกระทบอย่างไร

ขยะอาหาร (Food Waste) และการสูญเสียอาหาร (Food Loss)

ปริมาณการบริโภคอาหารเพิ่มสูงขึ้นตามความต้องของผู้บริโภค และประชาการที่เพิ่มสูงขึ้น บางพื้นที่บนโลก การเข้าถึงอาหารอาจเป็นเรื่องที่ยากลำบากสำหรับคนบาง ในทางกลับกัน บางพื้นที่ของโลก อาหารก็มีปริมาณมากจนกลายเป็นขยะอาหาร

ขยะอาหาร (Food Waste) หมายถึง อาหารเหลือทิ้งในตอนปลายของห่วงโซ่อาหาร (Food Chain) จากทั้งในส่วนของผู้ค้าปลีกและผู้บริโภค ทั้งเศษอาหารที่รับประทานไม่หมด อาหารกระป๋องที่หมดอายุ เศษผักผลไม้ตกแต่งจาน รวมไปถึงอาหารเน่าเสีย และหมดอายุจากการบริหารจัดการที่ไม่เหมาะสมของร้านอาหาร ภัตตาคาร และร้านสะดวกซื้อต่าง ๆ

ขยะอาหาร, การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร
ผักและผลไม้ถูกคัดทิ้งเนื่องจากมีรูปทรงและขนาดที่ไม่ตรงตามมาตรฐานการผลิตเพื่อการค้า

ส่วนการสูญเสียอาหาร” (Food Loss) หมายถึง ส่วนของอาหารที่หลุดออกจากห่วงโซ่การผลิตเพราะไม่ได้มาตรฐาน ตั้งแต่ในขั้นตอนของการเพาะปลูก เก็บเกี่ยวผลผลิต การแปรรูป รวมถึงระหว่างการขนส่งไปยังเป้าหมายปลายทาง

การสูญเสียอาหารในลักษณะนี้ส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นในประเทศที่ยังไม่พัฒนา เนื่องจากการขาดแคลนคลังความรู้ งบประมาณ และเทคโนโลยีการจัดการต่าง ๆ ที่สามารถช่วยยกระดับประสิทธิภาพของการผลิต เก็บรักษา และการขนส่ง

ตัวอย่างเช่น ในประเทศทางแทบทวีปแอฟริกา ทุกปีจะมีพื้นที่ทางการเกษตรราวร้อยละ 20 ประสบภัยจากการรุกรานของแมลงศัตรูพืช ทำให้เกิดการสูญเสียอาหารตั้งแต่ต้นทาง ซึ่งมีมูลค่าสูงถึง 4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐหรือเทียบเท่ากับอาหารที่สามารถนำไปเลี้ยงดูผู้คนมากถึง 48 ล้านคน ในช่วงระยะเวลาตลอดหนึ่งปีเลยทีเดียว

ขยะอาหาร, การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร

สาเหตุหลักของการเกิดขยะอาหารทั่วโลก คือ การจัดการที่ขาดประสิทธิภาพของร้านค้าปลีก และพฤติกรรมฟุ่มเฟือยของผู้บริโภค ซึ่งเกี่ยวโยงถึงการวางแผนจัดเตรียมอาหารและสินค้าที่ไม่เหมาะสม การทิ้งอาหารที่ยังรับประทานได้ และการซื้ออาหารเกินความจำเป็น หรือขาดความเข้าใจหรือสับสนต่อวันหมดอายุบนฉลากสินค้า

อย่างเช่น สัญลักษณ์ ควรบริโภคก่อน (Best By/Before, BB) ที่หมายถึง อาหารจะมีคุณภาพหรือคุณค่าทางโภชนาการลดลงหลังผ่านวันที่ระบุไว้บนฉลาก ซึ่งไม่เป็นอันตรายต่อผู้บริโภค กับวันหมดอายุ (Expiry Date, EXP) หมายถึงอาหารที่ห้ามบริโภคเด็ดขาด เมื่อเลยวันที่ระบุไว้ ความสับสนที่เกิดขึ้นทำให้มีผู้บริโภคจำนวนมากทิ้งอาหารทั้ง ๆ ที่ยังไม่ถึงวันหมดอายุ เพราะความเข้าใจผิด

Alt text : ขยะอาหาร, การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร

สถานการณ์ขยะอาหารทั่วโลก

ในความเป็นจริง โลกของเรามีทรัพยากรเพียงพอที่จะผลิตอาหารให้แก่มนุษย์ทุกคน แต่ในปัจจุบันมีอาหารมากถึง 1 ใน 3 ส่วนของอาหารที่ผลิตได้ทั้งหมดถูกทิ้งกลายเป็น “ขยะอาหาร” โดยคิดเป็นน้ำหนักกว่า 1.3 พันล้านตันทั่วโลกทุกปี เป็นอาหารที่สูญเปล่าไปแทนที่จะถูกนำไปเลี้ยงดูผู้คนที่ขาดแคลนในประเทศต่าง ๆ ซึ่งสถานการณ์ปริมาณขยะอาหารในแต่ละภูมิภาคของโลกแตกต่างกันออกไปตามปัจจัยการผลิต การจัดการภายในห่วงโซ่อาหาร และพฤติกรรมของผู้บริโภค ยกตัวอย่างกรณีต่างๆ ดังนี้

สหรัฐอเมริกา : หน่วยงานด้านอาหารของสหรัฐฯ คาดการณ์ว่า ชาวอเมริกันทิ้งอาหารที่ยังสามารถรับประทานได้เฉลี่ยคนละ 0.4 กิโลกรัมต่อวัน และมากกว่าร้อยละ 80 ของปริมาณขยะอาหารมาจากภาคครัวเรือน ไม่ใช่ร้านอาหารหรือการจัดการของร้านสะดวกซื้อ

โดยมีสาเหตุจากซื้ออาหารมาเยอะเกินความจำเป็น สับสนข้อมูลวันหมดอายุ หรือแม้แต่รูปร่างของอาหารไม่สวยงาม เช่น ผักผลไม้ที่มีรูปร่างไม่สมส่วน ส่งผลให้กว่าร้อยละ 20 ของผักผลไม้จากฟาร์มต่าง ๆ ในประเทศไม่สามารถขึ้นไปอยู่บนชั้นวางสินค้าได้ เพราะขนาดหรือรูปลักษณ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งในท้ายที่สุดผักผลไม้เหล่านี้ล้วนถูกทิ้งลงในถังขยะ

ขยะอาหาร, การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร
ผักผลไม้ที่มีรูปร่างไม่ได้มาตรฐาน

ประเทศไทย :  มีการสร้างขยะมูลฝอยเฉลี่ยคนละ 1.3 กิโลกรัมต่อวัน โดยที่ร้อยละ 64 ของขยะทั้งหมดเป็นขยะอาหาร อีกทั้ง การขาดประสิทธิภาพในการจัดการกับปัญหาขยะเหล่านี้อย่างเหมาะสม ทำให้ขยะอาหารราว 20 ล้านตันต่อปีของไทยกลายเป็นขยะตกค้างที่ถูกนำไปฝังกลบอย่างมักง่าย

ฝรั่งเศส : เป็นประเทศต้นแบบของการจัดการกับขยะอาหารที่มีประสิทธิภาพ จากกฎหมายว่าด้วยการต่อต้านขยะอาหารที่การกำหนดให้ร้านค้าปลีกที่มีพื้นที่ตั้งแต่ 400 ตารางเมตรขึ้นไป บริจาคสินค้าอาหารที่ยังรับประทานได้แก่มูลนิธิรับบริจาคอาหารต่าง ๆ ซึ่งหากร้านค้าเหล่านี้ไม่ดำเนินการตามมาตรการดังกล่าว มีโทษปรับเป็นจำนวนเงินสูงถึง 125,000 บาท

ในขณะเดียวกันผู้บริจาคจะได้รับเครดิตภาษีสูงถึงร้อยละ 60 ของมูลค่าอาหารที่บริจาคอีกด้วย ทำให้ในประเทศมีการบริจาคอาหารเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 30 ในปี 2017 และยังทำให้มีองค์กรกลางเข้ามาบริหารจัดการกับอาหารส่วนเกินเหล่านี้ อีกกว่า 5,000 องค์กร

ขยะอาหาร, การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร
อาหารสะดวกซื้อที่มีให้บริการอย่างหลากหลายตามเมืองใหญ่ของประเทศต่างๆ / ภาพถ่าย Cristiano Pinto

ผลกระทบจากขยะอาหาร

นอกจากภาวะขาดแคลนอาหารในกลุ่มประชากรที่ไม่ได้รับการจัดสรรอาหารอย่างทั่วถึง ผลกระทบจากขยะอาหารไม่เพียงเข้าไปเพิ่มปริมาณขยะที่ถูกทิ้งอย่างไม่ถูกวิธีแล้ว การทิ้งเศษอาหารเหล่านี้ คือการทิ้งขว้างทรัพยากรมากมาย ทั้งทรัพยากรและพลังงานจากธรรมชาติที่ถูกนำมาเป็นต้นทุนการผลิตสินค้าในห่วงโซ่อาหาร เช่น

การสูญเสียพื้นที่ป่าไม้และทรัพยากรสัตว์ป่า จากการถากถางพื้นที่เพื่อการเพาะปลูกพืชในอุตสาหกรรมอาหาร รวมไปถึงความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินจากการเพาะปลูกพืชเหล่านี้ ซึ่งในแต่ละปี มีพื้นที่เกษตรกรรมมากถึงร้อยละ 28 ทั่วโลก ถูกนำไปใช้ในการผลิตอาหารที่สูญเสียหรือสูญเปล่า

การสูญเสียทรัพยากรน้ำ อย่างเช่น การเพาะปลูกเพื่อให้ได้มาซึ่งแอปเปิล 1 ผล ต้องใช้น้ำเฉลี่ยมากถึง 125 ลิตร ดังนั้น การทิ้งแอปเปิลที่มีรูปร่างน่าเกลียด 1 ผล อาจเทียบเท่ากับการเทน้ำ 125 ลิตรทิ้งไป

การปนเปื้อนของดิน แหล่งน้ำ และอากาศ จากการใช้ปุ๋ย ยาฆ่าแมลง และสารเคมีกำจัดศัตรูพืชต่าง ๆ

การปล่อยก๊าซเรือนกระจกของภาคเกษตรและอุตสาหกรรม ทั้งในส่วนของการผลิต การแปรรูปอาหาร การเก็บรักษา ไปจนถึงการขนส่ง ตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงปลายทางของห่วงโซ่อาหาร ปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ถูกปลดปล่อยออกมาทั้งหมดจากอาหารที่ถูกทิ้งทั่วโลกสูงถึงร้อยละ 8 เทียบเท่ากับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคคมนาคม หรือ มากกว่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคการบินทั่วโลกถึง 4 เท่า

การเกิดขยะอาหาร, การสูญเสียอาหาร, ปัญหาขยะอาหาร, การบริโภค, การจัดการขยะ, การบริหารจัดการอาหาร
เครดิตภาพ : The Alternative UK

นอกจากสิ้นเปลืองทรัพยากรในกระบวนการต่าง ๆ ของการผลิตอาหาร เมื่ออาหารถูกทิ้งลงในหลุมฝังกลบ กระบวนการย่อยสลายตามธรรมชาติยังก่อให้เกิดก๊าซเรือนกระจกอีกมากมาย อย่างก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ถูกปล่อยออกมามากกว่า 3.3 พันล้านตันจากขยะอาหารทั่วโลกในแต่ละปี

ขยะอาหารและสถานการณ์ในอนาคต

นักวิทยาศาสตร์คาดการณ์ว่าภายในปี 2050 โลกจะมีประชากรทั้งหมดราว 9,800 ล้านคน เพิ่มขึ้นมาอีกมากกว่า 1,900 ล้านคนในอีก 29 ปีข้างหน้า

ภัยจากภาวะการขาดแคลนอาหารอาจทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น รวมไปถึงการแย่งชิงทรัพยากรทางธรรมชาติต่าง ๆ ซึ่งการทำการเกษตรคือทางออกที่จะเข้ามายุติปัญหาเหล่านี้ แต่การเพาะปลูกเพื่ออุตสาหกรรมอาหารขนาดใหญ่ ต้องแลกมาซึ่งการสูญเสียป่าไม้ การสูญเสียน้ำจืดในปริมาณมหาศาล รวมถึงผลกระทบจากการปลดปล่อยสารเคมีและมลพิษต่าง ๆ สู่สิ่งแวดล้อม

ระบบห่วงโซ่อาหารในปัจจุบันมีการคำนึงถึงขยะอาหารและการสูญเสียอาหารอย่างน้อยนิดจนน่าตกใจ ทำให้ผู้บริโภคและคนทั่วไปขาดทั้งข้อมูลความรู้และความตระหนักรู้ถึงปัญหาที่กำลังคุกคามโลกของเราอย่างช้า ๆ อยู่ในขณะนี้

สืบค้นและเรียบเรียง

คัดคณัฐ ชื่นวงศ์อรุณ และณภัทรดนัย

ข้อมูลอ้างอิง

https://www.nationalgeographic.com/environment/article/people-waste-more-food-than-they-think-psychology

http://www.fao.org/state-of-food-agriculture/2019/en/

https://resourcecenter.thaihealth.or.th/files/66/thaihealth%20watch_ขยะอาหาร%20อาหารส่วนเกิน.pdf

http://158.108.94.117/Public/PUB0644.pdf


อ่านเพิ่มเติม พิจารณาวันหมดอายุบนฉลาก คุณก็สามารถช่วยบรรเทาความรุนแรงวิกฤต ‘ขยะอาหาร’ ได้

เรื่องแนะนำ

ฟันของเฟรดดี เมอร์คิวรี ช่วยเขามีเสียงร้องที่ไม่เหมือนใครจริงหรือ?

เฟรดดี เมอร์คิวรี นักร้องนำวง Queen ปฏิเสธการศัลยกรรมตกแต่งฟันที่ยื่นออกมา แม้จะมีชื่อเสียงเงินทองมากมายแล้วก็ตาม เพราะเชื่อว่าเสียงร้องอันเป็นเอกลักษณ์ของเขามาจากฟันยื่นๆ นี้

มาทำความรู้จักกับดาวบริวารดวงใหม่ของดาวเนปจูนอย่าง ฮิปโปแคมป์ (Hippocamp)

หลังจากซ่อนตัวอยู่ในวงโคจรของ ดาวเนปจูน อยู่นานกว่าหลายพันล้านปี ล่าสุดตอนนี้ดวงจันทร์ขนาดเล็กดวงนี้ก็ได้มีชื่อเป็นของตัวเองเป็นที่เรียบร้อย

ดวงอาทิตย์ของเราจะพบจุดจบอย่างเงียบๆ

เรื่อง ไมเคิล ฟิงเกิล ศิลปกรรม มาร์ก เอ. การ์ลิก ความที่ดวงอาทิตย์เป็นเพียงดาวมวลปานกลาง อีกราวห้าพันล้านปีข้างหน้า หลังจากเผาผลาญเชื้อเพลิงไฮโดรเจนในตัวจนหมดสิ้น ผิวชั้นนอกของดวงอาทิตย์จะหลุดออก เหลือเพียง แกน ซึ่งในที่สุดจะอัดตัวจนกลายเป็นดาวแคระขาว (white dwarf) หรือซากดาวขนาดเท่าโลกเท่านั้น ขณะที่ดาวซึ่งใหญ่กว่าดวงอาทิตย์สิบเท่ามีความตายอันน่าตื่นเต้นกว่านั้นมาก ผิวดาวชั้นนอกจะกลายเป็นซูเปอร์โนวาระเบิดออกสู่อวกาศ และเป็นหนึ่งในวัตถุที่สว่างเจิดจ้าที่สุด ในเอกภพอยู่ราวสองสัปดาห์ ในเวลาเดียวกัน แกนที่เหลือจะถูกแรงโน้มถ่วงบีบอัดลงเป็นดาวนิวตรอนทรงกลมเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 20 กิโลเมตรที่หมุนติ้ว ชิ้นส่วนดาวนิวตรอนขนาดเท่านํ้าตาลก้อนจะหนักถึงหนึ่งพันล้านตันบนโลก ความโน้มถ่วงของดาวนิวตรอนนั้นรุนแรงมาก ถึงขนาดที่ว่า ถ้าคุณทิ้งขนมมาร์ชแมลโลว์ลงไปสักชิ้น ขนมที่ตกถึงพื้นจะ สร้างพลังงานเท่ากับระเบิดปรมาณูหนึ่งลูกทีเดียว แต่นั่นยังเทียบไม่ได้เลยกับฉากสุดท้ายของดาวที่มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ 20 เท่าขึ้นไป ต่อให้คุณทิ้งระเบิดปรมาณูความรุนแรงระดับเดียวกับที่ทิ้งใส่เมืองฮิโระชิมะทุก ๆ หนึ่ง มิลลิวินาทีไปจนสิ้นอายุเอกภพ ก็ยังได้พลังงานไม่เท่ากับ ที่ถูกปลดปล่อยในชั่วขณะสุดท้ายที่ดาวยักษ์สักดวงยุบตัว เพราะแกนดาวจะยุบ อุณหภูมิพุ่งขึ้นถึง 55,000 ล้านองศาเซลเซียส แรงกดดันของความโน้มถ่วงนั้นไม่มีอะไรหยุดยั้งได้ เหล็กแต่ละก้อนที่ใหญ่กว่ายอดเขาเอเวอเรสต์ถูกบีบอัดจนเป็นเม็ดทรายยิบย่อยในพริบตา อะตอมแตกสลาย เป็นอิเล็กตรอน โปรตรอน และนิวตรอน ซึ่งถูกบดละเอียด ลงไปอีกเป็นควาร์ก เลปตอน และกลูออน แล้วป่นเล็กลง […]