ประวัติ " ระเบิดขวด " อาวุธต่อกรต่ออำนาจของคน “เบี้ยล่าง” ในยูเครน

ประวัติ ” ระเบิดขวด ” อาวุธต่อกรต่ออำนาจของคน “เบี้ยล่าง”

ชาวยูเครนหันมาประดิษฐ์ ระเบิดขวด ใช้ในยามสงครามอีกครั้ง ดังที่เหล่ากบฏ นักรบและผู้ประท้วงในหลากหลายเหตุการณ์ทั่วโลกเคยใช้ในการต่อสู้ของพวกเขา

พื้นที่ในหลายๆ เมืองของยูเครนกลายเป็นพื้นที่สำหรับการประดิษฐ์ ระเบิดขวด ชาวยูเครนบางรายลงมือประดิษฐ์และกักตุนระเบิดขวดในบ้านของตัวเอง ลานหญ้าในเมืองดนีปรอและลานจัดปาร์ตี้กลางแจ้งในเมืองลวีฟกลายเป็นที่ที่ชาวเมืองรวมพลกันผลิตอาวุธที่พวกเขาจะต้องใช้ในการต่อต้านการบุกรุกของทหารรัสเซียที่ยังคงดำเนินการอยู่ ณ เวลานี้

“มันเหมือนจะเป็นเรื่องสำคัญเรื่องเดียวในตอนนี้นะ” คุณครูชาวยูเครนท่านหนึ่งกล่าว

ระเบิดขวด หรือที่นิยมเรียกในภาษาอังกฤษว่า “โมโลทอฟ ค็อกเทล” (Molotov cocktail) เป็นอาวุธที่หาง่ายและผลิตง่าย โดยวัตถุดิบหลักมีแค่ขวดแก้วเติมด้วยเชื้อเพลิงที่ไวไฟ ความง่ายในการผลิตทำให้ระเบิดขวดเป็นอาวุธที่นิยมใช้ในการต่อสู้ โดยเฉพาะในการต่อสู้ของคน “เบี้ยล่าง” ต่ออำนาจที่เหนือกว่า ดังที่ชาวยูเครน เหล่ากบฏ นักรบและผู้ประท้วงในหลากหลายเหตุการณ์ทั่วโลกในช่วงศตวรรษที่ผ่านมาใช้ในการต่อสู้ของพวกเขา

ระเบิดขวด, ประท้วงอียิปต์, อียิปต์
ผู้ประท้วงบริเวณจัตุรัสทาห์รีร์ (Tahrir Square) เตรียมขว้างระเบิดขวดใส่ตำรวจอียิปต์ ปี ค.ศ. 2012 ภาพถ่ายโดย MOISES SAMAN, MAGNUM PHOTOS
ไอร์แลนด์เหนือ, ประท้วง
ผู้ประท้วงในเบลฟาสต์กำลังขว้างระเบิดขณะกำลังหนีจากทหารในปี ค.ศ. 1981 ท่ามกลางความขัดแย้งไอร์แลนด์เหนือ ภาพถ่ายโดย IAN BERRY, MAGNUM PHOTOS
ประท้วง, ระเบิดขวด, ปารีส, ฝรั่งเศส
ผู้ประท้วงในปารีสกำลังทำระเบิดขวดในช่วงปัญหาความวุ่นวายภายในฝรั่งเศส ค.ศ. 1968 ภาพถ่ายโดย BRUNO BARBEY, MAGNUM PHOTOS

หนึ่งในสงครามสำคัญที่เริ่มมีการใช้ระเบิดขวดคือสงครามสเปนปี ค.ศ. 1936 ถึง 1939 สงครามสเปนเป็นสงครามระหว่างกลุ่มนิยมสาธารณรัฐและกลุ่มกบฏชาตินิยม ระเบิดขวดเป็นอาวุธที่ทหารกบฏใช้ต่อสู้กับรถถังของรัฐบาลสเปนที่รับมาจากสหภาพโซเวียต นายพลชาวอังกฤษเล่าว่า รถถังกว่า 9 คันถูกทำลายด้วยระเบิดบ้านๆ เหล่านี้ และไม่นานทหารของฝั่งรัฐบาลก็เริ่มใช้ระเบิดขวดด้วยเช่นกัน ซึ่งตอนนั้นระเบิดขวดยังไม่มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการ

จุดเริ่มต้นของการเรียก ระเบิดขวด ว่า “โมโลทอฟ ค็อกเทล” (Molotov cocktail) เกิดขึ้นในสงครามฤดูหนาวซึ่งเป็นการรุนรานประเทศฟินแลนด์ของกองทัพโซเวียตในปี ค.ศ. 1939 กองทัพโซเวียตใช้เครื่องบินทิ้งระเบิดถล่มเมืองในฟินแลนด์ แต่ ”วยาเชสลาฟ มิไคโลวิตช์ โมโลทอฟ” (Vyacheslav Mikhaylovich Molotov) รัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศของโซเวียตพยายามกลบเกลื่อนการโจมตีโดยอ้างว่าเครื่องบินของกองทัพโซเวียตนั้นช่วยทิ้งเสบียงอาหารให้ ไม่ใช่ทิ้งระเบิด ชาวฟินแลนด์จึงเรียกการทิ้งระเบิดอย่างประชดประชันว่าเป็น “ตะกร้าขนมปังของโมโลทอฟ” (Molotov’s bread baskets) ทหารฟินแลนด์จึงเรียกระเบิดขวดที่ใช้ในการต่อสู้กับโซเวียตว่า “โมโลทอฟ ค็อกเทล” เพื่อเปรียบเทียบว่าเป็นเครื่องดื่มควบคู่กับ “ตะกร้าขนมปังของโมโลทอฟ” ชื่อโมโลทอฟ ค็อกเทลกลายเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็ว

ระเบิดขวด
ชาวยูเครนเคยใช้ระเบิดขวดมาแล้วในปี ค.ศ. 2014 ระหว่างการประท้วงยูโรไมดาน (EuroMaidan) ในกรุงเคียฟ การประท้วงนั้นทำให้วิกเตอร์ ยานูโควิช (Viktor Yanukovych) ซึ่งเป็นประธานาธิบดีที่ได้รับการสนับสนุนจาก วลาดิมีร์ ปูติน ต้องหนีออกนอกประเทศ ภาพถ่ายโดย JEROME SESSINI, MAGNUM PHOTOS
ระเบิดขวด, ยูโรไมดาน, ประท้วง, ยูเครน
ระเบิดขวดที่ถูกประดิษฐ์ระหว่างการประท้วงยูโรไมดาน ปี ค.ศ. 2014 ภาพถ่ายโดย DONALD WEBER

ระเบิดขวดกลายเป็นอุปกรณ์สำคัญที่สหราชอาณาจักรใช้ในการเตรียมรับมือภัยคุกคามจากนาซีเยอรมันในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 กองกำลังพิทักษ์บ้านเมืองหรือ “Home Guard” ซึ่งเป็นกองกำลังของผู้สูงวัยถูกฝึกด้วยวีดิโอสาธิตวิธีรับมือรถถังด้วยการสร้างสิ่งกีดขวางและถล่มรถถังด้วยระเบิดขวด 

ในปี ค.ศ. 1940 นิตยสาร Picture Post ของอังกฤษเผยแพร่คู่มือการทำและใช้ระเบิดขวดซึ่งเขียนโดยคุณทอม วินทริงแฮม (Tom Wintringham) นายทหารผ่านศึกสงครามสเปน นอกจากนี้ยังมีการผลิต “ระเบิดไฟโมเดล 76” (model 76 grenade) กว่าหกล้านลูกเพื่อนำไปซ่อนไว้ทั่วสหราชอาณาจักรสำหรับเตรียมรับมือภัยคุกคาม จนในปัจจุบันล่าสุดในปี ค.ศ. 2018 ยังคงมีการค้นพบที่ซ่อนของระเบิดเหล่านี้อยู่

ระเบิดขวด
ผู้ชุมนุมในการเดินขบวนสนับสนุนคุณบอบบี แซนส์กำลังถือระเบิดขวดอยู่ในมือ คุณบอบบี แซนส์ (Bobby Sands) เป็นทหารของกองทัพสาธารณรัฐไอร์แลนด์ (Irish Republican Army) ซึ่งในขณะนั้นเขากำลังประท้วงด้วยการอดอาหารอยู่ในเรือนจำ ในช่วงความขัดแย้งไอร์แลนด์เหนือปี ค.ศ. 1981 ภาพถ่ายโดย PETER MARLOW, MAGNUM PHOTOS

หลังสงครามโลก ระเบิดขวดก็ยังเป็นอาวุธสำคัญในการปฏิวัติฮังการี ค.ศ. 1956 ซึ่งชาวฮังการีทั่วประเทศลุกขึ้นมาต่อต้านรัฐบาลโซเวียตในช่วงหลังสงครามโลก รถถังโซเวียตกว่า 400 คันถูกทำลายก่อนที่การปฏิวัติจะถูกปราบลง

นับแต่นั้น ระเบิดขวดยังคงเป็นอาวุธต่อสู้ของผู้ประท้วงต่ออำนาจที่เหนือกว่าอยู่เรื่อยมา ไม่ว่าจะเป็นในการต่อสู้ของชาวปาเลสไตน์ผู้ต่อต้านทหารอิสราเอล การต่อสู้ของขบวนต่อต้านชาห์การปฏิวัติอิหร่าน การต่อสู้ของทหารซานดินิสตาในนิการากัว การต่อสู้ของชาวเชโกสโลวาเกียกับการรุกรานสหภาพโซเวียตและพันธมิตรวอร์ซอในช่วง “ปรากสปริง” (Prague Spring) จนไปถึงการประท้วงในฮ่องกงช่วงที่ผ่านมา และวันนี้ ระเบิดขวดถูกใช้ในการต่อสู้ของชาวยูเครนต่อรัสเซีย และคงเป็นอีกครั้งหนึ่งที่รถถังรัสเซียต้องตกเป็นเป้าหมายของระเบิดขวด

ระเบิดขวด
ไฟจากระเบิดขวดยังลุกโชนแม้ในวันที่ฝนปรอยในเบลฟาสต์ ท่ามกลางความขัดแย้งไอร์แลนด์เหนือ ปี ค.ศ. 1985 ภาพถ่ายโดย STUART FRANKLIN, MAGNUM PHOTOS

เรื่อง JAMES STOUT

แปล นิธิพงศ์ คงปล้อง

โครงการสหกิจศึกษากองบรรณาธิการเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ฉบับภาษาไทย


อ่านเพิ่มเติม  ประวัติศาสตร์และวิทยาศาสตร์ของแก๊สน้ำตา

แก๊สน้ำตา

 

เรื่องแนะนำ

จากอินโดจีนสู่ CLMV บนรอยทางแห่งความเปลี่ยนแปลง

เรื่อง วนิดา ทูลภิรมย์ ภาพถ่าย จันทร์กลาง กันทอง รถทัวร์ปรับอากาศสองชั้น ด้านหน้ามีรูปธงชาติไทยและกัมพูชาติดไว้คู่กัน พร้อมตัวอักษรสีขาวเขียนเป็นภาษาไทยและภาษาอังกฤษว่า “รถโดยสารระหว่างประเทศ กรุงเทพฯ – เสียมเรียบ” พาฉันเดินทางจากกรุงเทพฯ มายังด่านปอยเปต ด่านพรมแดนระหว่างไทยกับกัมพูชา ด้วยระยะเวลาเพียง 4 ชั่วโมง โดยมีเมืองเสียมเรียบ เมืองท่องเที่ยวอันดับหนึ่งของกัมพูชา เป็นจุดหมายปลายทาง  ทันทีที่รถเข้าเขตด่านปอยเปต ความอึกทึก ไอร้อนและเสียงเครื่องยนต์ที่ดังกระหึ่มมาจากรถบรรทุกสินค้าขนาดใหญ่และรถทัวร์นักท่องเที่ยวที่ต่อแถวยาวเหยียดร่วม 3 กิโลเมตรเพื่อรอผ่านด่านพรมแดนปอยเปต คือสิ่งที่เข้ามาต้อนรับฉัน ภาพที่ฉันเห็นอยู่ตรงหน้าคือรถสินค้านับร้อยคัน ห้างสรรพสินค้า โรงแรมขนาดใหญ่ นักเสี่ยงโชคที่เดินออกจากกาสิโนนั้นเข้ากาสิโนนี้ พ่อค้าแม่ค้าชาวกัมพูชามารอเวลาด่านเปิดแต่เช้าเพื่อรีบไปเปิดร้านที่ตลาดโรงเกลือแหล่งการค้าสำคัญและตลาดสำหรับแรงงานชาวกัมพูชาที่เข้ามาทำงานรับจ้างในฝั่งไทย ฉันมีโอกาสได้พูดคุยกับผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์ประจำสาขาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  ซึ่งเล่าให้ฟังว่า ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศในแถบอินโดจีนต่างทยอยได้รับเอกราชจากประเทศเจ้าอาณานิคม แต่สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาอีกระลอกหนึ่งหลังจากนั้นคือสงครามอินโดจีนและสงครามเย็น การต่อสู้ทางอุดมการณ์ทางการเมืองที่ต่างกันระหว่างเสรีนิยมที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำกับระบอบสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์ที่มีสหภาพโซเวียตและจีนหนุนหลัง  ซึ่งดำเนินมาอย่างยืดเยื้อยาวนาน และจบลงด้วยชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์ในเวียดนามและลาว แต่ภาวะอึมครึมของสงครามเย็นก็ยังคงเกาะกุมอินโดจีนอยู่เพราะความแตกต่างทางอุดมการณ์ทางการเมือง ช่วงสงครามเย็นมีการขยายตัวของคอมมิวนิสต์ในอินโดจีน จึงทำให้รัฐสมาชิกอาเซียนทั้งไทย ฟิลิปปินส์ และสิงคโปร์ รวมตัวกันในปี ค.ศ.1967 เพื่อสร้างความเหนียวแน่นทางการเมืองให้กับกลุ่มอาเซียน […]

ฟุตบอลมีถิ่นกำเนิดที่ใด? โบราณคดีมีคำตอบ

คนเราเล่นฟุตบอลกันมาตั้งแต่ 3,000 ปีก่อน หลักฐานทางโบราณคดีชี้ว่าชาวมายา และชาวแอสเท็กซ์ในทวีปอเมริกามีการแข่งขันกีฬาที่ใช้ลูกบอลกลมๆ เดาะไปเดาะมาให้เข้าเขตแดนของฝ่ายตรงข้าม

ดีเอ็นเอเผย ชาวนอร์สในกรีนแลนด์ค้างาวอลรัสให้ยุโรป

ผลการศึกษาใหม่พบกุญแจสำคัญที่ทำให้ชาวนอร์สบนเกาะกรีนแลนด์ยังคงตั้งถิ่นฐานอยู่ได้เป็นเวลานาน ที่แท้พวกเขาขายสินค้าหายากจากสัตว์ป่านี่เอง

15 ภาพถ่ายประวัติศาสตร์ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร

หลังจากพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เสด็จสวรรคต สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร ทรงเป็นกษัตริย์ที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดในโลกที่ยังทรงชนม์ชีพอยู่ ชมภาพถ่ายประวัติศาสตร์แห่งการครองราชย์ยาวนาน 66 ปีของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร