ไนดาเรีย คือชื่อกลุ่มของแมงกะพรุน ไฮดรา ปะการัง และดอกไม้ทะเล

ไนดาเรีย (Cnidaria) : ไฮดรา แมงกะพรุน และปะการัง

กลุ่มของสัตว์ลำตัวใส บางชนิดก็มีสีสันสวยงาม เหล่า ไนดาเรีย คือสัตว์ที่มีความหลากหลายมากที่สุดกลุ่มหนึ่งในท้องทะเล

ซีเลนเทอราตา (Coelenterata) หรือในปัจจุบันถูกเรียกว่า ไนดาเรีย (Cnidaria) คือ หนึ่งในเก้าไฟลัมของอาณาจักรสัตว์ตามการจัดจำแนกสิ่งมีชีวิตด้วยหลักอนุกรมวิธานวิทยา (Taxonomy) สัตว์ในไฟลัมไนดาเรียส่วนใหญ่คือสัตว์ที่อาศัยอยู่ในทะเล ได้แก่ ปะการัง กัลปังหา ดอกไม้ทะเล และแมงกะพรุน โดยมีเพียงบางส่วนที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืด เช่น ไฮดรา และแมงกะพรุนน้ำจืด

ในปัจจุบัน สัตว์ในไฟลัมไนดาเรียมีอยู่ราว 9,000 ชนิด เป็นสิ่งมีชีวิตที่นับว่ามีวิวัฒนาการสูงขึ้นกว่าสัตว์ในไฟลัมพอริเฟอรา แต่ยังถือเป็นสิ่งมีชีวิตดึกดำบรรพ์หรือเหล่าบรรพบุรุษของสัตว์หลายเซลล์ที่มีเนื้อเยื่อที่แท้จริงทั้งหลาย

 [คำว่า “ไนเดีย” (Cnidae) มีความหมายว่า “ต่อย” หรือ “ทำร้าย” ในภาษาละติน]

แมงกะพรุนกล่องมีพิษร้ายแรง

ลักษณะสำคัญของสัตว์ในไฟลัมไนดาเรีย

มีเนื้อเยื่อที่แท้จริง แต่ไม่มีอวัยวะหรือระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายที่สมบูรณ์ :

  1. มีปากแต่ไม่มีทวารหนัก ดังนั้น ทั้งการกินอาหารและขับถ่ายล้วนอาศัยช่องทางเดินอาหารที่อยู่บริเวณกลางลำตัวที่เรียกว่า “แกสโทรวาสคูลาร์ คาวิตี” (Gastrovascular Cavity) ทำหน้าที่เป็นทั้งทางเดินอาหารและระบบหมุนเวียนสสาร โดยมีเซลล์ชนิดพิเศษหรือเซลล์ที่ทำหน้าที่ในการย่อยอาหาร (Nutritive Cell) ซึ่งแทรกอยู่ที่เนื้อเยื่อชั้นในทำหน้าที่ย่อยและดูดซึมสารอาหาร ก่อนส่งไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
  2. ไม่มีระบบหายใจ ระบบหมุนเวียนโลหิต หรือระบบขับถ่ายโดยเฉพาะ แต่อาศัยการแพร่ของก๊าซผ่านผิวหนังและการแลกเปลี่ยนของเสียต่าง ๆ ผ่านน้ำที่อยู่รอบตัว
  3. มีระบบประสาทแบบร่างแห (Nerve Net) คือ มีเซลล์ประสาทเชื่องโยงกันทั่วทั้งตัว แต่ยังไม่มีการรวมกลุ่มของเซลล์ประสาทเป็นปมประสาท (Ganglion) ดังนั้น การนำกระแสประสาทจึงดำเนินไปอย่างเชื่องช้าและมีทิศทางไม่แน่นอน ซึ่งเป็นข้อแตกต่างระหว่างสัตว์ในไฟลัมไนดาเรียและสัตว์ชั้นสูงชนิดอื่น ๆ

ไนดาเรีย, แมงกะพรุน, ไฮดรา, ปะการัง, ดอกไม้ทะเล

มีรูปร่างมีสมมาตรแบบรัศมี (Radial Symmetry) หรือ รัศมีสองระนาบ (Biradial Symmetry)

มีระบบโครงร่างของเหลว (Hydrostatic Skeleton) ทำให้ร่างกายมีรูปร่างด้วยกัน 2 ลักษณะ :

  1. รูปร่างคล้ายทรงกระบอกหรือต้นไม้ที่เรียกว่า “โพลิป” (Polyp) เช่น ไฮดรา ปะการัง และดอกไม้ทะเล
  2. รูปร่างคล้ายร่มหรือระฆังคว่ำที่เรียกว่า “เมดูซา” (Medusa) เช่น แมงกะพรุนทั้งหลาย

มีเนื้อเยื่อ 2 ชั้น :

  1. เนื้อเยื่อชั้นนอกหรือเอกโตเดิร์ม (Ectoderm) ทำหน้าที่เสมือนผิวหนังชั้นนอกของสัตว์ มีการพัฒนาของเซลล์จนเป็นเนื้อเยื่อบุผิวลำตัวที่เรียกว่า “อิพิเดอร์มิส” (Epidermis)
  2. เนื้อเยื่อชั้นในหรือเอนโดเดิร์ม (Endoderm) มีการพัฒนาของเซลล์จนเป็นเยื่อบุผิวทางเดินอาหารที่เรียกว่า “แกสโตรเดอร์มิส” (Gastrodermis)
  3. ในระหว่างเนื้อเยื่อทั้ง 2 ชั้น มีชั้นมีโซเกลีย (Mesoglea) แทรกอยู่บริเวณกึ่งกลาง มีลักษณะคล้ายวุ้นเจล ซึ่งเป็นสารพวกมิวโคพอลิแซ็กคาไรด์ (Mucopolysaccharide) และคอลลาเจน (Collagen)

มีหนวด (Tentacle) และเข็มพิษ (Nematocyst) : อยู่บริเวณโดยรอบของช่องปาก เพื่อใช้ในการป้องกันตัวและล่าเหยื่อ โดยเข็มพิษบนหนวดถูกสร้างขึ้นโดยเซลล์ที่เรียกว่า “ไนโดไซต์” (Cnidocyte)

ไนดาเรีย, แมงกะพรุน, ไฮดรา, ปะการัง, ดอกไม้ทะเล
วงจรชีวิตของไนดาเรียน

สืบพันธุ์ทั้งแบบอาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ : สัตว์ในไฟลัมไนดาเรียมีทั้งสัตว์ที่มี 2 เพศในตัวเดียว และกลุ่มแยกเพศที่ใช้การปฏิสนธิภายนอก (External Fertilizer) ในการสืบพันธุ์ อย่างเช่น แมงกะพรุนชนิดต่าง ๆ ซึ่งตัวอ่อน หรือ “พลานูลา” (Planula) หลังการปฏิสนธิจะเคลื่อนที่อย่างอิสระอยู่ใต้น้ำ ก่อนหาที่ยึดเกาะเพื่อเจริญเติบโต จึงมีลักษณะคล้ายดอกไม้ทะเลและเมื่อสภาวะแวดล้อมเหมาะสม ส่วนปลายของโพลิปจะค่อย ๆ หลุดออกกลายเป็นเมดูซาหรือแมงกะพรุนขนาดเล็ก ขณะที่การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ อาศัยการแตกหน่อ (Budding) และการแบ่งออกเป็นส่วน (Fission)

สัตว์ในไฟลัมไนดาเรียสามารถแบ่งออกเป็น 4 หมวดชั้น (Class) คือ

  • ไฮโดรซัว (Hydrozoa) คือ สัตว์ที่มีรูปร่างทรงกระบอกหรือโพลิป และมีบางช่วงเวลาของชีวิตจะมีรูปร่างระฆังคว่ำ (Medusa) ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในทะเลและอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม (Colony) ไม่มีเซลล์ไนโดไซท์หรือมีพิษเพียงเล็กน้อย เช่น โอบีเลีย แมงกะพรุนน้ำจืด แมงกะพรุนลอย และไฮดรา

ไนดาเรีย, แมงกะพรุน, ไฮดรา, ปะการัง, ดอกไม้ทะเล

  • ไซโฟซัว (Scyphozoa) คือ สัตว์ที่มีรูปร่างทรงระฆังคว่ำ แต่ขณะที่เป็นตัวอ่อนจะมีรูปร่างแบบต้นไม้ มีขนาดใหญ่กว่าสัตว์ในคลาสไฮโดรซัว มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางตั้งแต่ 2 เซนติเมตรไปจนถึง 2 เมตร อย่างเช่น แมงกะพรุนแผงคอสิงโต (Lion’s Mane Jellyfish) โดยทั่วไป สัตว์ในคลาสนี้จะมีเข็มพิษมากบริเวณหนวดและปาก สามารถเคลื่อนที่หรือว่ายน้ำได้อย่างอิสระ เช่น แมงกะพรุนไฟ และแมงกะพรุนจาน

ไนดาเรีย, แมงกะพรุน, ไฮดรา, ปะการัง, ดอกไม้ทะเล

  • คิวโบซัว (Cubozoa) คือ สัตว์ที่มีลักษณะก้ำกึ่งระหว่างไฮโดรซัวและไซโฟซัว มีรูปร่างทรงระฆังคว่ำ แต่ค่อนไปทางสี่เหลี่ยมซึ่งส่งผลให้สัตว์ในคลาสคิวโบซัวถูกเรียกว่า “แมงกะพรุนกล่อง” (Box Jellyfish) และที่มุมทั้งสี่จะมีหนวด มีเข็มพิษซึ่งมีพิษร้ายแรงที่สุด จนได้รับการขนานนามว่า “ต่อทะเล” (Sea Wasp) 

ไนดาเรีย, แมงกะพรุน, ไฮดรา, ปะการัง, ดอกไม้ทะเล

  • แอนโทซัว (Anthozoa) คือ กลุ่มสัตว์ทะเลทั้งหมดและมีมากกว่า 6,000 ชนิด อาศัยอยู่ทั้งในเขตน้ำลึกและน้ำตื้น โดยส่วนใหญ่มีรูปร่างทรงกระบอกหรือทรงต้นไม้ตลอดช่วงชีวิต ทำให้ลักษณะทั่วไปมองดูเหมือนดอกไม้หรือพืชทะเล มักอาศัยอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม มีการสร้างสารหินปูนเป็นเปลือกหุ้ม เช่น ปะการังนิ่ม กัลปังหา ปากกาทะเล ดอกไม้ทะเล ปะการังดอกเห็ด และปะการังเขากวาง มีการสืบพันธุ์แบบแตกหน่อ เป็นสัตว์ที่เมื่อเติบโตแล้วจะไม่เคลื่อนย้ายไปไหนอีก ส่งผลให้การอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม กลายเป็นการสร้างแนวปะการัง (Coral Reef) ที่พบเห็นได้ทั่วไปในมหาสมุทรของโลก

สืบค้นและเรียบเรียง
คัดคณัฐ ชื่นวงศ์อรุณ


ข้อมูลอ้างอิง

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)https://www.scimath.org/lesson-biology/item/7035-animal-kingdom-invertebrate

โรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์https://biology.mwit.ac.th/Resource/BiodiverPDF/8_diver_animalia2.pdf

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยhttp://www.sysp.ac.th/files/1403271111004763_14042614140852.pdf

มหาวิทยาลัยบูรพาhttps://www.academia.edu/39513928/อาณาจักรสัตว_Kingdom_Animalia_


เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ : ฟองน้ำเป็นสัตว์ ข้อมูลเกี่ยวกับฟองน้ำและการจัดจำแนก

เรื่องแนะนำ

ความลี้ลับของไวรัส

ลองวาดภาพโลกที่ไร้ ไวรัส กันเถอะ เราโบกไม้กายสิทธิ์ แล้ว ไวรัส ทั้งหมดก็หายไป ไวรัสโรคพิษสุนัขบ้า ไวรัสโปลิโอ ไวรัสมฤตยู อีโบลา ไวรัสโรคหัด ไวรัสโรคคางทูม ไวรัสไข้หวัดใหญ่สารพัด พลันหายวับ ความทุกข์ทนและ การเสียชีวิตของมนุษย์ลดลงอย่างมหาศาล ไม่มีไวรัสเอชไอวี และหายนะจากโรคเอดส์ไม่เคยเกิดขึ้น ไม่มีใครต้องทุกข์ทรมานจากโรคอีสุกอีใส ตับอักเสบ งูสวัด หรือแม้แต่ไข้หวัดธรรมดาอีกต่อไป ไวรัสโรคซาร์สที่เคยระบาดเมื่อปี 2003 และสร้างความตื่นตระหนกอันเป็นสัญญาณแรกของยุคการระบาดใหญ่ทั่วโลกในสมัยใหม่ก็หายไป และแน่นอน ไวรัส ร้ายกาจอย่างซาร์ส-โควี-2 บ่อเกิดของโรค โควิด-19 กับผลกระทบที่แสนอันตราย แพร่กระจายง่าย และแปรปรวนชวนปวดหัวของมัน ก็หายไปด้วย ฟังแล้วรู้สึกโล่งใจขึ้นใช่ไหม อย่าเลย ฉากทัศน์นี้คลุมเครือกว่าที่เราคิด ความจริงก็คือ เราอยู่ในโลกของไวรัส ไวรัสที่มีมากมาย เกินคณานับ และหลากหลายเกินประมาณ ลำพังในมหาสมุทรก็อาจมีอนุภาคไวรัสมากกว่าดวงดาว ในเอกภพที่เรามองเห็นแล้ว สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาจมีไวรัสที่ต่างกันอย่างน้อย 320,000 ชนิดอยู่ในตัว พ้นจากตัวเลขมหาศาลก็คือผลกระทบอันมโหฬาร ไวรัสหลายชนิดเหล่านั้นมีข้อดี ไม่ใช่ข้อเสีย ที่ปรับใช้ได้กับสิ่งมีชีวิตบนโลก รวมทั้งมนุษย์ด้วย เราใช้ชีวิตต่อไปโดยไม่มีไวรัสไม่ได้ บรรพบุรุษของเราไม่มีทางโผล่พ้นโคลนตมได้ถ้าไม่มีไวรัส […]

เทคโนโลยีช่วยผลักดันขีดจำกัดของมนุษย์อย่างไร?

เร็วขึ้น สูงขึ้น ฉลาดขึ้น แข็งแรงขึ้น เทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์กำลังช่วยให้นักกีฬาทุบสถิติ เราจะผลักดันขีดจำกัดของมนุษย์ไปได้ไกลแค่ไหน

ประชากร ในระบบนิเวศ

ทฤษฎีเรื่อง ประชากร (Population) เป็นเรื่องที่นำมาประยุกต์ใช้กับสิ่งมีชีวิตต่างๆ เพื่อประเมินและคาดการณ์ปรากฏการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสิ่งมีชีวิต เช่น การกระจายพันธุ์ จำนวนประชากรในพื้นที่ โอกาสการรอดชีวิต และโอกาสการเกิดชนิดพันธุ์ใหม่ ประชากร (Population) คือ กลุ่มของสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน (Single Species) ที่อาศัยอยู่ร่วมกันในพื้นที่หรือในอาณาบริเวณเดียวกัน ณ ช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง โดยมีการทำกิจกรรมร่วมกันหรือมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันภายในกลุ่มประชากรดังกล่าว การอาศัยอยู่ร่วมกันเป็นกลุ่มของสิ่งมีชีวิต ก่อให้เกิดลักษณะเฉพาะของกลุ่มประชากร เช่น ขนาดหรือจำนวนประชากร (Population Size) และความหนาแน่น (Population Density) ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญในการศึกษาประชากรในระบบนิเวศ จากทั้งอัตราการเกิด-การตาย การอพยพเข้า-ออก และการกระจายตัวของกลุ่มอายุ ตลอดจนความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นภายในกลุ่ม ทั้งในด้านการช่วยเหลือเกื้อกูล การแก่งแย่งแข่งขันกัน และความสัมพันธ์หลายรูปแบบที่มีต่อกลุ่มประชากรของสิ่งมีชีวิตชนิดอื่น ๆ ในระบบนิเวศ ลักษณะสำคัญของประชากร ความหนาแน่นประชากร (Population Density) คือ จำนวนประชากรต่อหน่วยพื้นที่ สำหรับสิ่งมีชีวิตบนบก หรือต่อหน่วยปริมาตรสำหรับสิ่งมีชีวิตในน้ำ  การกระจายตัวของประชากร (Dispersion) คือ การกระจายตัวของสมาชิกภายในกลุ่มประชากรในพื้นที่อยู่อาศัย โดยมีปัจจัยทางสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อลักษณะการกระจายตัวของสิ่งมีชีวิตดังกล่าว การกระจายของประชากรสามารถจำแนกออกเป็น 3 […]

ประเภทของพายุ และการกำเนิดพายุ

ประเภทของพายุ ที่เกิดขึ้นตามภูมิภาคต่างๆ บนโลกของเรา มีแหล่งกำเนิดและความรุนแรงที่แตกต่างกัน ในช่วงฤดูมรสุม เรามักได้รับฟังการนำเสนอข่าวเกี่ยวกับเหตุอุทกภัยในพื้นที่ต่างๆ ทั้งในและต่างประเทศ ส่วนใหญ่เกิดจากพายุฝนที่หอบเอาความชื้นและน้ำฝนจากทะเลเคลื่อนตัวขึ้นไปยังแผ่นดิน นักวิทยาศาสตร์ได้ศึกษาเรื่องการกำเนิดพายุมาเป็นเวลานานแล้ว และได้จำแนก ประเภทของพายุ ตามความรุนแรงและแหล่งกำเนิด พายุ (Storm) คือ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ทำให้สภาพแวดล้อมและชั้นบรรยากาศโลกถูกรบกวน ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบโดยตรงต่อทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งปลูกสร้าง และสิ่งมีชีวิตบนพื้นผิวโลก พายุเป็นการเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศที่รุนแรง โดยมักเกิดขึ้นพร้อมกับการเกิดลมกระโชกแรง ลูกเห็บตก ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า ฝนตกหนัก รวมไปถึงการพัดพาสสารบางอย่างผ่านไปในชั้นบรรยากาศที่ก่อให้เกิดพายุฝุ่น พายุหิมะ และพายุทราย เป็นต้น การกำเนิดพายุ พายุเกิดจากการเคลื่อนที่ของลม หรือ มวลอากาศ จากความแตกต่างของอุณหภูมิในบรรยากาศโดยรอบ ซึ่งพายุมักเกิดในพื้นที่ที่มีความกดอากาศต่ำ ทำให้เกิดกระแสลมพัดเข้าหาจุดศูนย์กลางของบริเวณดังกล่าว เนื่องจากมวลอากาศร้อนจะลอยตัวขึ้นสูง ส่งผลให้มวลอากาศในแนวราบที่มีอุณหภูมิต่ำกว่าเข้ามาแทนที่ ทำให้เกิดการหมุนเวียนของอากาศ เกิดกระแสการเคลื่อนที่ของลมและเกิดการก่อตัวขึ้นของเมฆ ก่อนพัฒนาไปเป็นพายุในรูปแบบต่างๆ บริเวณความกดอากาศต่ำ (Low Pressure Area: L) คือ พื้นที่ที่มวลของอากาศได้รับความร้อนสูงจากดวงอาทิตย์ ทำให้เกิดการยกตัวสูงขึ้น ส่งผลให้ความกดอากาศบริเวณนั้นมีค่าลดลงต่ำกว่าบริเวณใกล้เคียงหรือบริเวณโดยรอบ ขณะที่บริเวณความกดอากาศสูง (High Pressure Area: H) […]