ภาวะปรสิต คืออะไร ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตในภาวะปรสิต มีอะไรบ้าง

ภาวะปรสิตในระบบนิเวศ

ในธรรมชาติ บางครั้ง การอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตก็เป็นไปเพื่อประโยชน์ของสิ่งมีชีวิตชนิดเดียว อย่างกรณีของ ภาวะปรสิต

ภาวะปรสิต เป็นความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตสองชนิดพันธุ์ โดยที่ชนิดหนึ่งได้ประโยชน์จากปฏิสัมพันธ์ และอีกชนิดหนึ่งถูกคุกคาม ซึ่งอาจทำให้เสียชีวิต หรือไม่เสียชีวิตก็ได้

ภาวะปรสิตจำแนกได้ 2 ลักษณะ คือ

1. ปรสิตภายนอก เช่น หมัด เห็บ เหา และโลน เป็นต้น โดยตัวปรสิตอาศัยอยู่บริเวณผิวชั้นนอกของเจ้าบ้าน หรือโฮสต์ และส่วนใหญ่ไม่ใช่ปรสิตที่ก่อโรค แต่สร้างความรำคาญ

2. ปรสิตภายใน เช่น พยาธิ โปรโตชัว และแบคทีเรีย เป็นต้น โดยตัวปรสิตจะอาศัยอยู่ภายในร่างกายของโฮสต์ และอาจเป็นเชื้อก่อโรคบางชนิด

ภาวะปรสิต, ปรสิต, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
นกกาเหว่า / ภาพถ่าย Anirudh Singh

นอกจากนี้ ในธรรมชาติยังพบความสัมพันธ์ที่เรียกว่า parasitism brood หรือภาวะกาฝาก ซึ่งสามารถพบได้ในพฤติกรรมของนกกาเหว่า

นกกาเหว่าเป็นนกที่ไม่สร้างรังเป็นของตัวเอง แต่อาศัยวางไข่ในรังของนกตัวอื่น และบางครั้งก็เขี่ยไข่ในรังของนกเจ้าบ้านทิ้งไป เพื่อให้นกเจ้าบ้านกกไข่ของตัวเอง และเลี้ยงดูลูกนกหลังจากฟักไข่แล้ว

ในภาวะปรสิตสามารถพบปรสิตได้หลายประเภท ทั้งปรสิตที่ต้องอาศัยโฮสต์ตลอดเวลา และปรสิตที่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างอิสระ เหล่านี้คือตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตที่แสดงภาวะปรสิต

ปรสิตในมนุษย์ และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ภาวะปรสิต, ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
ภาพถ่าย CDC

1. พยาธิใบไม้

พยาธิใบไม้ในตับชนิด Fasciola hepatica เป็นปรสิตที่พบได้ในตับของสัตว์เคี้ยวเอื้อง แกะ และมนุษย์ โดยเกาะอยู่ที่เนื้อเยื่อตับ และดูดซึมของเหลวในตับและน้ำดีเป็นอาหาร

2. อะมีบา

อะมีบา Naegleria fowleri เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว ที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำที่ปนเปื้อน และทำให้เกิดอาการเยื่อหุ่มสมองอักเสบในมนุษย์

ภาวะปรสิต, ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
วงจรของเชื้อมาลาเรีย / ภาพประกอบ CDC

3. เชื้อมาลาเรีย

เชื้อมาลาเรียอาศัยยุงเป็นพาหะนำโรคมาลาเรียมาสู่มนุษย์ โดยเชื้อพลาสโมเดียมในระยะตัวอ่อนที่อาศัยอยู่ในยุง จะแพร่มายังมนุษย์ผ่านการกัด และเจริญเป็นตัวเต็มวัย ทำให้มนุษย์ป่วย บางรายอาจถึงขั้นเสียชีวิต

4. หนอนตัวแบน

หนอนตัวแบนในสกกุล Schistosoma เป็นสาเหตุของโรคชิสโตโซมิอาซิส โดยมนุษย์สามารถสัมผัสปรสิตชนิดนี้ได้จากแหล่งน้ำจืดที่มีการปนเปื้อน อาการของโรคอาจแสดงออกหลายรูปแบบ ทั้งปวดท้อง ท้องบวม ปัสสาวะและอุจจาระเป็นเลือด และเมื่อเวลาผ่านไปอาจเกิดภาวะตับและไตล้มเหลว

ภาวะปรสิต, ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
วงจรชีวิตของ Trichinella / ภาพประกอบ CDC

5. พยาธิตัวกลม

พยาธิตัวกลม Trichinella เป็นปรสิตในลำไส้ สาเหตุของโรค Trichinosis ซึ่งทำให้ทางเดินอาหารหดเกร็ง ย่อยอาหารลำบาก และอาการไม่พึงประสงค์อื่นๆ โฮสต์สามารถรับปรสิตชนิดนี้ได้จากการรับประทานเนื้อดิบ

ภาวะปรสิต, ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
เหาที่พบในเส้นผมของมนุษย์ / ภาพถ่าย CDC

6. เหา

เหาสองชนิดในสกุล Pediculus เป็นสายพันธุ์ที่พบได้ทั่วโลก ชนิดแรก P. humanus capitis เป็นชนิดที่พบได้ทั่วไปบนเส้นผมมนุษย์ (ความกังวลของผู้บริหารโรงเรียน เด็กนักเรียน และผู้ปกครองทั่วโลก) และอีกชนิดหนึ่ง P. humanus humanus เป็นสายพันธุ์ที่พบได้ยากกว่า และพบตามส่วนอื่นๆ ของร่างกาย ทั้งสองมักทำให้เกิดอาการคัน สร้างความรำคาญ และอาจเป็นสาเหตุของโรคไข้รากสาดใหญ่

ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
ภาพถ่าย EllWi

7. ปลิงและทากดูดเลือด

ปลิงและทากดูดเลือกในวงศ์ Hirudinea อาศัยการดูดเลือดจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เป็นอาหาร ปลิงดูดเลือดอาศัยโฮสต์มากกว่า 1 ชนิดในวงจรชีวิต เช่น ปลาน้ำจืด ทากเปลือย และหอยทาก หลังจากนั้น เมื่อโตเต็มวัยปลิงดูดเลือดจะอาศัยอาหารจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ภาวะปรสิตในพืช

ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
ภาพถ่าย Sascha Barth

1. เพลี้ย

เพลี้ยชนิดต่างๆ มักดูดกินน้ำและสารอาหารจากเนื้อเยื่อพืช แต่ถ้าปริมาณของเพลี้ยมากเกินไป พืชก็อาจได้รับความเสียหาย ในธรรมชาติ แมลงเต่าทองเป็นผู้ควบคุมประชากรเพลี้ย บางครั้ง มดก็จะเลี้ยงเพลี้ยไว้เพื่อเป็นแหล่งอาหารของพวกมัน

ปรสิต, พยาธิ, ตัวอย่างของภาวะปรสิต, มีอะไรบ้าง
ภาพถ่าย Wim Turnhout

2. ต้นกาฝาก

ตันกาฝาก เป็นพืชที่ยึดติบกับโฮสต์ด้วยรากพิเศษที่เรียกว่า haustorium ที่สามารถดูดซึมน้ำและสารอาหารได้จำนวนมาก จึงทำให้โฮสต์เสื่อมโทรมลงและตายได้ในที่สุด

สืบค้นและเรียบเรียง ณภัทรดนัย

ข้อมูลอ้างอิง
https://examples.yourdictionary.com/examples-of-parasitism.html
https://necsi.edu/parasitic-relationships
https://www.britannica.com/science/parasitism


อ่านเพิ่มเติม ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต ในระบบนิเวศ

เรื่องแนะนำ

แมลงสาบมีดีอะไรถึงอยู่มาได้หลายล้านปี ชมคลิปวิดีโอที่เผยความทรหดทนทายาดของสัตว์ที่ได้ชื่อว่า อึดที่สุดชนิดหนึ่งในโลก

แมลงสาบคือสัตว์จอมทรหดที่แทบไม่มีอะไรหยุดยั้งได้ ชมการทดสอบด่านพิสูจน์ความอึดของแมลงสาบภายใต้สถานการณ์ต่างๆ ด่านแรก: การแทรกตัวผ่านช่องแคบ 3 มิลลิเมตร ผล:  คุณแทบหยุดยั้งพวกมันไม่ได้   ด่านที่สอง: แมลงสาบวิ่งผ่านอุโมงค์ความสูงต่างๆ ตั้งแต่  12 / 9 / 6 และ 4 มิลลิเมตร ผล:  คุณจับไม่ได้  ไล่ไม่ทัน  แมลงสาบสามารถวิ่งด้วยความเร็วสูงสุดถึง 50 ความยาวช่วงตัวต่อวินาที เทียบเท่ากับมนุษย์วิ่งด้วยความเร็ว 200 ไมล์ (321 กิโลเมตร) ต่อชั่วโมง และมีเพียงที่ว่างแคบๆเท่านั้นจะชะลอความเร็วของมันได้   ด่านที่สาม: ทดสอบแรงอัด โจทย์:  แมลงสาบสามารถต้านทานแรงอัดมากกว่า 900 เท่าของน้ำหนักตัวได้โดยปราศจากการบาดเจ็บ และพวกมันยังใช้เวลาฟื้นตัวสั้นมาก   บทสรุปและบทเรียน: ความสามารถขั้นเทพเหล่านี้ของแมลงสาบเป็นแรงบันดาลใจให้นักวิจัยพัฒนาหุ่นยนต์ที่ปฏิบัติภารกิจค้นหาและช่วยเหลือที่ในอนาคตอาจนำไปใช้ค้นหาผู้รอดชีวิตในพื้นที่คับแคบในเวลาอันรวดเร็ว หมายเหตุ:  ไม่มีแมลงสาบตัวใดในการทดลองนี้ได้รับอันตราย… เพราะอะไรนะหรือ คุณก็เห็นแล้วว่าพวกมันทนทายาดขนาดไหน   อ่านเพิ่มเติม : ปลา “เดิน” ได้ไม่ได้มีแค่ปลาตีนกับปลาหมอ นะครัช มารู้จักกับปลาหิน […]

พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส : พายุที่สร้างความกังวลไปทั่วญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นเตรียมพร้อมรับมือกับ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส ที่กำลังจะเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งในสุดสัปดาห์นี้ หนึ่งในพายุที่รุนแรงมากที่สุดลูกหนึ่งในปีนี้ กำลังเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งทางตะวันออกของญี่ปุ่นในช่วงสุดสัปดาห์นี้ คาดว่าส่งผลกระทบเป็นวงกว้างทั้งประเทศ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิส อาจส่งผลให้เกิดฝนตกหนัก ทางการเตรียมออกประกาศเตือนประชาชนล่วงหน้า และเตรียมรับมือกับพายุครั้งนี้ กรมอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่น รายงาน “พายุไต้ฝุ่นจะเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งที่ภูมิภาคโตไค หรือคันโต ในวันเสาร์ที่จะถึงนี้ (12 ตุลาคม 2019)” ยาซูชิ คาจิฮาระ เจ้าหน้าที่กรมอุตุนิยมวิทยา กล่าวและเสริมว่า “จากความรุนแรงของพายุ และความสูงของคลื่น เรากำลังเฝ้าดูความเป็นไปได้ของการเคลื่อนตัวขึ้นฝั่งที่ภูมิภาคคันโตะ” กรมอุตุนิยมวิทยาของญี่ปุ่นจัดให้พายุไต้ฝุ่นฮากิบิสอยู่ในระดับ “รุนแรงมาก” โดยพายุมีทิศทางการเคลื่อนตัวไปทางเหนือของมหาสมุทรแปซิฟิก และเคลื่อนตัวผ่านเกาะฮอนชูของประเทศญี่ปุ่น อ่านเพิ่มเติม : ความรุนแรงของพายุ ไต้ฝุ่นฮากิบิสอาจสร้างความเสียหายได้เทียบเท่ากับพายุไต้ฝุ่นที่เกิดขึ้นในปี 1958 ซึ่งส่งผลให้มีประชาชนเสียชีวิตราว 1,200 คนในภูมิภาคคันโต และเกาะอีซุ นอกจากนี้ พายุไต้ฝุ่นฮากิบิสสามารถก่อให้เกิดคลื่นซัดชายฝั่ง (Strom surge) ที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อประชาชนที่อาศัยอยู่แนวชายฝั่งของเกาะฮอนชู และอาจเกิดน้ำท่วมฉับพลัน ข้อมูลล่าสุดของพายุไต้ฝุ่นฮากิบิส (เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2019) การเคลื่อนที่ 250 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ความเร็วลม 180 กิโลเมตรต่อชั่วโมง […]

การควบแน่น (Condensation)

การควบแน่น (Condensation) คือกระบวนการหนึ่งในการเปลี่ยนแปลงสถานะทางกายภาพของสสาร เป็นกระบวนการที่สสารเปลี่ยนจากสถานะก๊าซเป็นของเหลว การควบแน่นยังเป็นกระบวนการที่สำคัญยิ่งในวัฏจักรน้ำ (Water Cycle) ซึ่งก่อให้เกิดเมฆและฝนในชั้นบรรยากาศโลก รวมถึงเป็นจุดเริ่มต้นของการนำน้ำกลับลงสู่พื้นดินอีกครั้ง ในวัฏจักรน้ำ การควบแน่นหมายถึงการเปลี่ยนแปลงสถานะจากไอน้ำ (Vapor) เป็นน้ำในสถานะของเหลวเนื่องจากการเย็นตัวลงหรือสูญเสียพลังงานความร้อนส่งผลให้อนุภาคในองค์ประกอบของไอน้ำหรือสสารในสถานะของก๊าซเคลื่อนที่ได้ช้าลงเกิดแรงดึงดูดหรือแรงยึดเหนี่ยวระหว่างโมเลกุลมากขึ้นจนเกิดเป็นหยดน้ำ การควบแน่นจึงถือเป็นกระบวนการตรงกันข้ามกับ “การระเหย” (Vaporization) หรือกระบวนการการเปลี่ยนสถานะของสสารจากของเหลวไปเป็นก๊าซ การควบแน่นสามารถเกิดขึ้นได้จากอากาศเย็นลงจนถึงจุดน้ำค้าง(Dew Point) และเมื่ออากาศอิ่มตัว(Saturated) จากการสะสมไอน้ำในปริมาณมากจนไม่สามารถกักไอน้ำไว้ได้อีกการควบแน่นจึงก่อให้เกิดการก่อตัวของเมฆและฝนในชั้นบรรยากาศโลก รวมถึงหมอกบนพื้นดินอีกด้วย จุดน้ำค้าง (Dew Point) จุดน้ำค้างหมายถึงจุดของอุณหภูมิที่ก่อให้เกิดการกลั่นตัวของไอน้ำ เนื่องจากในอากาศมีไอน้ำปริมาณมากและอุณหภูมิของอากาศลดต่ำลง จึงก่อให้เกิดการกลั่นตัวของหยดน้ำหรือน้ำค้างตามธรรมชาติ การก่อตัวของหยดน้ำจากการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของอากาศสามารถพบเห็นได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน เช่น ละอองน้ำที่เกาะตามหน้าต่างรถยนต์ และสนามหญ้าในช่วงเช้ามืด นอกจากนี้ จุดน้ำค้างยังเป็นตัวตรวจวัดความชื้นหรือ “ความชื้นสัมพัทธ์” (Relative Humidity) ในอากาศที่มีประสิทธิภาพ เมื่อจุดน้ำค้างมีค่าสูงแสดงว่าในอากาศมีไอน้ำปริมาณมาก แต่เมื่ออุณหภูมิ ณ จุดน้ำค้างมีค่าเท่ากันกับอุณหภูมิของอากาศ แสดงให้เห็นว่าในขณะนั้น อากาศอิ่มตัวจากไอน้ำในปริมาณมาก ส่งผลให้ความชื้นสัมพัทธ์มีค่าสูงสุด (100 เปอร์เซ็นต์) การอิ่มตัว (Saturation) และการเกิดเมฆ เมฆ (Cloud) เป็นการรวมตัวกันของหยดน้ำปริมาณมากในชั้นบรรยากาศโลกจากโมเลกุลของไอน้ำที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในอากาศ เมื่อเกิดการรวมตัวกันของไอน้ำปริมาณมาก จะสะสมจนเกิดเป็นก้อนเมฆ […]

ตรวจเลือด เตือนมะเร็ง ต้องรอถึงเมื่อไหร่กว่าความฝันนี้จะเป็นจริง

การทดสอบสามารถตรวจพบมะเร็งหลายชนิดได้ก่อนจะแสดงอาการ ซึ่งอาจช่วยชีวิตผู้คนได้จำนวนมาก แต่ผู้เชี่ยวชาญบางคนเตือนว่า การตรวจแบบนี้ยังไม่ได้รับการรับรองประสิทธิภาพ   Jim Ford อดีตพนักงานขายรถยนต์เกษียณอายุวัย 76 ปี ใช้ชีวิตประจำวันอย่างเป็นปกติสุข และพึ่งไปออกรอบเล่นกอล์ฟเมื่อสัปดาห์ก่อน มาในวันนี้ เขาถูกระบุว่าเป็นมะเร็งตับอ่อนระยะที่ 2 ซึ่งเป็นมะเร็งชนิดที่พยากรณ์ได้ยากและลุกลามเร็ว ผ่านการทดสอบการคัดกรองโรคมะเร็งด้วยการตรวจเลือด และรับการผ่าตัดโดย Phyllis Napoles ศัลยแพทย์มะเร็ง “มะเร็งตับอ่อนมักไม่ค่อยแสดงอาการเร็วนัก และหากแสดงอาการแล้ว อัตราการรอดชีวิตอาจต่ำถึง 3% และไม่สามารถรักษาได้” Napoles กล่าว แต่เธอสามารถผ่าตัดเอาเนื้องอกขนาดเท่านิ้วโป้งของ Ford ออกได้ทั้งหมด ตอนนี้เวลาผ่านมาร่วมปีหลังการผ่าตัด การฉายรังสี และเคมีบำบัด Ford หายขาดจากมะเร็งแล้ว นี่นับเป็นการแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของการตรวจเลือดยุคใหม่ และเป็นความหวังของ Napoles ที่ว่า “สิ่งนี้อาจเปลี่ยนสถิติการรอดชีวิตและการตรวจหามะเร็งตับอ่อนได้” จากความก้าวหน้าในการจัดลำดับพันธุกรรมและปัญญาประดิษฐ์ บริษัทหลายสิบแห่งกำลังพัฒนาการทดสอบตัวอย่างเลือดเพื่อหาเซลล์มะเร็งจากเนื้องอกหรือชิ้นส่วนดีเอนเอของเซลล์เนื้องอก หรือ Liquid Biopsy ซึ่งสามารถตรวจพบสัญญาณของมะเร็งได้แม้จะมีความเข้มข้นเพียงเล็กน้อยในกระแสเลือด ตามการประมาณการโดย Information Technology and Innovation Foundation (ITIF) ตลาดที่มีศักยภาพสำหรับเทคโนโลยีการตรวจหามะเร็งเช่นนี้ […]