แมนต้าเรย์ (Manta ray) หรือกระเบนราหู รวมตัวกันเพื่อสังสรรค์อาหารมื้อใหญ่

อลหม่านแมนต้าเรย์ในทะเลมัลดีฟส์

ผมจำได้แม่นว่า ภาพที่จุดประกายให้รู้สึกอยากไปอ่าวฮานิฟารู (Hanifaru Bay) ในมัลดีฟส์คือภาพถ่ายของ โทมัส พีแช็ก ช่างภาพ เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก ที่บันทึกปรากฏการณ์ feeding frenzy หรือภาพฝูงปลากระเบนราหู หรือ แมนต้าเรย์ (manta ray) แห่มากินแพลงก์ตอนในอ่าวแบบมืดฟ้ามัวดิน ในภาพผมแทบมองไม่เห็นผืนน้ำสีฟ้า เพราะแน่นขนัดไปด้วยกระเบนราหูลำตัวสีดำ และสีขาวโพลนบริเวณท้อง

หลังจากนั้นไม่นาน ในปี 2011 พวกเราพากันไปมัลดีฟส์ด้วยความหวังที่อยากเห็นภาพเดียวกัน แต่ครั้งนั้น เจอกระเบนราหูเพียง 10 ถึง 20 ตัว แม้เป็นช่วงเวลาที่สนุกมากที่ได้ว่ายน้ำกับปลากระเบน เราต่างรู้สึกว่า ยังไม่สมใจและต้องกลับไปซ้ำอีกรอบแบบเต็มๆ แต่เรื่องไม่คาดคิดก็เกิดขึ้น นักดำน้ำแห่แหนกันไปฮานิฟารูจนกระทั่งฝูงกระเบนราหูหายไปจากบริเวณอ่าวเป็นเวลาหลายปี และเพิ่งจะกลับมาหากินเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
เพื่อนรักจานบินของเรา

ส่วนพวกเราที่ตารางดำน้ำแน่นเกือบทุกปี ทุกสิ่งอย่างเพิ่งจึงมาลงตัวช่วงสิ้นเดือนกรกฎาคมปี 2019 หลังจากรอคอยอย่างยาวนาน จึงต้องวางแผนกันอย่างดีเพื่อให้ตรงกับช่วงที่มีโอกาสเจอฝูงกระเบนราหูได้ดีที่สุด โดยเฉพาะการกางปฏิทินดูข้างขึ้นข้างแรม

ผมขอแนะนำเกี่ยวกับกระเบนราหูสักเล็กน้อย ถึงแม้ชื่อและลักษณะภายนอกอาจดูน่ากลัว อีกทั้งลำตัวขนาดใหญ่ แต่ความจริงแล้ว กระเบนราหูไม่มีพิษมีภัยแต่อย่างใด เนื่องจากไม่มีเงี่ยงที่หาง ในประเทศไทย กระเบนราหูหรือที่นักดำน้ำเรียกสั้นๆ ว่า แมนต้าเรย์ พบเห็นได้บ่อยครั้งที่หินม่วง หินแดง (ในทะเลกระบี่) หมู่เกาะสิมิลัน เกาะบอน เกาะตาชัย และนานทีปีหนที่กองหินโลซิน

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์

ครีบของกระเบนราหูมีลักษณะคล้ายปีก เวลาว่ายน้ำจึงเหมือนนกบินมากกว่า แม้ว่ากระเบนราหูมีลำตัวค่อนข้างใหญ่ แต่เป็นสัตว์ที่ว่ายน้ำเร็วมาก หากพบกระเบนราหูตอนกำลังกินแพลงก์ตอน สังเกตได้ว่า ครีบหูหรือครีบหัวคอยทำหน้าที่โบกพัดเอาแพลงก์ตอนเข้าปาก ขนาดของปากขณะอ้ารับแพลงก์ตอนกวว้างมากจนเห็นช่องเหงือกได้ชัดเจน มองบางมุมหน้าตาเหมือนยานอวกาศ

หากกระเบนราหูไม่ได้สาละวนกับการกินอยู่ ครีบหูหรือครีบหัวจะถูกม้วนเก็บไว้ จึงเป็นสัญญาณบอกนักดำน้ำว่า พวกเขาพร้อมจะเล่น ซึ่งบ้างก็ว่ายน้ำโชว์ลีลาตีลังกากลับหัว บ้างก็ว่ายมาเล่นฟองอากาศของนักดำน้ำ สร้างความเพลิดเพลินให้ทั้งสองฝ่าย

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
เข้าแถวกันกินแพลงก์ตอน

กระเบนราหูเป็นหนึ่งในดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเล แต่ถ้าอยากเจอพร้อมกันเป็นฝูงใหญ่ต้องประกอบด้วยปัจจัยหลายอย่าง พื้นที่อ่าวฮานิฟารูตั้งอยู่ในบาอะทอลล์ (Baa Atoll) มีขนาดใหญ่ไม่เกินหนึ่งสนามฟุตบอล ในช่วงเดือนมิถุนายนหรือกรกฎาคม ของทุกปี (หรือฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้) เป็นช่วงที่แพลงก์ตอนไหลมากับกระแสน้ำ ด้วยลักษณะทางกายภาพที่แคบและยาว จึงทำบริเวณนี้กลายเป็นแหล่งหากินชั้นดีเมื่อแพลงก์ตอนถูกพัดเข้ามาในอ่าว

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
กระเบนหากินอยู่ที่ผิวน้ำและไม่ได้สนใจนักดำน้ำ

ส่วนกระเบนราหูมักแหวกว่ายเข้ามาทางปากอ่าวเพื่อ “ต้อน” ให้อาหารเข้ามาอยู่ในบริเวณที่จะหากินได้สะดวก พฤติกรรมที่นักดำน้ำเห็นกันจนคุ้นตาคือ กระเบนราหูว่ายน้ำวนเรียงกันเป็นเวลาเวลาหาออกหากิน ถ้ามีจำนวนสมาชิกหลักสิบก็ยังพอเป็นระเบียบอยู่บ้าง แต่ถ้ามากันเป็นร้อยตัวก็เริ่มแตกแถวและว่ายชนกันไปมาด้วยขนาดตัวที่ใหญ่ของพวกเขา

อ่าวฮานิฟารูเป็นพื้นที่คุ้มครองทางทะเล (Marine Protected Area) ของมัลดีฟส์ และได้รับการประกาศให้เป็นเขตชีวมณฑลโดย UNESCO จึงมีการจัดระเบียบเพื่อการอนุรักษ์พอสมควร เพื่อไม่เป็นการรบกวนพฤติกรรมหากินตามธรรมชาติของสัตว์น้ำ หนึ่งในกฎที่เข้มมากก็คือ ห้ามดำน้ำแบบสกูบาโดยเด็ดขาด ดังนั้น นักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสประสบการณ์ feeding frenzy ต้องว่ายอยู่ผิวน้ำด้วยการสนอร์เกิลลิงเท่านั้น และจำกัดเวลากลุ่มละ 45 นาที

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
นักดำน้ำที่มีทักษะดำน้ำตัวเปล่าจะได้อารมณ์ประมาณนี้

เราเดินทางจากมาเล่ด้วยเครื่องบินใบพัดสู่เกาะ Dharavandoo ซึ่งอยู่ห่างจากฮานิฟารูเพียง 2 กิโลเมตร และเลือกพักที่ beach resort แบบเรียบง่าย เพราะมามัลดีฟส์ทั้งทีจังอยากดื่มด่ำกับบรรยากาศชายหาดสีขาวและน้ำทะเลสีฟ้าใส ในขณะที่บางคนอาจเลือกนอนบนเรือประเภท liveaboard ที่ทั้งกินและนอนอยู่บนเรือ แต่ไม่ว่าคุณจะเลือกพักบนเกาะหรือบนเรือ คุณต้องนั่งเรือเล็ก (dhoni) ออกไปยังจุดว่ายน้ำกับกระเบนราหู เพราะตามกฎกำหนดไว้ว่า ทางรีสอร์ทและเรือ liveaboard จะต้องสลับวันกันพานักท่องเที่ยวไปจุดดำน้ำ เพื่อไม่ให้การจราจรทางน้ำหนาแน่นเกินไป

เนื่องจากเรารอคอยมาหลายปี เราจึงเลือกเวลาพักอยู่ที่รีสอร์ท 7 วัน 6 คืน เพื่อให้มีจำนวนวันได้ออกไปบริเวณอ่าวมากที่สุด ทั้งนี้ วันหรือจังหวะที่เราออกไปก็ต้องขึ้นอยู่กับอีกหลายปัจจัยอีกว่า เราจะได้เจอกระเบนราหูเยอะแค่ไหน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของข้างขึ้นข้างแรม เวลาที่น้ำขึ้นเต็มที่ เป็นต้น

 

โชคดีที่สมัยนี้มีเทคโนโลยีเป็นตัวช่วย มี ranger คอยส่งข่าวทางวิทยุให้คนที่อยู่บนเกาะหรือบนเรือ แต่ทุกครั้งที่ออกทะเลไม่ได้แปลว่าเราจะได้พบกระเบนราหูทุกครั้ง เราไม่สามารถกำหนดธรรมชาติได้ ถึงแม้ปัจจัยต่างๆ จะเอื้อต่อการปรากฏตัว เช่น น้ำขึ้นเต็มที่ก็แล้ว แต่หากกระเบนราหูไม่เข้ามาก็มีบางครั้งที่ต้องรอถึงสองชั่วโมง

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
กระเบนยังมีระเบียบเพราะฉะนั้นคนก็ต้องมีระเบียบด้วย

วันที่รู้สึกมหัศจรรย์ที่สุดคือ ขณะที่เรือหลายลำลอยตัวรอด้วยความหวังก็เริ่มมีกระเบนราหูว่ายเข้ามาหนึ่งหรือสองตัว และเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ เดิมทีตั้งใจจะนับ พอถึงเวลาจริงพวกเราก็เลิกนับแล้ว แต่พอประมาณด้วยสายตาได้ว่าประมาณหนึ่งร้อยตัวเหมือนขบวนอะไรสักอย่าง และบางช่วงก็ว่ายวนกันเป็นวงใหญ่เหมือนพายุไซโคลน บางจังหวะก็แตกแถวกัน จังหวะนั้นทุกอย่างดูชุลมุนมาก ไหนจะฝูงกระเบนราหู ไหนจะนักท่องเที่ยว ต้องคอยระวังกันให้ดีไม่ให้ไปถูกตัวกระเบนเพราะเค้าจะมาใกล้ผิวน้ำมาก ซึ่งวิธีที่ดีที่สุดคือ ว่ายอยู่ในแนวนอนตามปกติ ทำตัวให้อยู่ในท่าราบมากที่สุด และหลีกเลี่ยงการอยู่ในแนวตั้งแล้วก้มหน้าลงไปมองในน้ำ

ภาพทั้งหมดปรากฏอยู่เกือบหนึ่งชั่วโมงจนกระทั้งต่างฝ่ายต่างแยกย้ายกันไป บางครั้งอาจมีฉลามวาฬเข้ามาผสมโรงด้วย เราก็ไม่รู้เหมือนกันว่าเรื่องของ “ดวง” สำคัญมากแค่ไหน แต่ที่แน่ชัดคือ เราต้องคำนึงเสมอว่า เราเป็นเพียงคนหนึ่งที่มีโอกาสเข้ามาเยือนถิ่นหากินของพวกเขาและ หากพวกเขา “อนุญาต” ให้เรามีส่วนร่วมอยู่ตรงนั้น เราก็ต้องเคารพธรรมชาติให้มากที่สุดเท่าที่เราจะทำได้ รวมทั้งเคารพกฎเกณฑ์ของทางการด้วย

แมนต้าเรย์, กระเบนราหู, ดำน้ำ, มัลดีฟส์
ความอลหม่านที่เกิดขึ้นใต้น้ำในช่วงเวลาที่กระเบนราหูสาละวนกับการต้อนแพลงก์ตอนเข้าปาก

ส่วนปรากฏการณ์นี้จะคงอยู่ไปอีกนานแค่ไหน คงไม่มีใครตอบได้ เพราะความพยายามในการอนุรักษ์ของมนุษย์ยังไม่เพียงพอ และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศก็ทวีความรุนแรงมากขึ้นทุกปี เมื่อพวกเราได้มาสัมผัสความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติในครั้งนี้ เราก็ยิ่งเข้าใจวิถีของธรรมชาติ แต่ละอย่างที่พวกเราหมายมั่นว่าจะเห็นนั้น เราไม่ได้สมหวังเสมอไป ให้ทำใจเป็นกลางและตระหนักว่า “ความแน่นอนคือความไม่แน่นอน” และเหนือสิ่งอื่นใดคือต้องอดทน ทุกสิ่งเกิดขึ้นได้ในทะเลเปิด ไหนจะคลื่น ไหนจะลม ไหนจะฝน และหากวันนั้นจะเป็นของเราแล้ว ธรรมชาติจะมอบรางวัลที่แสนสวยงามให้กับเราเอง

เคล็ด(ไม่ลับ)การเก็บภาพประทับใจ

  • ห้ามใช้แฟลช เพราะฉะนั้นถ้ากล้องของคุณเป็นแบบต้องต่อ strobe ไม่ต้องแบกไปเลยให้หนักกระเป๋า
  • ห้ามถูกเนื้อต้องตัวกระเบนราหู ถึงแม้ว่าเขาจะเข้ามาใกล้จนเอื้อมมือไปจับได้ก็ตาม
  • ใช้เลนส์ wide angle และเนื่องจากเวลามีแพลงตอนเยอะน้ำจะขุ่นมากเพราะฉะนั้นพยายามอยู่ใกล้ฝูงกระเบนราหูที่สุดเท่าที่จะทำได้เพราะทัศนวิสัยใต้น้ำจะไม่ค่อยดี
  • ถ่ายวิดีโอเก็บภาพมุมกว้างจะดีกว่า เพราะจะได้บรรยากาศและได้อารมณ์มากกว่าภาพนิ่งหลายเท่า
  • รักษามารยาทด้วย เพราะทุกคนก็อยากจะเก็บบรรยากาศนี้เหมือนกัน

เรื่อง: ธนพงศ์ บรรพตจิต
ภาพถ่าย: Changnoi Diving และธรรมยุทธิ์ วัฒนวงศ์วรรณ


เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ: กระเบนราหู รวมตัวกันในงานเลี้ยงโกลาหล

กระเบนราหู, ฝูงปลากระเบน, การหาอาหาร

เรื่องแนะนำ

อุทยานแห่งชาติทางทะเล ณ ดินแดนสุดขอบโลก

โครงการทะเลพิสุทธิ์ (Pristine Seas Project) ของสมาคมเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก แสวงหาความร่วมมือกับรัฐบาลประเทศต่างๆ หน่วยงานในท้องถิ่น และชุมชน เพื่อปกป้องท้องทะเลและมหาสมุทรที่ยังคงความสมบูรณ์ โดยจัดตั้งเป็นพื้นที่คุ้มครองทางทะเล (Marine Protected Area: MPA) เพื่อปกป้องระบบนิเวศและถิ่นอาศัย

เรื่องราวที่ควรรู้เพื่อการเรียนดำน้ำ

เพราะทะเลไทยเป็นแหล่งดำน้ำติดอันดับของโลก ทำให้คนไทยเริ่มสนใจเริ่มเรียนดำน้ำเพื่อสำรวจโลกใต้ทะเลอันสวยงามที่ใกล้บ้าน นี่คือข้อมูลน่ารู้สำหรับผู้ที่สนใจ เรียนดำน้ำ   การดำน้ำเป็นกิจกรรมที่มาพร้อมกับการท่องเที่ยวทางทะเลซึ่งได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ โดยประเทศไทยนั้นมีพื้นที่ชายฝั่งทะเลกว้างใหญ่ทั้งทะเลฝั่งอันดามันและอ่าวไทย ที่ติดอันดับในเรื่องของความสมบูรณ์และสวยงามของโลกใต้ทะเล จนได้รับการจัดอันดับให้เป็นแหล่งดำน้ำที่ดีที่สุดในโลกอยู่บ่อยครั้ง ทำให้มีคนไทยเริ่มสนใจการ เรียนดำน้ำ เพื่อให้มีทักษะเพียงพอเพื่อการออกไปสำรวจสิ่งแวดล้อมใต้ทะเลเช่นเดียวกับแนวคิดการออกไปสำรวจป่าไม้บนพื้นดิน แต่อย่างไรก็ตาม การ “ เรียนดำน้ำ ” คือกระบวนการสำคัญสำหรับคนที่อยากท่องเที่ยวพร้อมกับสำรวจใต้ทะเลต้องผ่านไปให้ได้ ซึ่งนัก (อยาก) ดำน้ำหลายคนอาจเปลี่ยนใจเนื่องจากมีความคิดไปก่อนว่าการ เรียนดำน้ำ เป็นเรื่องที่ยากเข็ญ ซ้ำต้องทุ่มเทเวลาให้มากมาย รวมถึงคิดว่าค่าใช้จ่ายในการเรียนนั้นต้องสูงเป็นแน่ ทั้งที่ความจริงแล้วสิ่งเหล่านี้อาจไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่คิด นี่คือข้อมูลเบื้องต้นสำหรับผู้ที่สนใจเรียนดำน้ำสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสความสวยงามใต้ท้องทะเลที่น่าตื่นตาตื่นใจด้วยตาของตัวเอง เหตุผลของการเรียนดำน้ำ แรงบันดาลใจของผู้เรียนดำน้ำโดยส่วนมากคือต้องการไปสัมผัสโลกใต้น้ำที่สวยงาม เช่น ปลาทะเลหายาก ปะการังหลากชนิด และระบบนิเวศทางทะเลที่สวยงามด้วยตัวเอง โดยมักเป็นการต่อยอดจากการไปเที่ยวทะเลเพื่อสัมผัสบรรยากาศสวยงามหรือเล่นน้ำทะเลตามชายฝั่ง เหตุผลนี้เองทำให้หลายคนชื่นชอบการดำน้ำอย่างยิ่ง เพราะการดำน้ำในแต่ละครั้ง ผู้ดำน้ำไม่มีทางทราบว่าจะได้พบเจออะไรหรือมีสิ่งใดรอให้ค้นพบอยู่ ดังนั้น การดำน้ำคือความสนุกของผู้ที่อยากสำรวจทะเลโดยแท้จริง แต่อย่างไรก็ตาม มีนักดำน้ำจำนวนไม่น้อยที่ต่อยอดจากการดำน้ำเพื่อความหย่อนใจไปยังจุดประสงค์อื่น เช่น เพื่อเป็นนักสำรวจทางทะเล ช่างภาพใต้น้ำที่คอยบันทึกภาพอันสวยงามของโลกใต้น้ำ หรือแม้กระทั่งการเป็นนักกู้ภัยทางทะเลก็จำเป็นต้องมีทักษะการดำน้ำที่ดี ประเภทของการดำน้ำ ประเภทของการดำน้ำที่นิยมโดยทั่วไปมีดังต่อไปนี้ 1. การดำน้ำแบบ Snorkeling หรือการดำน้ำตื้น โดยผู้ดำน้ำจะลอยอยู่บริเวณผิวน้ำ และหายใจโดยการอมท่อหายใจ การดำน้ำประเภทนี้เหมาะสำหรับผู้ที่เริ่มต้นดำน้ำ หรือไม่มีประสบการณ์ในการดำน้ำมาก่อน […]

อ่าวมาหยากับความงามที่เลือนหาย

นักท่องเที่ยวหลายคนที่วางแผนจะไปเยี่ยมชม " อ่าวมาหยา " คงต้องพับแผนเก็บไปก่อน เมื่อกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ขยายระยะเวลาปิดการท่องเที่ยวในอุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา – หมู่เกาะพีพี ออกไปอย่างไม่มีกำหนด

ความงาม… ใต้โลกน้ำแข็ง ที่น้อยคนได้สัมผัส

การสำรวจชีวิตใต้ทวีปนํ้าแข็งซึ่งแทบไม่เคยมีใครทำมาก่อน เผยให้เห็นโลกหลากสีสันและเต็มไปด้วยชีวิตชีวา ที่ซึ่งเพนกวิน แมวน้ำ และสิ่งมีชีวิตแปลกตาอีกหลายชนิด เจริญงอกงามภายใน ใต้โลกน้ำแข็ง ในตอนเช้า เมื่อเราเดินเท้าจากดูมงดูร์วีล ซึ่งเป็นสถานีวิจัยทางวิทยาศาสตร์ของฝรั่งเศสบนชายฝั่งอะเดลีในแอนตาร์กติกาตะวันออก มาถึงจุดหมาย เราต้องกะเทาะชั้นนํ้าแข็งบางๆ ที่ก่อตัวขึ้นปิดปากหลุมที่เราเจาะไว้ เมื่อวันก่อน หลุมดังกล่าวเจาะลงไปจนทะลุชั้นแพนํ้าแข็งหนาสามเมตร กว้างพอให้คนคนหนึ่งสอดตัวลงไปได้เท่านั้น และเบื้องล่างคือทะเลเย็นเยียบ เราไม่เคยลองดำนํ้าลงทางปากหลุมแคบขนาดนี้มาก่อน และผมลงไป ใต้โลกน้ำแข็ง เป็นคนแรก ผมแทรกตัวลงไปตามหลุมอย่างทุลักทุเล และเมื่อลงไปสู่ท้องนํ้าเบื้องล่างได้ในที่สุด ผมก็หันกลับไปเห็นภาพที่ชวนให้ขนหัวลุก เมื่อปากหลุมเริ่มปิดตัวลงด้านหลังผม พื้นผิวที่อยู่ใต้นํ้าของนํ้าแข็งทะเลมีลักษณะเป็นนํ้าผสมเกล็ดนํ้าแข็งข้นหนา และการทิ้งตัวลงไปของผมก็ทำให้มันเคลื่อนตัวและไหลไปรวมกันที่ปากหลุม กว่าผมจะสอดแขนข้างหนึ่งเข้าไปในนํ้าแข็งเหลวข้นนี้ได้ มันก็ ไหลมารวมกันจนหนาเกือบหนึ่งเมตรแล้ว ผมคว้าเชือกนิรภัยและดึงตัวเองขึ้นไปทีละเซนติเมตร ในที่สุดมือของใครคนหนึ่งก็คว้ามือผมไว้ แล้วดึงผมขึ้นไปจนพ้นปากหลุม การดำนํ้าวันนี้สิ้นสุดลงแล้ว แต่นั่นเป็นเพียง หนึ่งในการดำ 32 เที่ยวเท่านั้น ผมมาที่นี่พร้อมแวงซอง มูนีเยร์ ช่างภาพอีกคนหนึ่ง ตามคำเชื้อเชิญของลุก ชักเก นักสร้างภาพยนตร์ซึ่งกำลังถ่ายทำภาคต่อของภาพยนตร์สารคดีที่ประสบความสำเร็จอย่างงดงามเมื่อปี2005 เรื่อง เพนกวิน หัวใจจักรพรรดิ (March of the Penguins) ระหว่างที่ชักเกบันทึกเรื่องราวของเหล่าเพนกวินจักรพรรดิลงบนแผ่นฟิล์ม และมูนีเยร์ถ่ายภาพนิ่งของพวกมัน ทีมของผมจะบันทึกภาพชีวิตใต้นํ้าแข็งทะเลเอาไว้ ในช่วงฤดูหนาว นํ้าแข็งจะแผ่ขยายออกไปในทะเลบริเวณนี้ไกลถึง 100 กิโลเมตร […]