ระเบิดในลาว มรดกบาปแห่งสงครามที่ชาวลาวยังต้องเผชิญ- National Geographic Thailand

มรดกบาปแห่งสงคราม

ในลาว เมื่ออุณหภูมิลดตํ่ากว่า 20 องศาเซลเซียส ผู้คนจะคว้าเสื้อหนาวและหมวกไหมพรมมาสวมใส่ บ้างก่อไฟผิงซึ่งเป็นการเริ่มต้นฤดูแห่งความตาย คืนก่อนปีใหม่ปีหนึ่ง สหายสามคนในเชียงขวางออกไปตั้งค่ายพักแรม คืนนั้นอากาศหนาวพวกเขาจึงก่อไฟขึ้นมากองหนึ่ง คนหนึ่งเสียชีวิตทันทีเมื่อระเบิดที่อยู่ใต้พื้นเต็นท์ระเบิดขึ้น อีกคนหนึ่งพิการสาหัส ผมแวะไปเยี่ยมเยอร์ เฮอร์ ซึ่ง เป็นเหยื่อรายที่สามที่บ้านของเขาในหมู่บ้าน เด็กหนุ่มวัย 18 ปีถอดเสื้อออกเพื่อให้ผมดูแผลเป็น 19 แห่งบนแผ่นหลัง

ในหมู่บ้านของเยอร์ ชาวบ้านมีไฟฟ้า ทีวีดาวเทียม และโทรศัพท์มือถือ ผู้เป็นแม่ ภรรยา พี่สาว น้องสาว และลูก ดูเหมือนจะมีสามี พี่ชาย น้องชาย หรือไม่ก็ลูกสาวตัวน้อยที่พิการหรือตายเพราะระเบิดสัญชาติอเมริกันที่ตกค้างหลังสงครามจบสิ้นไปนานแล้ว ที่โรงเรียนมัธยมในท้องถิ่น เด็กๆเรียนพีชคณิตบนกระดานดำแก้สมการที่เห็นไม่ได้เลยสักข้อ ซึ่งหมายความว่าวัยรุ่นลาวในหมู่บ้านห่างไกลแห่งนี้กำลังเรียนคณิตศาสตร์ขั้นสูงกว่าที่ผมเคยเรียนในวัยเดียวกัน พอกลับบ้านในสหรัฐฯ ผมนำรูปกระดานดำที่ว่าไปให้นักคณิตศาสตร์ดู “เป็นสมการวิเคราะห์ความเร็วของวัตถุที่กำลังตกลงมา อย่างเช่นระเบิดน่ะครับ” เขาเฉลย

ระเบิดในลาว
สงครามไม่ได้ก่อความเสียหายให้สวนพระ (Buddha Park) ซึ่งเป็นสวนปฏิมากรรมพระพุทธรูปคอนกรีตและเทวรูปในศาสนาฮินดู ตั้งอยู่ใกล้กรุงเวียงจันทน์ รายได้จากการท่องเที่ยวช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจที่กำลังเติบโตของประเทศ

สหรัฐฯ ทิ้งระเบิดพวง (cluster bomblet) หรือบอมบี้ (bomby) ถล่มลาวรวมแล้วมากกว่า 270 ล้านลูกหรือเท่ากับมากกว่าหนึ่งลูกต่อชาย หญิง และเด็กทุกคนในสหรัฐฯ รวมกันในเวลานั้นแล้วยังมีระเบิดลูกใหญ่ๆ อีกสี่ล้านลูกนํ้าหนักของระเบิดทั้งหมดรวมแล้วมากกว่านํ้าหนักของคนทั้งหมดที่อาศัยอยู่ในลาวมากมายหลายเท่า ซึ่งในเวลานั้นลาวอาจมีประชากรเพียงสองล้านคน

ในช่วงสงครามเวียดนาม วอชิงตันประกาศ “หยุดทิ้งระเบิดชั่วคราว” เป็นระยะๆ แต่สายพานลำเลียงอาวุธยุทโธปกรณ์จากโรงสรรพาวุธในสหรัฐฯ ข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกเป็นระยะทาง 12,000 กิโลเมตร ไม่อาจเปิดๆปิดๆได้ ระเบิดที่ไม่ได้ไปตกในเวียดนามถูกเปลี่ยนเส้นทางให้ไปตกที่ลาวแทน นับเป็นสงครามที่ขับเคลื่อนโดยอุปทานสงครามครั้งแรกของโลก อาวุธยุทโธปกรณ์ที่สะสมไว้จนล้นโกดังก่อให้เกิดความต้องการนำ ออกไปใช้ตลอดเวลา นอกจากนี้การผลิตสินค้า “ความตายทางอากาศ” ในปริมาณมหาศาลเช่นนี้ยังไม่มีการควบคุมคุณภาพใดๆ เป็นไปได้ว่าอาจมีบอมบี้มากถึง 80 ล้านลูกที่ไม่ระเบิดเมื่อตกถึงพื้นแต่ยังถือว่าระเบิดได้ ขณะที่ระเบิดขนาดใหญ่มากถึงร้อยละสิบก็ไม่ระเบิดเช่นกัน

ตอนที่องค์กรเก็บกู้ระเบิด (Mines Advisory Group) ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ในสหราชอาณาจักรเปิดชั้นเรียนให้ความรู้เกี่ยวกับอันตรายของยูเอกซ์โอ เด็กนักเรียนต่างตั้งใจฟัง  ขณะเหยื่อผู้เคราะห์ร้ายบอกเล่าเรื่องราวของบาดแผลทั้งทางจิตใจและร่างกาย หลังจากนั้นเจ้าหน้าที่ก็ถามเด็กๆ ว่า พวกเขาอยากพูดอะไรถ้าได้เจอคนทิ้งระเบิดเหล่านั้น เด็กชายตัวน้อยคนหนึ่งยกมือขึ้น  “ผมจะบอกว่าพวกเขาควรจ่ายสตางค์ให้เราครับ” รัฐสภาสหรัฐฯ เจียดงบประมาณ 12 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2014 ไว้สำหรับงานเก็บกู้ยูเอกซ์โอ อาคารที่ทำการสถานทูตสหรัฐฯหลังใหม่ในลาวใช้งบประมาณก่อสร้าง 145 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ความแตกต่างของงบสองก้อนนี้สะท้อนให้เห็นถึงการจัดลำดับความสำคัญของสหรัฐฯ นั่นคือ ความมุ่งมั่นที่ดูสมเหตุสมผลในการเพิ่มความปลอดภัยให้นักการทูตอเมริกัน แต่ขณะเดียวกันก็แทบไม่เหลียวแลความรับผิดชอบในอดีตที่ตนก่อไว้ในลาว

ระเบิดในลาว
ชาวลาวเกือบทุกคนเป็นเจ้าของโทรศัพท์มือถือ และประชากรราวหนึ่งในสามมีอายุต่ำกว่า 15 ปี ความเป็นคนช่างคิดและมุ่งมั่นของชาวลาวกำาลังขับเคลื่อนประเทศให้หลุดจากบัญชีรายชื่อประเทศพัฒนาน้อยที่สุดขององค์การสหประชาชาติภายในปี 2020

จิตวิญญาณของชาวลาวไม่เคยถูกยึดครอง ไม่ว่าจะโดยคนต่างชาติหรือผู้นำประเทศของตน ในอนาคต ชาวลาวจะยังคงเปลี่ยนอะไรก็ตามที่เกิดขึ้นกับพวกเขาให้เป็นงานศิลปะที่สามารถใช้ประโยชน์ได้ในชีวิตประจำวันต่อไป เพราะพวกเขามีพรสวรรค์อันยิ่งใหญ่ในการมองเห็นประโยชน์ใช้สอยและความงาม

ขณะที่คนอื่นมองเห็นแต่การทำลายล้างและขยะ ระหว่างสงครามทางอากาศในครั้งนั้น ช่างฝีมือชาวลาวนำถังนํ้ามันของเครื่องบินทิ้งระเบิด บี-52 ที่ถูกปลดระวางมาดัดแปลงเป็น “เรือหางยาวบี-52” ในยุคสังคมบริโภคของเราที่มากด้วยอาหารจานด่วนและ ขยะไม่ย่อยสลายตามธรรมชาติ ผมเห็นกระป๋องมันฝรั่งยี่ห้อพริงเกิลส์กลายเป็นเชิงเทียนไหว้พระที่วัดหลังโรงแรมล้านช้างในเวียงจันทน์

นอกจากภาชนะบรรจุอาหารจานด่วนแล้ว สถานสักการะแห่งนี้ยังใช้หินแม่นํ้าโขงมาตกแต่งผสมผสานกับรากไม้มงคล เพื่อสื่อถึงศรัทธาอันแรงกล้าได้อย่างงดงามลงตัวใกล้สนามบินหลวงพระบาง ผมได้เห็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นว่า ชีวิตในลาวพบหนทางที่จะเจริญงอกงามต่อไปได้เสมออย่างไร นั่นคือเถาไม้เลื้อยที่เกี่ยวกระหวัดรอบสายไฟของเสาอากาศที่ซีไอเอเคยใช้ส่งข้อมูลลับในช่วงสงคราม แม้ว่าของขวัญแห่งชีวิตนี้จะไม่อาจลบล้างบาดแผลในอดีตที่ยังคงติดตามหลอกหลอนอยู่ในปัจจุบันให้ลบเลือนหายไปได้ก็ตาม


อ่านเพิ่มเติม ข้อเท็จจริงที่ต้องรู้กรณีเขื่อนลาวแตก

เรื่องแนะนำ

วิวัฒนาการกระดูกมนุษย์อาจเกี่ยวข้องกับอาการปวดข้อเข่า

การยืนสองขาของมนุษย์ในปัจจุบันอาจไม่ได้ส่งผลดีเสมอไปเมื่อเทียบกับการเดินสี่ขาของบรรพบุรุษมนุษย์ ร่างกายที่แบกรับน้ำหนักมากกว่า อาจส่งผลให้เกิดปัญหาข้อเข่าเสื่อมตามมา

เกาะติดการขุดค้นและเปิดหลุมฝังศพแห่งใหม่ในอียิปต์

โดย คริสตินา นูเนซ รูปสลักผุพังของช่างทองและภรรยา ยืนทักทายผู้มาเยือนที่เพิ่งมีโอกาสมองเข้าไปในหลุมฝังศพอายุ 3,500 ปีใกล้เมืองลักซอร์ในอียิปต์ หลุมฝังศพซึ่งค้นพบที่สุสาน Dra Abul Naga บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำไนล์แห่งนี้ ภายในบรรจุรูปสลัก มัมมี่เครื่องปั้นดินเผา และศิลปวัตถุอื่นๆ ตามการเปิดเผยของกระทรวงโบราณคดีของอียิปต์เมื่อเร็วๆนี้ รูปสลักรูปหนึ่งเป็นรูปช่างทองชื่อ Amenemhat นั่งอยู่ข้างภรรยา โดยมีลูกชายคนหนึ่งยืนอยู่ด้านหลัง นักโบราณคดีชี้ว่า ครอบครัวนี้มีชีวิตอยู่ในสมัยราชวงศ์ที่ 18 ของอียิปต์ ในบริเวณใกล้เคียง นักโบราณคดีพบคูหาฝังศพอีกสองห้อง ห้องหนึ่งมีมัมมี่อยู่จำนวนหนึ่ง โลงศพศิลา และหน้ากากที่ใช้ในพิธีฝังศพทำจากไม้แกะสลัก พร้อมกับรูปสลักอื่นๆ ของสองสามีภรรยา คูหาฝังศพอีกห้องมีโลงศพศิลาจากยุคราชวงศ์ที่ 21 และ 22 Khaled El-Enany รัฐมนตรีว่าการกระทรวงโบราณคดีของอียิปต์ ให้สัมภาษณ์ว่า แม้หลุมศพจะอยู่ในสภาพไม่ดีนัก ทว่าสิ่งที่อยู่ภายในอาจให้เบาะแสที่นำไปสู่การค้นพบอื่นๆ เป็นต้นว่า ภายในหลุมศพ นักโบราณคดีพบโคนหรือกรวย 50 ชิ้นที่ใช้ในพิธีฝังศพ  ลักษณะคล้ายเครื่องปั้นดินเผาประทับลาย ในจำนวนนี้ 40 ชิ้นให้หลักฐานของหลุมฝังศพอื่นๆ ที่เป็นของข้าราชการในยุคนั้นอีก 4 ราย การสำรวจที่นำไปสู่การขุดค้นหลุมศพแห่งนี้ยังเผยให้เห็นปล่องที่นำไปสู่หลุมฝังศพอื่นๆ ในบริเวณใกล้เคียง […]

หลุมศพที่ไร้การแตะต้องอายุ 4,400 ปี ในอียิปต์

หลุมศพอันน่าทึ่งนี้ฉายให้เห็นชีวิตของข้าราชสำนัก เขาคือ "วาห์ไท" ผู้ทำงานรับใช้ฟาโรห์เนเฟอร์อิร์คาเร กษัตริย์ในช่วงราชวงศ์ที่ห้าของอาณาจักรอียิปต์โบราณ ด้านผู้เชี่ยวชาญการระบุว่ายังมีการค้นพบอีกมากมายรออยู่

มองจากภายใน: สถานการณ์การระบาดในประเทศไทย

ความคาดหวังว่าจะพบเจอกับสถานการณ์ที่เลวร้ายกว่านี้ ช่างภาพถ่ายทอดสารคดีการแพร่ระบาดในกรุงเทพ เขาถูกทำให้ประหลาดใจจากสิ่งที่เขาพบเจอ ผู้ติดเชื้อนอกประเทศจีนคนแรกถูกรายงานพบที่ประเทศไทย เมื่อมีข่าวเกิดขึ้นในเดือนมกราคม ความกระวนกระวายใจได้เกิดขึ้นท่ามกลางประชาชน บางคนมั่นใจว่า รัฐบาลของเราสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ อย่างไรก็ตาม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข คือนักธุรกิจใหญ่โดยที่ไม่มีประสบการณ์ทำงานทางด้านสุขภาพ เว้นแต่ว่าคุณนับเรื่องการสนับสนุนกัญชาให้ถูกกฎหมาย หลายๆ คนคิดว่าเราอาจต้องดูแลตัวเองเหมือนอย่างที่เคยเป็น ความคาดหวังว่าสถานการณ์จะเลวร้ายกว่านี้ ผมเริ่มการถ่ายภาพกรุงเทพฯ ในช่วงวันแรกๆ ของการแพร่ระบาด ผมกลัวว่า การแพร่ระบาดจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในชุมชนแออัด และอุปกรณ์ทางการแพทย์จะไม่เพียงพอต่อความต้องการ แต่ผลกลับไม่เป็นเช่นนั้น การทำงานทำให้ท้อแท้ในเวลานั้น ไม่ใช่เพราะจำนวนผู้ติดเชื้อมีมาก แต่เป็นเพราะมีน้อย ผมรู้สึกได้โล่งใจที่สถานการณ์ไม่เลวร้ายมาก ผมค่อยๆ ออกไปสำรวจเมืองและถ่ายภาพ รัฐบาลสร้างความประหลาดใจให้กับเราด้วยประสิทธิผลของนโยบายที่ประกาศออกมา ประเทศจีนรายงานการระบาดครั้งแรกที่เมืองอู่ฮั่น เมื่อเดือน 31 ธันวาคม 2019 เพียงสามวันให้หลัง สนามบินไทยตั้งด่านตรวจสอบผู้มาเยือนจากเมืองอู่ฮั่น (ประเทศไทยคือหนึ่งในจุดหมายปลายทางอันดับต้นๆ ของนักท่องเที่ยวจากอู่ฮั่น) หนึ่งวันหลังจากนั้น กระทรวงสาธารณสุขจัดตั้งศูนย์ดำเนินการฉุกเฉิน เมื่อวันที่ 8 มกราคม ผู้ต้องสงสัยว่าติดเชื้อโควิด-19 รายแรกถูกตรวจพบในราชอาณาจักร ซึ่งถูกยืนยันว่าเป็นผู้ติดเชื้อรายแรกนอกประเทศจีน เมื่อวันที่ 13 มกราคม 2020 จากวันนั้น ผู้นำรัฐบาลได้ตัดสินใจเพื่อให้เรื่องนี้อยู่ในการดูแลของผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์ ซึ่งในประเทศไทยถูกยกย่องเป็นอย่างมาก และเรายังมีสถาบันทางการแพทย์ที่ดีและมีสถานพยาบาลรองรับที่เพียงพอ ตั้งแต่ช่วงแรกๆ […]